वनामकृविच्या दोन शास्त्रज्ञांची संवर्धन व पुनरुज्जीवनशील शेती विषयक आंतरराष्ट्रीय प्रशिक्षणासाठी निवड

माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांच्या शिफारशीनुसार CIMMYT कडून नामांकन; आंतरराष्ट्रीय सहकार्याच्या प्रभावी अंमलबजावणीस मिळणार चालना

वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ, परभणी येथील दोन शास्त्रज्ञांची संवर्धनशील व पुनरुज्जीवनशील शेती (Conservation and Regenerative Agriculture) या विषयावरील १४ व्या प्रगत आंतरराष्ट्रीय प्रशिक्षण अभ्यासक्रमासाठी निवड करण्यात आली आहे. विद्यापीठाचे माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांच्या शिफारशीनुसार आंतरराष्ट्रीय मका व गहू सुधार केंद्र (CIMMYT), भारत यांच्याकडून या शास्त्रज्ञांचे नामांकन करण्यात आले आहे.

या प्रशिक्षणासाठी विद्यापीठाच्या छत्रपती संभाजीनगर येथील राष्ट्रीय कृषि संशोधन प्रकल्पाचे सहयोगी संशोधन संचालक तथा कृषिशास्त्रज्ञ डॉ. एस. बी. पवार आणि सहायक प्राध्यापक (कृषिशास्त्र) डॉ. एस. बी. कदम यांची निवड करण्यात आली आहे. हे प्रशिक्षण दि. २८ ऑक्टोबर ते १७ नोव्हेंबर २०२६ या कालावधीत आयोजित करण्यात आले असून, त्यामध्ये ICAR–केंद्रीय मृदा क्षारता संशोधन संस्था (ICAR-CSSRI), कर्नाल, हरियाणा तसेच CIMMYT–BISA संशोधन प्रक्षेत्र, लुधियाना, पंजाब येथे प्रत्यक्ष प्रशिक्षण दिले जाणार आहे. या निवडीचे पत्र आज  दिनांक १४ ऑक्टोबर २०२६ रोजी विद्यापीठास प्राप्त झाले.

भारतीय कृषि संशोधन परिषद (ICAR) आणि CIMMYT–BISA यांच्या संयुक्त विद्यमाने आयोजित या आंतरराष्ट्रीय अभ्यासक्रमाचा मुख्य उद्देश हवामान बदलास सक्षम, शाश्वत आणि उत्पादक शेती पद्धती विकसित करणे हा आहे. या प्रशिक्षणामध्ये संवर्धनशील शेती व पुनरुज्जीवनशील शेतीची तत्त्वे, नैसर्गिक संसाधनांचे संवर्धन, मृदा आरोग्य सुधारणे, पाणी व खतांचा कार्यक्षम वापर, शेतीतील उत्पादन खर्च कमी करणे तसेच हवामानातील बदलांशी जुळवून घेणाऱ्या शेती पद्धतींचा अवलंब याविषयी सैद्धांतिक व प्रात्यक्षिक मार्गदर्शन करण्यात येणार आहे.

या अभ्यासक्रमात भारतासह जागतिक दक्षिणेकडील विविध देशांतील संशोधक, शास्त्रज्ञ व कृषि क्षेत्रातील तज्ज्ञांना आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील नामवंत शास्त्रज्ञांकडून मार्गदर्शन मिळणार आहे. प्रशिक्षणाच्या माध्यमातून संशोधनातील नवीन दृष्टिकोन, आधुनिक तंत्रज्ञान आणि शाश्वत शेतीच्या प्रभावी अंमलबजावणीसाठी आवश्यक कौशल्ये विकसित करण्याची संधी सहभागी शास्त्रज्ञांना मिळणार आहे.

विशेष म्हणजे, CIMMYT, वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ आणि इंडो-मका व मिलेट्स डेव्हलपमेंट असोसिएशन (IMMDA) यांच्या संयुक्त सहकार्याने विद्यापीठाच्या संशोधन केंद्रात मक्याच्या संशोधन व विकासासाठी उत्कृष्टता केंद्र उभारण्याचे कार्य सुरू आहे. या पार्श्वभूमीवर विद्यापीठाच्या शास्त्रज्ञांना मिळणारे हे आंतरराष्ट्रीय प्रशिक्षण महत्त्वपूर्ण ठरणार आहे. प्रशिक्षणातून प्राप्त होणारे ज्ञान व कौशल्ये विद्यापीठातील संशोधन, अध्यापन आणि विस्तार शिक्षण कार्यात उपयोगात आणता येतील. तसेच आंतरराष्ट्रीय सहयोगी कार्यक्रमांचा अधिक प्रभावी वापर करून संयुक्त संशोधन प्रकल्प, तंत्रज्ञान विकास आणि शाश्वत कृषि पद्धतींच्या प्रसाराला चालना देणे शक्य होणार आहे.

या प्रशिक्षणासाठी सहभागी शास्त्रज्ञांचा प्रवास व इतर संबंधित व्यवस्थेचा खर्च CIMMYT कडून करण्यात येणार आहे. विद्यापीठातील शास्त्रज्ञांना अशा आंतरराष्ट्रीय प्रशिक्षणाच्या संधी उपलब्ध करून दिल्यामुळे विद्यापीठाची संशोधन क्षमता वृद्धिंगत होण्यासह राष्ट्रीय व आंतरराष्ट्रीय संस्थांशी असलेले सहकार्य अधिक दृढ होण्यास मदत होणार आहे.

या निवडीबद्दल माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांचे मार्गदर्शन आणि प्रोत्साहन महत्त्वपूर्ण ठरले असून, या प्रशिक्षणामुळे विद्यापीठाच्या शास्त्रज्ञांची व्यावसायिक क्षमता वाढून मराठवाड्यातील शाश्वत, हवामान अनुकूल आणि संसाधनांचा कार्यक्षम वापर करणाऱ्या शेती पद्धतींच्या विकासाला निश्चितच बळ मिळेल.

AGRI-REACH उपक्रमांतर्गत ICAR प्रवेश परीक्षांसाठी विद्यार्थ्यांना तज्ज्ञांचे मार्गदर्शन

 कृषि महाविद्यालय, परभणी येथे पदव्युत्तर व पीएच.डी. प्रवेश परीक्षा मार्गदर्शन आणि विद्यार्थी संवाद कार्यक्रम उत्साहात संपन्न

वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ, परभणी अंतर्गत कृषि महाविद्यालय, परभणी येथे AGRI-REACH समितीच्या वतीने भारतीय कृषि अनुसंधान परिषद (ICAR) च्या पदव्युत्तर (PG) व पीएच.डी. प्रवेश परीक्षांच्या तयारीसाठी तज्ज्ञ मार्गदर्शन व विद्यार्थी संवाद कार्यक्रमाचे दिनांक १४ ऑक्टोबर २०२६ रोजी आयोजन करण्यात आले. कृषि क्षेत्रातील उच्च शिक्षणाच्या संधी विद्यार्थ्यांपर्यंत पोहोचविणे, प्रवेश परीक्षांच्या तयारीसाठी योग्य दिशा देणे आणि विद्यार्थ्यांच्या शंकांचे निरसन करणे हा या कार्यक्रमाचा प्रमुख उद्देश होता.

हा कार्यक्रम माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांच्या मार्गदर्शनाखाली आयोजित करण्यात आला. अध्यक्षस्थानी वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठाचे संचालक शिक्षण डॉ. बाबासाहेब ठोंबरे होते. कार्यक्रमासाठी तज्ज्ञ मार्गदर्शक म्हणून डॉ. सुधीर भिनचार यांची उपस्थिती होती. यावेळी कार्यक्रमाचे समन्वयक तथा कृषि महाविद्यालय, परभणीचे अधिष्ठाता डॉ.प्रवीण वैद्य, विभागप्रमुख व जिमखाना उपाध्यक्ष डॉ. पुरुषोत्तम नेहरकर, डॉ. किरण जाधव, डॉ. हरिहर कौसडीकर आणि डॉ. प्रफुल्ल घंटे यांची प्रमुख उपस्थिती होती. या विद्यार्थी संवाद कार्यक्रमासाठी पदवी व पदव्युत्तर स्तरावरील एकूण २५० विद्यार्थ्यांनी नोंदणी करून उत्स्फूर्त सहभाग नोंदविला. यावेळी महाविद्यालयातील प्राध्यापकवर्गही उपस्थित होता.

यावेळी बोलताना डॉ. बाबासाहेब ठोंबरे यांनी स्पर्धेच्या युगात विद्यार्थ्यांनी अभ्यासात सातत्य राखणे अत्यंत महत्त्वाचे असल्याचे सांगितले. विद्यार्थ्यांनी AGRI-REACH या व्यासपीठाचा आपल्या शैक्षणिक ध्येयपूर्तीसाठी प्रभावीपणे उपयोग करून घ्यावा, असे आवाहन त्यांनी केले. AGRI-REACH हा उपक्रम विद्यार्थ्यांना ICAR च्या पदव्युत्तर व पीएच.डी. प्रवेश परीक्षांसाठी मार्गदर्शन उपलब्ध करून देणे, स्पर्धात्मक परीक्षांविषयी जागरूकता निर्माण करणे आणि कृषि क्षेत्रातील उच्च शिक्षण व संशोधनासाठी प्रोत्साहित करणे या उद्देशाने राबविण्यात येत आहे. अशा उपक्रमांमुळे विद्यार्थ्यांना योग्य शैक्षणिक दिशा मिळून त्यांच्या करिअरच्या संधी विस्तारण्यास मदत होते, असे त्यांनी नमूद केले. विद्यार्थ्यांना स्पर्धा परीक्षांसंदर्भात मार्गदर्शन केल्याबद्दल त्यांनी तज्ज्ञ मार्गदर्शक डॉ. सुधीर भिनचार यांचे कौतुक केले. तसेच या परीक्षांच्या तयारीसाठी विद्यापीठामार्फत सर्वतोपरी सहकार्य करण्याचे आश्वासन दिले.

डॉ.प्रवीण वैद्य यांनी विद्यार्थ्यांनी स्पर्धा परीक्षांची तयारी नियोजनबद्ध, सातत्यपूर्ण आणि स्मार्ट पद्धतीने करावी, असे सांगितले. अभ्यासाचे वेळापत्रक तयार करणे, महत्त्वाच्या विषयांना प्राधान्य देणे, नियमित सराव करणे आणि उपलब्ध डिजिटल साधनांचा प्रभावी वापर करणे आवश्यक असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.

AGRI-REACH समितीचे अध्यक्ष डॉ. विक्रम घोळवे यांनी प्रास्ताविकात समितीमार्फत विद्यार्थ्यांसाठी आतापर्यंत राबविण्यात आलेल्या विविध उपक्रमांचा आढावा घेतला. आगामी ICAR PG व Ph.D. प्रवेश परीक्षांसाठी विद्यार्थ्यांना अधिक प्रभावी मार्गदर्शन उपलब्ध करून देण्याच्या दृष्टीने आखण्यात आलेले नियोजन, प्रस्तावित उपक्रमांची रूपरेषा आणि पुढील कार्यवाही यांची माहिती त्यांनी दिली.

यावेळी कृषि शिक्षण व स्पर्धा परीक्षा मार्गदर्शन क्षेत्रातील तज्ज्ञ डॉ. सुधीर भिनचार यांनी विद्यार्थ्यांना ICAR च्या पदव्युत्तर व पीएच.डी. प्रवेश परीक्षांच्या तयारीबाबत सविस्तर मार्गदर्शन केले. प्रवेश परीक्षांचे स्वरूप, अभ्यासक्रमानुसार अभ्यासाचे नियोजन, विषयांची निवड, नियमित सराव, मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिकांचा अभ्यास आणि वेळेचे प्रभावी व्यवस्थापन यांसारख्या महत्त्वपूर्ण बाबींवर त्यांनी प्रकाश टाकला.

कृषि क्षेत्रातील उच्च शिक्षण आणि संशोधनाच्या संधींचा लाभ घेण्यासाठी विद्यार्थ्यांनी मूलभूत संकल्पना स्पष्ट करून नियोजनबद्ध अभ्यास करावा, नियमित उजळणी करावी आणि सराव चाचण्यांच्या माध्यमातून स्वतःच्या तयारीचे मूल्यमापन करावे, असे त्यांनी सांगितले. पदव्युत्तर व पीएच.डी. प्रवेश परीक्षांमध्ये यश मिळविण्यासाठी सातत्य, आत्मविश्वास आणि योग्य मार्गदर्शन महत्त्वाचे असल्याचे त्यांनी अधोरेखित केले.

कार्यक्रमाचे विशेष वैशिष्ट्य म्हणजे विद्यार्थ्यांना तज्ज्ञांशी थेट संवाद साधण्याची संधी मिळाली. विद्यार्थ्यांनी प्रवेश परीक्षा, अभ्यासाचे नियोजन, उच्च शिक्षणातील संधी आणि संशोधन क्षेत्रातील करिअर यांसंदर्भात विविध प्रश्न विचारले. तज्ज्ञांनी विद्यार्थ्यांच्या शंकांचे निरसन करून त्यांना स्पर्धात्मक परीक्षांच्या तयारीसाठी प्रोत्साहित केले. यावेळी डॉ. नेहरकर, डॉ. जाधव आणि वसतिगृह अधीक्षक डॉ. एस. एल. बडगुजर यांनीही विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन केले.

कार्यक्रमाच्या यशस्वितेसाठी AGRI-REACH समितीचे अध्यक्ष डॉ. विक्रम घोळवे, उपाध्यक्ष डॉ. मिलिंद सोनकांबळे, सचिव डॉ. आशा चव्हाण तसेच समितीचे सदस्य डॉ. डी. के. झटे, डॉ. गोदावरी पवार, डॉ. संतोष फुलारी, डॉ. तुकाराम मुंडे, डॉ. सुवर्णा चौधरी, डॉ. सईद शबनम, डॉ. कल्याणी देशमुख आणि डॉ. अपूर्वा गुड्डारेड्डी यांच्यासह वनस्पती रोगशास्त्र विभागातील विद्यार्थी व विद्यार्थिनींनी पुढाकार घेतला.

कृषि महाविद्यालय, परभणीच्या माध्यमातून विद्यार्थ्यांना उच्च शिक्षण व संशोधन क्षेत्रात प्रगती करण्यासाठी सक्षम बनविण्याच्या दृष्टीने हा उपक्रम महत्त्वपूर्ण ठरला. उपस्थितांचे आभार मानून कार्यक्रमाची सांगता करण्यात आली.

बीड जिल्ह्यातील पाणी फाउंडेशनच्या अधिकारी व कर्मचाऱ्यांची वनामकृविच्या मृद विज्ञान विभागास भेट

 मृदा आरोग्य संवर्धन, मृदा परीक्षण आणि सेंद्रिय निविष्ठांच्या वापराबाबत शास्त्रीय मार्गदर्शन

वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ, परभणी येथील मृद विज्ञान व कृषि रसायनशास्त्र विभागास बीड जिल्ह्यातील पाणी फाउंडेशन उपक्रमाच्या ३० अधिकारी व कर्मचाऱ्यांनी दिनांक १४ ऑक्टोबर २०२६ रोजी भेट देऊन मृदा आरोग्य संवर्धन, मृदा परीक्षण, जैविक व सेंद्रिय खतांचा वापर तसेच रासायनिक खतांच्या संतुलित वापराबाबत शास्त्रीय माहिती जाणून घेतली.

या भेटीदरम्यान माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांच्या मार्गदर्शनाखाली विभागात राबविण्यात येत असलेल्या विविध उपक्रमांची माहिती देण्यात आली. शिक्षण संचालक डॉ. बाबासाहेब ठोंबरे यांनी उपस्थित अधिकारी व कर्मचाऱ्यांना मार्गदर्शन केले. तसेच अधिष्ठाता डॉ. प्रवीण वैद्य यांनी तळ्यातील गाळाचा जमिनीच्या पुनर्जीवनासाठी शास्त्रीय पद्धतीने उपयोग करण्याबाबत सविस्तर माहिती दिली.

प्रारंभी विभागप्रमुख डॉ. हरिहर कौसडीकर यांनी विभागातील माहिती दिली. तसेच त्यांनी मृदा परीक्षणाच्या आधारे खत व्यवस्थापनाचे नियोजन, जैविक व सेंद्रिय खतांचा प्रभावी वापर आणि रासायनिक खतांचा संतुलित व मर्यादित वापर यांचे महत्त्व विशद केले. जमिनीची सुपीकता व आरोग्य टिकवून ठेवतानाच उत्पादन खर्च कमी करणे आणि पिकांची उत्पादकता वाढविणे यासाठी शास्त्रीय दृष्टिकोनातून खतांचा वापर करणे आवश्यक असल्याचे त्यांनी सांगितले. यापुढे मृदा परीक्षण केल्याशिवाय रासायनिक खतांचा वापर करू नये, असे आवाहनही त्यांनी केले.

या भेटीदरम्यान पाणी फाउंडेशनच्या अधिकारी व कर्मचाऱ्यांनी विभागातील केंद्रीय मृदा परीक्षण प्रयोगशाळा, गांडूळ खत निर्मिती प्रकल्प आणि जैविक खते निर्मिती प्रकल्पास भेट दिली. यावेळी माती व पाणी परीक्षणाचे महत्त्व, गांडूळ खत निर्मिती, जैविक खतांचा वापर आणि शेतीमध्ये सेंद्रिय निविष्ठांचा वापर वाढविण्याच्या विविध पद्धतींबाबत प्रात्यक्षिकांसह माहिती देण्यात आली. जैविक खत प्रयोगशाळेच्या प्रमुख डॉ. भाग्यरेषा गजभिये आणि डॉ. स्नेहल शिलेवंत यांची यावेळी उपस्थिती होती.

पाणी फाउंडेशनच्या क्षेत्रीय पथकातील बहुतांश अधिकारी व कर्मचारी कृषि पदवीधर असल्याने त्यांनी विभागातील तांत्रिक माहिती शास्त्रीय दृष्टिकोनातून जाणून घेतली. आपल्या कार्यक्षेत्रातील शेतकरी उत्पादक गट व शेतकरी उत्पादक कंपन्यांशी संबंधित शेतकऱ्यांसाठी विद्यापीठामार्फत विशेष प्रशिक्षण आयोजित करावे, अशी विनंती त्यांनी केली.

यावर डॉ. कौसडीकर यांनी संबंधित शेतकरी उत्पादक गट आणि शेतकऱ्यांनी विद्यापीठाच्या संपर्कात राहून कृषि तंत्रज्ञान व निविष्ठांबाबत प्रशिक्षण घ्यावे, असे आवाहन केले. शेतकरी गटांच्या माध्यमातून सेंद्रिय व जैविक निविष्ठांच्या उत्पादनाचे छोटे-छोटे उपक्रम तालुकानिहाय सुरू केल्यास स्थानिक पातळीवर शाश्वत शेतीला चालना मिळू शकते, असे त्यांनी नमूद केले. कृषि निविष्ठा आणि विभागातील विविध उपक्रमांशी संबंधित अधिकाऱ्यांचे संपर्क क्रमांकही पाणी फाउंडेशनच्या प्रतिनिधींना उपलब्ध करून देण्यात आले.

या भेटीमुळे विद्यापीठातील कृषि संशोधन व तंत्रज्ञान शेतकरी उत्पादक गटांपर्यंत पोहोचविण्यास, मृदा आरोग्याबाबत जागरूकता वाढविण्यास आणि शाश्वत शेतीच्या उपक्रमांना चालना देण्यास मदत होणार आहे.

पाणी फाउंडेशनच्या पथकात विभागीय समन्वयक संतोष शिनगारे यांच्यासह क्षेत्रीय पथकातील विनोद ठोंबरे, महेश गुळभिले, नितीन पाटोळे, हरीशचंद्र पांचाळ, विशाल कारंडे, विशाल घोलप, भागवत कोटकर, अनिल राठोड, शुभम देशमुख, वैष्णवी मस्के, ऋतुजा करे, अक्षय वानखेडे, योगीराज राठोड, सरिता आणि सुवर्णा कांबळे यांचा समावेश होता.

वनामकृवित ॲग्रीफोटोव्होल्टाइक्स विषयावरील राष्ट्रीय कार्यशाळा उत्साहात संपन्न

 सौरऊर्जा निर्मितीसोबतच शेतीतील पीक उत्पादन वाढविण्याच्या संधींचा शोध

वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ, परभणी येथे कार्यरत असलेल्या ॲग्रीफोटोव्होल्टाइक्स संशोधन प्रकल्पांतर्गत दिनांक १२ ऑक्टोबर २०२६ रोजी एकदिवसीय राष्ट्रीय कार्यशाळेचे आयोजन करण्यात आले. या कार्यशाळेत सौरऊर्जा निर्मितीसोबतच शेतीचे उत्पादन टिकवून ठेवणे, सौर पॅनेलखाली घेता येणारी पिके, आर्थिक नियोजन तसेच या तंत्रज्ञानाच्या कृषि क्षेत्रातील उपयुक्ततेवर सविस्तर चर्चा करण्यात आली.

कार्यशाळेचे उद्घाटन व अध्यक्षस्थान विद्यापीठाचे माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांनी भूषविले. यावेळी त्यांनी मागील तीन वर्षांतील संशोधनाच्या आधारे सौर पॅनेलखाली घेता येणारी पिके, पिकांच्या उत्पादनावर होणारा परिणाम आणि पीक उत्पादनातील संभाव्य घट व विद्युतनिर्मिती यांचा समतोल कसा साधता येईल, याविषयी मार्गदर्शन केले. ॲग्रीफोटोव्होल्टाइक्स तंत्रज्ञानाचा प्रभावी वापर करून शेती आणि सौरऊर्जा निर्मिती यांची सांगड घालणे शक्य असल्याचे त्यांनी नमूद केले.

या कार्यशाळेत ॲग्रीफोटोव्होल्टाइक्स क्षेत्रातील तज्ज्ञ म्हणून भारतीय कृषि संशोधन संस्था (आयएआरआय), नवी दिल्ली येथील सेंटर ऑफ एक्सलन्सचे डॉ. डी. के. सिंग आणि डॉ. मुर्तुझा हसन यांनी आपले संशोधन सादर केले. तसेच, कॉलेज ऑफ ॲग्रिकल्चरल बँकिंग, रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया, पुणे येथील इंजि. सचिन कांबळे यांनी ॲग्रीफोटोव्होल्टाइक्स प्रकल्पांसाठी उपलब्ध असलेल्या वित्तीय योजना, आर्थिक साहाय्य आणि वित्तपुरवठ्याच्या विविध पर्यायांबाबत मार्गदर्शन केले. यावेळी त्यांनी उपस्थित संशोधक व शेतकऱ्यांच्या शंकांचे निरसन केले.

कार्यशाळेस अमेरिकेतील पर्ड्यू विद्यापीठाचे प्राध्यापक डॉ. एस. के. मित्तल आणि उत्तर प्रदेशचे निवृत्त पोलीस उपमहानिरीक्षक डॉ. सूर्यकांत त्रिपाठी यांची विशेष उपस्थिती लाभली. त्यांनी आपल्या सादरीकरणातून आरोग्य व अन्नसुरक्षेचे महत्त्व अधोरेखित केले. तसेच आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करून होणारी आर्थिक फसवणूक ओळखणे व ती टाळण्यासाठी घ्यावयाची खबरदारी याविषयी सविस्तर मार्गदर्शन केले.

या प्रसंगी नाबार्डचे जिल्हा व्यवस्थापक श्री. प्रांजल गुल्हाने आणि महाराष्ट्र ऊर्जा विकास अभिकरणाचे जिल्हा व्यवस्थापक श्री. प्रशांत गायकवाड उपस्थित होते. पाथरीचे माजी सभापती तथा शेतकरी श्री. राजेशजी ढगे यांनी सौरऊर्जेवर आधारित शेतीविषयी आपले मनोगत व्यक्त केले. त्यांनी उपस्थित तज्ज्ञांशी संवाद साधून या तंत्रज्ञानाच्या प्रत्यक्ष शेतीतील वापराबाबत चर्चा केली.

ॲग्रीफोटोव्होल्टाइक्स संशोधन प्रकल्पाच्या प्रमुख डॉ. गोदावरी पवार यांनी कार्यशाळेची उद्दिष्टे, प्रकल्पाची पार्श्वभूमी, प्रकल्पाच्या कामकाजाची सुरुवात तसेच जर्मन विकास सहकार्य संस्थेसोबत (GIZ) विद्यापीठाने केलेल्या सामंजस्य कराराची उद्दिष्टे व महत्त्व याविषयी माहिती दिली.

संशोधन संचालक डॉ. भगवान आसेवार यांच्या प्रयत्नांतून या कार्यशाळेचे आयोजन करण्यात आले. विस्तार शिक्षण संचालक तथा संशोधन संचालक (प्रभारी) डॉ. राकेश अहिरे यांनी उपस्थित शास्त्रज्ञांना मार्गदर्शन केले. ॲग्रीफोटोव्होल्टाइक्स प्रकल्पांतर्गत सुरू असलेले संशोधन भविष्यात शेतकऱ्यांसाठी निश्चितच लाभदायक ठरेल, असा विश्वास व्यक्त करून या तंत्रज्ञानाच्या प्रसारासाठी विद्यापीठ पुढाकार घेईल, असे त्यांनी सांगितले.

संचालक शिक्षण डॉ. बाबासाहेब ठोंबरे यांनी मागील तीन वर्षांत ॲग्रीफोटोव्होल्टाइक्स क्षेत्रात संशोधन पूर्ण करणाऱ्या विद्यार्थ्यांचे अभिनंदन केले. या क्षेत्रात संशोधनाच्या मोठ्या संधी उपलब्ध असून, विद्यार्थ्यांनी मिळालेल्या संधीचा योग्य उपयोग करून भविष्यात या क्षेत्रातील तज्ज्ञ म्हणून नावारूपाला यावे, अशी अपेक्षा त्यांनी व्यक्त केली.

या राष्ट्रीय कार्यशाळेस विद्यापीठातील सर्व अधिष्ठाता, विभागप्रमुख, संशोधन केंद्रांचे प्रमुख, प्राध्यापक, संशोधक व विद्यार्थी मोठ्या संख्येने उपस्थित होते.

कार्यक्रमाच्या सुत्रसंचलन व आभार प्रदर्शन डॉ विणा भालेराव यांनी केले. कार्यशाळेच्या यशस्वितेसाठी ॲग्रीफोटोव्होल्टाइक्स संशोधन प्रकल्पातील शास्त्रज्ञ डॉ. बी. एम. कलालबंडी, डॉ. विक्रम घोळवे, डॉ. पी. एस. कापसे आणि डॉ. विशाल इंगळे यांनी तांत्रिक मार्गदर्शन केले. तसेच सहभागी मान्यवरांना प्रकल्पाच्या प्रक्षेत्राची भेट घडवून आणली. कार्यशाळेच्या आयोजनासाठी श्री. संदीप शिंदे आणि श्री. निरंजन शिंदे यांनी विशेष परिश्रम घेतले.

For English

वनामकृवि आणि वामन फूड्स, वसमत यांच्यात सामंजस्य करार; करवंद प्रक्रिया व मूल्यवर्धनातून मराठवाड्यात नव्या उद्योगपर्वाची मुहूर्तमेढ

करवंद उत्पादक शेतकरी, महिला बचत गट आणि नवउद्योजकांसाठी प्रक्रिया उद्योगाच्या नव्या संधी उपलब्ध होणार – माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि

दुष्काळी परिस्थितीचा सामना करणाऱ्या मराठवाड्यातील शेतकऱ्यांना पर्यायी उत्पन्नाचे साधन उपलब्ध करून देण्यासाठी तसेच स्थानिक फळपिकांवर आधारित प्रक्रिया उद्योगांना चालना देण्यासाठी वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ, परभणी आणि वामन फूड्स, वसमत, जि. हिंगोली यांच्यात सामंजस्य करार करण्यात आला. विद्यापीठाचे माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांच्या उपस्थितीत आणि मार्गदर्शनाखाली हा करार करण्यात आला. या करारामुळे करवंद प्रक्रिया व मूल्यवर्धनावर आधारित उद्योगांच्या विकासाला चालना मिळणार असून, मराठवाड्यातील करवंद उत्पादक शेतकऱ्यांसाठी उत्पन्नवाढीच्या नव्या संधी निर्माण होणार आहेत.

मराठवाड्यातील प्रतिकूल हवामान आणि दुष्काळी परिस्थितीवर मात करण्यासाठी वसमत तालुक्यातील शेतकऱ्यांनी करवंद लागवडीला प्राधान्य दिले आहे. करवंदाचा वापर प्रामुख्याने प्रसिद्ध करवंद चेरी तयार करण्यासाठी केला जातो. मात्र, या फळापासून विविध मूल्यवर्धित पदार्थ तयार करून प्रक्रिया उद्योगाच्या माध्यमातून शेतकऱ्यांना अधिक उत्पन्न मिळवून देण्याची मोठी संधी उपलब्ध आहे.

वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठांतर्गत अन्नतंत्रज्ञान महाविद्यालयातील शास्त्रज्ञांनी करवंदापासून विविध मूल्यवर्धित पदार्थ तयार करण्याचे तंत्रज्ञान विकसित केले आहे. यामध्ये करवंद पेय, जाम, जेली, चेरी, करवंद गर, करवंद गराची भुकटी, करवंद मुखवास, चाट मसाला, करवंद गरापासून आईस कँडी, करवंद लोणचे, करवंद चटणी आणि करवंद वाईन यांसारख्या उत्पादनांचा समावेश आहे.

विद्यापीठाने विकसित केलेले करवंद प्रक्रिया व मूल्यवर्धनाचे तंत्रज्ञान शेतकरी आणि उद्योजकांपर्यंत पोहोचविणे, त्यातून नवीन प्रक्रिया उद्योग उभारण्यास प्रोत्साहन देणे तसेच शेतकऱ्यांच्या उत्पन्नात वाढ घडवून आणणे हा या सामंजस्य कराराचा प्रमुख उद्देश आहे.

यानिमित्त माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि म्हणाले की, या सामंजस्य करारामुळे करवंद उत्पादक शेतकऱ्यांसाठी प्रक्रिया उद्योगाच्या माध्यमातून आर्थिक प्रगती साधण्याची एक महत्त्वपूर्ण संधी उपलब्ध होणार आहे. विद्यापीठाने विकसित केलेले तंत्रज्ञान उद्योजकांपर्यंत पोहोचल्यास करवंदासारख्या स्थानिक फळपिकाला अधिक बाजारमूल्य मिळू शकते. तसेच शेतकरी, महिला बचत गट, शेतकरी उत्पादक कंपन्या आणि नवउद्योजकांना प्रक्रिया व मूल्यवर्धनाच्या क्षेत्रात स्वतःचे उद्योग सुरू करण्यासाठी हक्काचे व्यासपीठ उपलब्ध होईल, असे प्रतिपादन माननीय कुलगुरू यांनी केले. शेतमालावर प्रक्रिया करून मूल्यवर्धित उत्पादने तयार केल्यास ग्रामीण भागात रोजगारनिर्मिती, स्थानिक संसाधनांचा प्रभावी वापर आणि शेतकऱ्यांच्या उत्पन्नवाढीस मदत होऊ शकते. करवंद प्रक्रिया उद्योगासाठी करण्यात आलेला हा सामंजस्य करार भविष्यात विविध प्रकारच्या शेतमालावर आधारित प्रक्रिया उद्योगांच्या विकासासाठी प्रेरणादायी ठरेल, अशी अपेक्षाही त्यांनी व्यक्त केली.

वसमत येथील वामन अन्नप्रक्रिया उद्योगाचे शेतकरी तथा उद्योजक श्री. सदाशिव अडकीने यांच्या उद्योगासोबत करण्यात आलेल्या या करारानुसार करवंद प्रक्रिया व मूल्यवर्धनाच्या क्षेत्रात तंत्रज्ञान हस्तांतरण, नवीन उत्पादनांचा विकास (प्रॉडक्ट डेव्हलपमेंट), पुढील संशोधन आणि प्रशिक्षण यासाठी दोन्ही संस्थांकडून सहकार्य करण्यात येणार आहे. तसेच शेतकरी बचत गट आणि शेतकरी उत्पादक कंपन्यांच्या माध्यमातून या उत्पादनांचे विपणन व बाजारपेठेपर्यंत पोहोच वाढविण्यासाठी प्रयत्न करण्यात येणार आहेत.

वामन फूड्स, वसमत येथील अन्नप्रक्रिया उद्योगात उपलब्ध असलेल्या सुविधांचा वापर करवंद प्रक्रिया व मूल्यवर्धनासंबंधी प्रशिक्षण कार्यक्रमांसाठी करण्याची तरतूदही या करारात करण्यात आली आहे. त्यामुळे शेतकरी, महिला बचत गट आणि नवउद्योजकांना प्रत्यक्ष प्रक्रिया तंत्रज्ञानाचे प्रशिक्षण घेण्याची संधी उपलब्ध होणार आहे.

या वेळी विद्यापीठाचे संशोधन संचालक तथा विस्तार शिक्षण संचालक डॉ. राकेश अहिरे, शिक्षण संचालक डॉ. बाबासाहेब ठोंबरे, अन्नतंत्रज्ञान महाविद्यालयाचे अधिष्ठाता डॉ. राजेश क्षीरसागर, विभागप्रमुख डॉ. कैलास गाडे, डॉ. जी. एम. माचेवाड, डॉ. एस. के. सदावर्ते, करवंद प्रक्रिया व मूल्यवर्धन संशोधन क्षेत्रातील शास्त्रज्ञ डॉ. जोशी, शिक्षण सहयोगी डॉ. देशमुख तसेच विद्यापीठातील इतर शास्त्रज्ञ व तज्ज्ञ मान्यवर उपस्थित होते.

या सामंजस्य करारामुळे करवंद प्रक्रिया व मूल्यवर्धनाच्या माध्यमातून ग्रामीण भागात उद्योगविकास, रोजगारनिर्मिती आणि शेतकऱ्यांच्या आर्थिक सक्षमीकरणाला चालना मिळण्याची अपेक्षा व्यक्त करण्यात येत आहे.

कृषि महाविद्यालय, परभणीचे आंतरमहाविद्यालयीन युवक महोत्सवात घवघवीत यश!

 पाच कला प्रकारांत प्रथम, तर दोन कला प्रकारांत द्वितीय क्रमांक पटकावला

वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ, परभणी अंतर्गत कृषि महाविद्यालय, सेलू येथे दिनांक १२ ऑक्टोबर २०२६ रोजी आयोजित आंतरमहाविद्यालयीन युवक महोत्सवात कृषि महाविद्यालय, परभणीच्या विद्यार्थ्यांनी आपल्या कलागुणांची प्रभावी छाप उमटवत घवघवीत यश संपादन केले. विविध कला प्रकारांतील उत्कृष्ट सादरीकरणाच्या जोरावर महाविद्यालयाने पाच कला प्रकारांत प्रथम, तर दोन कला प्रकारांत द्वितीय क्रमांक पटकावून उल्लेखनीय कामगिरी नोंदविली.

या युवक महोत्सवात कृषि महाविद्यालय, परभणीच्या विद्यार्थ्यांनी सुगम गायन, शास्त्रीय गायन, समूहगीत, स्किट (लघुनाटिका) आणि लोकनृत्य या पाच कला प्रकारांत प्रथम क्रमांक मिळविला. तसेच मूक अभिनय (माईम) आणि एकांकिका या कला प्रकारांत द्वितीय क्रमांक पटकावला. विद्यार्थ्यांच्या या यशस्वी कामगिरीमुळे महाविद्यालयाच्या सांस्कृतिक वैभवात मानाचा तुरा रोवला गेला असून, विद्यार्थ्यांच्या कलात्मक प्रतिभेची आणि सांघिक कौशल्याची प्रचिती या महोत्सवातून आली.

या स्पर्धेतील विजेत्या विद्यार्थ्यांना पारितोषिकांचे वितरण विद्यापीठाचे शिक्षण संचालक डॉ. बाबासाहेब ठोंबरे यांच्या हस्ते करण्यात आले. यावेळी विद्यार्थ्यांच्या कलागुणांचे आणि त्यांनी मिळविलेल्या यशाचे कौतुक करण्यात आले.

या यशामागे विद्यार्थ्यांची मेहनत, कलात्मक कौशल्य, जिद्द, सांघिक भावना आणि मार्गदर्शकांचे नियोजनबद्ध प्रयत्न महत्त्वाचे ठरले. महाविद्यालयाचे अधिष्ठाता डॉ. प्रवीण वैद्य, सांस्कृतिक सचिव डॉ. एस. एल. बडगुजर, महाविद्यालयाचे सांस्कृतिक प्रभारी डॉ. रणजीत चव्हाण, डॉ. अमोल सोनकांबळे, डॉ. अनुराधा लाड आणि डॉ. धीरज पाथ्रीकर यांनी विद्यार्थ्यांना मोलाचे मार्गदर्शन केले. स्पर्धेची तयारी, कलाप्रकारांची निवड, सादरीकरणाचा सराव आणि सांघिक समन्वय यांसाठी करण्यात आलेल्या प्रयत्नांमुळे विद्यार्थ्यांना आपल्या कलागुणांचे प्रभावी सादरीकरण करता आले.

युवक महोत्सव हे विद्यार्थ्यांच्या सर्वांगीण व्यक्तिमत्त्व विकासाचे महत्त्वपूर्ण व्यासपीठ असून, अशा स्पर्धांमुळे विद्यार्थ्यांमधील सुप्त कलागुणांना वाव मिळतो, आत्मविश्वास वाढतो आणि सांस्कृतिक परंपरांचे जतन व संवर्धन करण्याची प्रेरणा मिळते. कृषि शिक्षणासोबतच कला, साहित्य, संगीत, नृत्य आणि नाट्य क्षेत्रांतही विद्यार्थ्यांनी आपली गुणवत्ता सिद्ध करावी, या दृष्टीने अशा उपक्रमांना विशेष महत्त्व आहे.

कृषि महाविद्यालय, परभणीच्या विद्यार्थ्यांनी मिळविलेल्या या उल्लेखनीय यशाबद्दल महाविद्यालयातील प्राध्यापकवृंद, अधिकारी, कर्मचारी आणि विद्यार्थीवर्गातून त्यांचे अभिनंदन करण्यात येत आहे. तसेच विद्यार्थ्यांच्या पुढील शैक्षणिक आणि सांस्कृतिक वाटचालीसाठी शुभेच्छा व्यक्त करण्यात येत आहेत.

दुष्काळी परिस्थितीत फळबाग व्यवस्थापन; वनामकृविच्या शास्त्रज्ञांनी सुचविल्या अल्प व दीर्घकालीन उपाययोजना

 

वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठाचे माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि, संशोधन संचालक डॉ. भगवान आसेवार आणि विस्तार शिक्षण संचालक डॉ. राकेश अहिरे यांच्या मार्गदर्शनाखाली, विद्यापीठाच्या छत्रपती संभाजीनगर येथील राष्ट्रीय कृषि संशोधन प्रकल्पाचे सहयोगी संचालक (संशोधन) डॉ. सूर्यकांत पवार यांनी दुष्काळी परिस्थितीत फळबागांचे संरक्षण व व्यवस्थापन करण्यासाठी अल्पकालीन उपाययोजना सुचविल्या आहेत. पावसातील खंडामुळे निर्माण झालेल्या पाणीटंचाईच्या परिस्थितीत फळबागांवरील ताण कमी करून उपलब्ध पाण्याचा कार्यक्षम वापर करण्यासाठी शेतकऱ्यांनी पुढील उपाययोजनांचा अवलंब करावा.

आच्छादनाचा वापर

जमिनीतील पाणी बाष्पीभवनाव्दारे तर झाडातील पाणी पानामधून होणा-या उत्सर्जन क्रीयेमुळे झपाटयाने कमी होते.  या दोन्ही क्रीयांना प्रतिबंध करण्यासाठी आच्छादनाचा वापर करणे फायदेशीर ठरते.  जमिनीतील ओलावा राखण्यासाठी आच्छादनाचा फायदा होतो.  आच्छादनासाठी पॉलिथिन फिल्म़चा किंवा सेंद्रिय पदार्थाचा वापर केला जातो.  उपलब्धदतेप्रमाणे शेत‍क-याने ८०-१०० मायक्रॉन जाडीची फिल्म़ आच्छादनासाठी वापरल्यास अतिशय फायघाचे ठरते.  सेंद्रीय स्वरुपाचे आच्छादने वापरल्यास जमिनीचा पोत सुधारण्यास मदत होते. 

सेद्रिंय आच्छादने-वाळलेले गवत,लाकडी भुसा,ऊसाचे पाचट,पालापाचोळा,गव्हाचे काड,भाताची काड,गिरीपुष्प फळझाडाच्या ड्रिपखाली ४ ते ६ इंच जाडीचा आच्छादनाचा थर घावा.  त्या ठिकाणी तंतूमय मुळया पसरलेले असतात.  सेद्रिंय आच्छादन करण्यापुर्वी वाळवीचा प्रादुर्भाव होवू नये म्हणून त्यावर/त्याखाली फॉलीडॉल अथवा लिंडेन पावडरची भुकटी धुरळावी.

मडका सिंचन

फळझाडासाठी मडका सिंचनाचा वापर करता येतो.  कमी खर्चीक आणि पाण्याचा कार्यक्षमरित्या वापर होणा-या या पध्दतीत कमी वयाच्या लहान फळझाडासाठी ५-६ लिटर क्षमतेचे तर मोठया झाडाच्या झाडासाठी १५ लिटर क्षमतेचे मडके निवडावे.  त्याच्या तळाशी लहानशे छिद्र पाडून त्यात कापडाची चिंधी बसवून मडक्याचे तोंड जमीनीच्या वर राहील अश्या़ बेताने मडके झाडाच्या बुंध्याजवळ जमिनीत पुरावे व ते पाण्याने भरुन मडक्याच्या तोंडावर झाकण ठेवावे.  मडक्याच्या सछिद्र रचनेमुळे ते पाझरते व त्यातील पाने हळूहळू पसरुन जमिनीत ओलावा तयार होतो.  त्यामुळे झाडांच्या मुळाना सातत्याने आवश्यकतेएवढा पाण्याचा पुरवठा संथ गतीने होऊ शकतो.  मडके रिकामे झाल्यानंतर पुन्हा भरावे.

काळजी

- आंतर मशागत करतांना मडके फुटणार नाही याची काळजी घावी.

- शेतामध्ये जनावरे मडके तुडवणार नाही याची दक्षता घ्यावी.

- मडके स‍छिद्ऱ असावे.

सलाईन बाटल्यांचा वापर

ठिबक सिंचनासारखे थोडेथोडे पाणी कार्यक्षमतेने वापरण्यासाठी आणि अगदी थेट झाडाच्या मुळयाजवळ देण्यासाठी सलाईनच्या बाटल्या वापरता येतील.  पाणी पडण्याचा वेग सलाईनप्रमाणे कमी-जास्त़ करता येईल.  सलाईनच्या प्लास्टिक बाटल्यामध्ये पाणी भरुन फांदीच्या आधाराने बाटली झाडाजवळ टांगावी.  तीची नळी झाडाच्या मुळाजवळ जमिनीच्या वरच्या थरात ठेवावी.

काळजी

- पाणी वेळोवेळी मुळांजवळ पडते किवा नाही याची तपासणी करावी.

- कचरायुक्त/गढूळ पाणी सलाईन बाटलीमध्ये वापरु नये.

खोडास बोर्डोपेस्ट़ लावणे

उन्हाळयाच्या दिवसात देखील पाण्याचे दुर्भीक्ष असलेल्या काळात मोंसंबी खेाडास बोर्डोपेस्ट़ लावणे अत्यंत फायघाचे ठरु शकते.  यासाठी फळझांडाच्या खोडास (१ किलो मोरचूद, १ किलो कळीचा चुना, १० लिटर पाणी) बोर्डोपेस्ट़चा लेप घावा.  त्यामुळे खोडाचे उष्णतेपासून सरंक्षण होईल.

व्यवस्थापन

- खोडास बोर्डोपेस्ट़ लावतांना स्वच्छ़ ब्रशचा वापर करावा.

- बोर्डोपेस्टची शक्ती मिश्रणाच्या तीव्रतेवर व सामूवर अवलंबून असल्यामूळे योग्य त्या प्रमाणातच वापर करावा.

- तयार मिश्रणात निळा लिटमस पेपर अथवा लोखंडी खिळा वा चाकू बुडविला असता त्यावर तांबट थर दिसणार नाही याची काळजी घ्यावी.

- तांबट थर दिसल्यास मिश्रणात मोरचूदाचे प्रमाणा जादा असते अशावेळी त्या मिश्रण चुन्याचे द्रावण ओतावे.

- बोर्डोपेस्ट़ प्लास्टीकच्या/मातीच्या भांडयातच स्वंतत्रपणे तयार करावी.  (लोखंडी बादली वापरु नये)

झाडाचा पानोळा/फळ संख्या कमी करणे

झाडावरील पानामधून देखील पाण्याचे उत्सर्जन होत असते. पानावरील पर्णरध्रे पाणी बाहेर टाकत असतात.  त्यामुळे झाडांची हलकीशी छाटणी करुन पानांची/फळांची संख्या कमी केल्यास पानामधून निघून जाणारे पाण्याचे प्रमाण कमी करता येवू शकते.  मोसंबीवरील पानसोट काढून टाकणे.  कमी ओलीत असणा-या शेतक-यांनी पाण्याचे नियोजन करुन फळसंख्या मर्यादीत ठेवावी.  मोसंबी झांडावरील पानसोट(वाटरशुट) मोठया प्रमाणावर वाढविले असता त्याची वेळेवर छाटणी करुन काढल्यास झाड सशक्त़ राहून पाण्याची बचत होईल.

काळजी

- हलकी छाटणी करण्यासाठी अथवा पानोळा कमी करण्यासाठी तीक्ष्ण वा धारदार सिकेटरचा/कात्रीचा वापर करावा.

- छाटणी करतांना फांदी पिचणार नाही याची काळजी घ्यावी.

- मर्यादेपेक्षा जास्त़ पानोळा छाया, करु नये अन्यथा झाडावर विपरीत परिणाम अन्यथा झाडावर विपरीत परिणाम होईल.  या छाटणी केलेले ठिकाणी बोर्डोपेस्ट़ लावावा.

बाष्परोधकाचा वापर

पानाच्या पर्णरंध्रातून होणारे पाण्याचे उत्सर्जन नियंत्रण करणेसाठी व प्रकाश संश्लेषणाचा वेग योग्य़ तो राखण्यासाठी ६ ते ८ टक्के केवोलीन बाष्परोधकाची (६०० ते ८०० ग्रॅम १० लिटर पाण्यात) फवारणी १५ दिवसाच्या अंतराने १ ते २ वेळा करावी.

काळजी

दोन वा तीन फवारण्यापेक्षा जादा फवारणी करु नये.

खोडास गवत/बारदाना बांधणे

पाण्याचे दुर्भिक्ष असल्यामुळे तसेच सुर्याचा प्रखर सुर्यप्रकाश खेाडावर पडत असल्यामुळे खोडास इजा पोहचू शकते.  तसेच खोड तडकण्याची शक्यता देखील नाकरता येत नाही.  त्यासाठी गवत अथवा बारदाना सुतळीच्या साहाय्याने खेाडाच्या संपुर्ण भागावर घटटपणे बांधावा.  यामुळे झाडाच्या खोडाचे प्रखर सुर्य प्रकाशापासून सरंक्षण होवू शकते व खोडास/सालीस इजा पोहचू शकत नाही.

काळजी

- फळबागामध्ये बिडी/सिगारेट पिऊ नये.

- शेतात गवताच्या गंजीस/पाचटास आग लावू नये.

- गवत बांधण्यापुर्वी खोडावर लिडेंन अथवा कार्बारिल भुकटी टाका.

- गवत/बारदान घटट बांधावा जेणेकरुन वा-यामुळे उडून जाणार नाही.

कलमी/रोपावर शेडनेटची सावली करणे

रोपावर शेडनेटची सावली करुन झाडे रोपे ठेवली असता ऊसर्जनाचा दर कमी होवून कमी पाण्यावर जगविता येतात.

काळजी

- शेडनेट फाटलेली नसावी.

- शेडनेटमध्ये फॉर्मस असल्यास अधुनमधून त्याचा वापर करुन तापमान नियंत्रीत ठेवता येते.

दिर्घ मुदतीकरीता करावयाच्या उपाययोजना

ठिबक सिंचनाचा वापर

उपलब्ध पाण्याचा काटकसरीने वापर करण्यासाठी ठिबक सिंचनाचा वापर करावा.  ओलीताच्या गंभीर टंचाईमूळे ठिबक सिंचन पध्दतीकडे लोकांचा कल वाढत आहे.  ठिबक सिंचनामुळे मोसंबी फळांचे अधिक व दर्जेदार उत्पन्न मिळविता येते.  आवश्यक तेवढी पाण्याची मात्रा झाडाच्या थेट सुक्ष्म़ मुळाशीच पुरविली जाते.  तसेच पाण्यात विरघळणारी खते व सुक्ष्म़ अन्नद्रव्ये सुध्दा याव्दारे देता येतात.  पाण्याचा थेंब न थेंब वाया न जावू देता कमी पाण्यात जास्त़ ओलीत करण्यासाठी ठिबक सिंचन ही काळाची गरज आहे. 

काळजी

- वेळोवेळी ड्रीपरची तपासणी करावी.

- दररोज ठिबक चालविण्याची गरज नाही.

- वाफसा स्थिती आल्यावरच ठिबकसंच सुरु करावा.

- क्षारयुक्त पाण्याचा वापर ठिबकसंच साठी करु नये.

अधिक माहितीसाठी सहयोगी संचालक (संशोधन) डॉ सूर्यकांत पवार यांच्याशी भ्रमणध्वनी क्रमांक ९४२२१७८९८२ यावर कार्यालयीन वेळेत संपर्क साधावा