Thursday, July 18, 2024

वनामकृवि आणि भुवनेश्वर येथील केंद्रीय कृषिरत महिला संस्थानचा राजस्थानच्या सिंघवी सेल्स कार्पोरेशन सोबत सामंजस्य करार

 महिलासाठी श्रम बचतीच्या साधनांच्या बळकटीकरणासाठी करार लाभदायक... माननीय कुलगुरू डॉ. इन्द्र मणि


महिलांचा शेती कामामध्ये लक्षणीय सहभाग असून त्यांना काम करतानाचे श्रम कमी होण्याच्या दृष्टीने वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठातील अखिल भारतीय समन्वयित संशोधन प्रकल्प - कृषिरत महिला या योजनेद्वारे   संशोधनाच्या माध्यमातून शेतकऱ्यांसाठी श्रम बचतीचे विविध साधने विकसित केलेली आहेत. या साधनापैकी दूध काढण्यासाठीची घडवंची आणि तिपाई तयार करून बाजारामध्ये विक्रीसाठी सहज उपलब्ध होण्याच्या दृष्टीने वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ आणि ओरिसा राज्यातील भुवनेश्वर येथील भारतीय कृषि अनुसंधान परिषदे अंतर्गतच्या केंद्रीय कृषिरत महिला संस्थान यांनी राजस्थानमधील उदयपूर येथील सिंघवी सेल्स कार्पोरेशन सोबत दिनांक १८ जुलै रोजी सामंजस्य करार विद्यापीठाचे माननीय कुलगुरू डॉ. इन्द्र मणि यांच्या अध्यक्षतेखाली केला. सदर करारामुळे दूध काढण्याची घडवंची आणि तिपाई उत्पादन कार्पोरेशनद्वारे करण्यात येईल व ते शेतकऱ्यांना खरेदीसाठी सहज उपलब्ध होईल. या करारावरती विद्यापीठाचे संशोधन संचालक डॉ. खिजर बेग, केंद्रीय कृषिरत महिला संस्थांच्या संचालक डॉ. मृदुला देवी आणि कार्पोरेशनचे संचालक श्री. दीपक सिंघवी यांनी स्वाक्षऱ्या केल्या. यावेळी विद्यापीठाचे शिक्षण संचालक डॉ. उदय खोडके, विस्तार शिक्षण संचालक डॉ. भगवान आसेवार, सहयोगी अधिष्ठाता डॉ. जया बंगाळे, विभाग प्रमुख डॉ स्मिता सोलंकी, उप विद्यापीठ अभियंता डॉ. दयानंद टेकाळे आदींची उपस्थिती होती. 

अध्यक्षीय भाषणात बोलताना माननीय कुलगुरू डॉ. इन्द्र मणि म्हणाले की, महाराष्ट्रातील महिला मेहनती आणि सक्षम आहेत. त्यांचे शेती विकास, खेळ, सांस्कृतिक क्षेत्रासह कुटुंबाच्या दैनंदिन जीवनमानात आणि विकासात महत्त्वाचे स्थान आहे. तसेच पुरुषांची आणि महिलांची शारीरिक रचना वेगवेगळी असून श्रमशक्ती वेगवेगळी असते. याकरिता महिलांना शेतीमध्ये काम करताना त्यांच्या श्रमाची बचत करून त्यांचे आरोग्य सांभाळण्यासाठी विद्यापीठाच्या अखिल भारतीय समन्वयित प्रकल्प कृषिरत महिला योजनेद्वारे विविध उपयुक्त साधने संशोधनातून विकसित केलेली आहेत. ही साधने शेतकऱ्यांपर्यंत कमी खर्चात आणि वेळेत पोहोचणे गरजेचे आहे. यातील दूध काढण्याची घडवंची आणि तिपाई यामुळे दूध काढताना शेतकरी महिला व पुरुषांचे श्रम कमी होवून दूध काढते वेळी जनावरांनी लाथ मारून दुधाचे होणारे नुकसान टाळण्यासाठी अतिशय उपयुक्त असे साधन आहे. हे साधन कार्पोरेशन द्वारे उत्पादित करून शेतकऱ्यांना सहज विकत मिळणार असून महिलांसाठी विकसित श्रम बचतीचे इतर साधनांचे कार्पोरेशन आणि उद्योगाद्वारे उत्पादन प्रक्रियेस बळकटीकरणासाठी हा सामंजस्य करार लाभदायक ठरणार असल्याचे मत व्यक्त केले. 

यावेळी केंद्रीय कृषिरत महिला संस्थानच्या संचालक डॉ. मृदुला देवी म्हणाल्या की, शेतीमध्ये काम करणाऱ्या कामगारांमध्ये महिला कामगार जवळपास ३८ टक्के आहेत. या महिलांची कार्यक्षमता वाढवण्याच्या दृष्टीने तसेच श्रमाची बचत करण्यासाठी देशातील विविध राज्यातील समन्वयित प्रकल्पांतर्गत संशोधन करून साधने विकसित केली जात आहेत. याबरोबरच पाच वेगवेगळ्या प्रकल्पाद्वारे देशातील सर्व पर्यावरण क्षेत्रातून जवळपास ७० हजार महिला शेतकऱ्यांचा अभ्यास करण्यात येणार असून त्यातील निष्कर्षावर संशोधनाची दिशा ठरवण्यात येणार आहे. परभणी येथील समन्वयित प्रकल्पाने अनेक उपयुक्त साधने विकसित केली आहेत. यातील दूध काढण्यासाठीची घडवंची आणि तिपाई राजस्थान मध्ये अतिशय लोकप्रिय आहे म्हणून याची उपलब्धता राजस्थान सह संपूर्ण देशात होण्याच्या दृष्टीने हा करार करण्यात येत आहे. याबरोबरच प्रकल्पातील सर्व संशोधनयुक्त साधने उद्योगाद्वारे सामंजस्य करार करून उत्पादित करून शेतकऱ्यापर्यंत पोहोचवली जाणार असल्याचे नमूद केले. 

यावेळी संशोधन संचालक डॉ. खिजर बेग यांनी विद्यापीठाचे संशोधन कार्य, बीजोत्पादन, विद्यापीठाचे क्षेत्र विकास तसेच राष्ट्रीय पातळीवर नावाजलेले विद्यापीठाचे विविध वाणाबद्दल तसेच शिक्षण संचालक डॉ. उदय खोडके यांनी विद्यापीठाचा इतिहास आणि शैक्षणिक कार्याची माहिती दिली.

सामंजस्य कराराची प्रस्तावना समन्वयित प्रकल्पाच्या घटक समन्विका डॉ. सुनिता काळे यांनी केली. कार्यक्रमात मान्यवरांच्या हस्ते वरिष्ठ शास्त्रज्ञ डॉ. नीता गायकवाड आणि यंग प्रोफेशनल श्री प्रसाद देशमुख लिखित श्रीअन्न ग्राम योजना आणि शेतकरी महिलासांठी उपजीविका सुरक्षितता या दोन घडीपत्रिकाचे विमोचन करण्यात आले. यावेळी माननीय कुलगुरू यांचे तांत्रिक अधिकारी डॉ. प्रवीण कापसे, प्रकल्पाचे वरिष्ठ शास्त्रज्ञ डॉ. जयश्री रोडगे, डॉ. सुनीलदत्त जक्कावाड आणि सर्व यंग प्रोफेशनल उपस्थित होते.

घडवंची  


तिपाई






Saturday, July 13, 2024

ऑनलाइन शेतकरी - शास्त्रज्ञ कृषि संवाद कार्यक्रमाची यशस्वी सुरुवात

सद्यस्थितीत सोयाबीन पिकातील कीड व तण व्यवस्थापनावर शास्त्रज्ञांचे  मार्गदर्शन

 

वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठाच्या विस्तार शिक्षण संचालनालय आणि महाराष्ट्र शासनाच्या कृषि विभाग यांच्या संयुक्त विद्यमाने कीटक शास्त्र विभाग व कृषि विभागाच्या क्रॉपसॅप  प्रकल्पांतर्गत ऑनलाइन शेतकरी - शास्त्रज्ञ कृषि संवाद कार्यक्रमाची यशस्वी सुरुवात माननीय कुलगुरू डॉ. इन्द्र मणि यांच्या मार्गदर्शनाखाली आणि विस्तार शिक्षण संचालकाच्या पदावर नुकतेच रुजू झालेले डॉ. भगवान आसेवार यांच्या संकल्पनेतून झाली असून दिनांक १२ जुलै रोजी कार्यक्रमाचा दुसरा भाग संपन्न झाला. अध्यक्षस्थानी माननीय कुलगुरू डॉ. इन्द्र मणि हे होते.

अध्यक्षीय भाषणात माननीय कुलगुरू डॉ. इन्द्र मणि यांनी, पिकांमध्ये हवामान बदलामुळे किडींचा प्रादुर्भाव कशाप्रकारे वाढतो, याचा अभ्यास करून त्याच्या नियंत्रणासाठी सोप्या पद्धतींच्या शिफारशी देण्याचे निर्देश शास्त्रज्ञांना दिले. तसेच शेतकऱ्यांनी कार्यक्रमात उत्स्फूर्त प्रतिसाद नोंदवावा आणि दोन्ही बाजूने संभाषण ठेवून आपले शेती संबंधी प्रश्न विचारावेत. यातून संशोधनाची दिशा ठरवून उपयुक्त तंत्रज्ञान विकसित करण्यास मदत मिळेल. याबरोबरच अनेक प्रकारे शेतकऱ्यांचे होणारे नुकसान टाळता येईल. नुकसानीमुळे शेतकऱ्यांना नुकसान भरपाई देणे आणि शासनाच्या शेतीउत्पनात घट येते असा दुहेरी तोटा होतो. याकरिता जास्तीत जास्त शेतकऱ्यांनी, कृषि विभागाच्या सर्व अधिकाऱ्यांनी आणि ग्रामपातळीवरील कार्य करणाऱ्या विस्तार कार्यकर्त्यांनी या कार्यक्रमात सहभाग नोंदवण्याचे आवाहन केले. तसेच त्यांनी यावेळी नमूद केले की, महाराष्ट्र राज्यास नुकताच केंद्राचा उत्कृष्ट कृषि राज्य म्हणून बहुमान मिळाला आहे. हा बहुमान स्वीकारण्यासाठी महाराष्ट्राचे माननीय मुख्यमंत्री श्री एकनाथजी शिंदे यांनी हा बहुमान दिल्ली येथे एका मोठ्या समारंभात स्वीकारला. या समारंभात मी सहभागी झालो होतो. या  समारंभातील क्षणांचे वर्णन करून महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांचे त्यांनी अभिनंदन केले.

प्रास्ताविकात विस्तार शिक्षण संचालक डॉ. भगवान आसेवार यांनी कार्यक्रमाच्या आयोजनाची पार्श्वभूमी स्पष्ट करून हा कार्यकम आठवड्यातून एक दिवस सायंकाळी ७.०० वाजता ऑनलाइन आयोजित केला जाणार असल्यामुळे शेतकऱ्यांना गरजेनुसार आणि वेळेत माहिती मिळणार असल्याचे नमूद केले.

तांत्रिक मार्गदर्शनामध्ये सुरुवातीस हवामान शास्त्रज्ञ डॉ. कैलास डाखोरे यांनी हवामानाचा पुढच्या पाच दिवसाचा सविस्तर तर पुढील पंधरा दिवसाचा पावसाचा अंदाज दिला. तसेच जुलैमध्ये चांगला पाऊस पडेल म्हणून पिकामध्ये पाणी साचणार नाही याची आणि जनावरांना चिखलामुळे रोग होवू नयेत म्हणून त्यांचीही काळजी घ्यावी असे नमूद केले.

तदनंतर कृषि तंत्रज्ञान माहिती केंद्राचे व्यवस्थापक डॉ. गजानन गडदे यांनी पीक उगवणी पश्चात  तण व्यवस्थापनाविषयी मार्गदर्शन करताना सांगितले की, पेरणी नंतर पहिल्या ४५ दिवसात तणाची आणि पिकांची अन्नद्रव्य, पाणी, जागा यासाठी स्पर्धा होत असते, म्हणून या काळात तण नियंत्रण करणे अत्यंत आवश्यक आहे. यासाठी कोळपणी, निंदणी सारख्या पारंपारिक पद्धती सोबतच विद्यापीठाच्या शिफारशीनुसार तणनाशकाचा अवलंब करावा आणि तणनाशक फवारताना किमान १५० ते २००  लिटर पाणी एकरी वापरण्याचा तसेच तणनाशक वापरताना आवश्यक ती खबरदारी घेण्याचा महत्वपूर्ण सल्ला दिला. यानंतर सोयाबीन मधील किडी यांच्या नियंत्रणासाठी डॉ. राजेंद्र जाधव यांनी मार्गदर्शन करताना विविध उपायोजना सुचविल्या.

मराठवाड्यातील सर्व जिल्ह्यातील तसेच सातारा जिल्ह्यातील शेतकऱ्यांसह विद्यापीठाचे शास्त्रज्ञ, कृषि विद्यावेत्ता, कृषि विज्ञान केंद्राचे समन्वयक आणि कृषि विभागाचे अधिकारी बहुसंखेने सहभागी झाले होते. सूत्रसंचालन  विभाग प्रमुख डॉ. पुरुषोत्तम नेहरकर यांनी केले तर आभार उपसंचालक डॉ. सुर्यकांत पवार यांनी मानले. कार्यक्रम यशस्वीतेसाठी मुख्य विस्तार शिक्षण अधिकारी डॉ. प्रशांत देशमुख, माननीय कुलगुरू यांचे तांत्रिक अधिकारी डॉ. प्रवीण कापसे, संगणक कार्यालयाचे डॉ. संतोष  फुलारी, श्री.   डि. व्ही.  इंगळे, श्री. योगेश मात्रे आणि श्री खंदारे यांनी पुढाकार घेतला.

Thursday, July 11, 2024

पदव्युतर कृषि अभ्यासक्रमाच्या सामायिक प्रवेश परीक्षेतील गुणवंत विद्यार्थ्यांचा गुणगौरव सोहळा संपन्न





पुणे येथील महाराष्ट्र कृषि शिक्षण आणि संशोधन परिषदेद्वारा पदव्युतर पदवी कृषि अभ्यासक्रमाच्या २०२४-२५ या शैक्षणिक वर्षातील प्रवेशासाठी घेण्यात आलेल्या सामायिक प्रवेश परीक्षेमध्ये यशस्वी झालेल्या वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठातील कृषि महाविद्यालय, परभणीच्या गुणवंत विद्यार्थ्यांचा गुणगौरव सोहळा दिनांक १० जुलै रोजी संपन्न झाला. कार्यक्रमाचे अध्‍यक्षस्‍थान विद्यापीठाचे कुलगुरू माडॉइन्द्र मणि यांनी आभासी माध्यमाद्वारे भूषविले. प्रमुख पाहुणे म्हणून शिक्षण संचालक डॉ. उदय खोडके हे होते तर व्यासपीठावर प्राचार्य डॉ. सय्यद  इस्माईल, प्राचार्य डॉ. विश्वनाथ खंदारे आणि जिमखाना उपाध्यक्ष,  डॉ. पुरूषोत्तम झंवर आदींची उपस्थिती होती.

अध्‍यक्षीय भाषणात माननीय कुलगुरू डॉइन्द्र मणि यांनी विद्यार्थ्यांच्या यशाबद्दल आभासीमाध्यमाद्वारे कौतुक केले आणि त्यांच्या उज्ज्वल भविष्यासाठी शुभेच्छा दिल्या तसेच विद्यार्थ्यांनी पदव्युत्तर पदवी साठी फक्त एमसीएइआरची तयारी न करता आयसीएआर च्या परीक्षेचीपण तयारी करून एसआरएफ  मिळवावी व भारतातील  इतर राज्यातील नामांकित विद्यापीठामध्ये देखील पदव्युत्तर पदवी साठी प्रवेश मिळवावा असे आव्हान केले. तसेच संचालक शिक्षण डॉ. उदय खोडके म्हणाले की, इतर विद्यापीठ्यांच्या मानाने या विद्यापीठात संसाधने किंवा भौतिक सेवा सुविधा, संशोधनासाठी लागणारे साहित्य व उच्च शिक्षित प्राध्यापक हे उपलब्ध आहेत. याबरोबरच विद्यार्थी कठोर परिश्रम करतात आणि अशा परीक्षांमध्ये यश मिळवतात हे अभिमानास्पद आहे, त्यामुळेच राज्यस्तरावर परभणीची ओळख निर्माण होत आहे, असे प्रतिपादन केले.

या नंतर सहयोगी अधिष्ठाता डॉ. सय्यद  इस्माईल हे विद्यार्थीच्या यशाबद्दल अभिमान असल्याचे म्हणाले. या महाविद्यालयाचे विद्यार्थी २०१८ या वर्षांपासून पहिल्या क्रमांकावर आहेत आणि यापुढेही हि परंपरा ते नक्कीच सुरु ठेवतील. त्यांचा सत्कार करणे आणि त्यांचे कौतुक करणे ही आमची जबाबदारी आहे असे नमूद केले. तसेच प्राचार्य डॉ. विश्वनाथ खंदारे, जिमखाना उपाध्यक्ष डॉ. पुरूषोत्तम झंवर, विभाग प्रमुख डॉ. प्रविण वैद्य, सहयोगी प्राध्यापक डॉ. आय.ए.बी. मिर्झा यांनीही विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन केले आणि त्यांचे अभिनंदन करून शुभेच्छा दिल्या.

यावेळी सामायिक प्रवेश परीक्षेमध्ये महाराष्ट्र राज्यात सर्वप्रथम आलेला विद्यार्थी निखिल पाडोळे व इतर ३० गुणवंत विद्यार्थ्यांचा मान्यवरांच्या हस्ते सत्कार करण्यात आला. विद्यार्थ्यांच्या मेहनतीचा सन्मान करणारा हा कार्यक्रम अतिशय प्रेरणादायी ठरला. कार्यक्रम यशस्वी करण्यासाठी डॉ. नरेंद्र कांबळे व डॉ. अनुराधा लाड यांनी परिश्रम घेतले. कार्यक्रमाचे सूत्रसंचालन कु. संजना भांडारवार व कु. गायत्री खोडके या विद्यार्थीनिनी केले. कार्यक्रमास सर्व विभागाचे विभाग प्रमुख, प्राध्यापक, अधिकारी, कर्मचारी आणि विद्यार्थ्यांची उपस्थिती होती. 









मराठवाड्यातील आठही जिल्ह्यात वनामकृविच्या शास्त्रज्ञांचे शेतकऱ्यांना मार्गदर्शन

 विद्यापीठाचा माझा एक दिवस माझ्या बळीराजा सोबत उपक्रम


वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ परभणीचे माननीय कुलगुरू डॉ. इन्द्र मणि यांच्या संकल्पनेतून आणि विस्तार शिक्षण संचालक डॉ. भगवान आसेवार यांच्या निर्देशानुसार विद्यापीठाच्या कार्यक्षेत्रातील विविध कार्यलयाद्वारे माझा एक दिवस माझ्या बळीराजासोबत हा अभिनव उपक्रम दिनांक १० जुलै रोजी संपूर्ण मराठवाड्यात राबविण्यात आला. विद्यापीठातील विविध विषयातील शास्त्रज्ञांच्या एकूण १७ चमूमधिल ५५ शास्त्रज्ञांनी आणि सातव्या सत्रातील ग्रामीण जागुरुकता कार्यानुभव कार्यक्रमामध्ये शिक्षण घेत असलेले विद्यार्थ्यांनी  मराठवाड्यातील आठही जिल्ह्यातील २७ गावातील १०२६ शेतकऱ्यांना विविध विषयावर प्रक्षेत्र भेट, चर्चासत्रे, कृती प्रात्यक्षिके, शेतकरी मेळाव्याद्वारे मार्गदर्शन केले.

कार्यक्रमात विद्यापीठाचे शिक्षण संचालक डॉ उदय खोडके यांनी मौजे पिंप्री देशमुख येथे विद्यापीठातील पदवी अभ्यासक्रमाच्या ग्रामीण जागरूकता कार्यानुभव कार्यक्रम उपक्रमाबाबत आणि विद्यापीठाचे शेतीविकासातील योगदान या विषयी  माहिती देवून विद्यापीठ शेतकरी केंद्रीत कार्यावर भर देत असून शेतकऱ्यांसाठी विद्यापीठ सदैव कार्यरत असल्याचे नमूद केले. तसेच संशोधन संचालक डॉ. खिजर बेग यांनी नांदेड जिल्ह्यातील मौजे तळ्याची वाडी येथे विद्यापीठाचे तंत्रज्ञान अवलंबून खरीप पिकाचे व्यवस्थापन करण्याविषयी शेतकऱ्यांना प्रोत्साहित केले.  

याबरोबरच विद्यापीठातील सर्व महाविद्यालयाचे सहयोगी अधिष्ठाता, विभाग प्रमुख, प्राध्यापक, शास्त्रज्ञ आणि कर्मचाऱ्यांनी उत्स्फूर्त सहभाग नोंदवून शेतकऱ्यांना खरीप पिकाचे व्यवस्थापन, तण, खत, सिंचन,  पीक संरक्षण व्यवस्थापन यासह फळबागेचे व्यवस्थापन आणि महिला शेतकऱ्यांना पोषण बाग, शेत्कामातील श्रम बचतीचे साधने, मानसिक आणि कौटुंबिक स्वास्थ याविषयी मार्गदर्शन करून त्यांच्या शेतीविषयक समस्यांचे निराकरण केले.

प्रक्षेत्र भेटीदरम्यान शास्त्रज्ञांनी शेतकऱ्यांच्या शेतावर पेरणी केलेल्या क्षेत्रास, शेडनेट, नर्सरी तसेच फळबागेस भेटी दिल्या. तर सामुदायिक विज्ञान महाविद्यालयाच्या प्राचार्या डॉ. जया बंगाळे यांनी हिंगोली जिल्ह्यातील अडगाव (रंजे) येथील शेतकऱ्यांसह जिल्हा परिषदेच्या शाळेला भेट देऊन विद्यार्थ्यांशी हितगुज केले आणि शाळेच्या शिक्षकांसोबत अध्यापनाच्या बाबतीत समुपदेशन करताना विद्यार्थ्यांच्या सृजनशीलतेला वाव देणे गरजेचे असून त्यांच्यातील सुप्त गुण ओळखून त्यांना प्रोत्साहन देणे आवश्यक असल्याचे मत व्यक्त केले.









Wednesday, July 10, 2024

सामायीक उष्मायन केंद्रामध्ये गुळ प्रक्रिया व उसाचा रस बाटली बंद पेय प्रक्रिया सुविधा करार तत्वावर घेण्याची सुवर्ण संधी

वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ, परभणी अंतर्गत अन्नतंत्र महाविद्यालयात केंद्रशासनाच्या खाद्य प्रसंस्करण उद्योग मंत्रालय तर्फे प्रधानमंत्री सुक्ष्म अन्न प्रक्रिया योजने अंतर्गत सामायीक उष्मायन केंद्र (Comman Incubation Centre) उभारण्यात आले आहे. या उष्मायन केंद्रातंर्गत आधुनिक गुळ प्रक्रिया, उसाचा रस प्रक्रिया व मसाले प्रक्रिया केंद्र स्थापित केले आहे. सदरील उष्मायान केंद्र हे केंद्र शासनाच्या 1 जिल्हा 1 पदार्थ या उपक्रमावर आधारीत असून यामध्ये गुळ, गुळ पावडर, गुळ वडया, काकवी निर्मिती तसेच उसाच्या रसापासून बाटली बंद पेय तयार करण्यासाठी आवश्यक यंत्र सामुग्री उपलब्ध आहे. सदरील उष्मायन केंद्राचा अन्न प्रक्रिया व मुल्यवर्धनसाठी सामायीक सुविधा केंद्र म्हणुन उपयोगात आणल्यामुळे यापासुन नवउद्योजक नाविण्यपुर्ण अन्नपदार्थ संस्करणाद्वारे निर्मिती करतील.  तसेच सदरील उष्मायन केंद्रामार्फत उपरोक्त नमूद विविध प्रक्रिया लाईनचे प्रशिक्षण शेतकरी, उत्पादक कंपन्या, महिला, स्वंय सहायाता गट तसेच नवउद्योजक इत्यादींना प्रात्यक्षिकातून प्रशिक्षण दिले जाऊन संबंधीतांना गुळ प्रक्रिया व उसाचा रस बाटली बंद पेय प्रक्रिया तसेच त्यासंबंधीचे अन्न प्रक्रिया, सुरक्षा व स्वच्छता मानके बाबत प्रशिक्षीत केले जाणार आहे. ज्यामुळे नवउद्योजकता वाढीस पाठबळ मिळणार आहे. यामध्ये उष्मायन केंद्राचा वापर करुन नवउद्योजक गुळ प्रक्रिया व उसाचा रस बाटली बंद पेय प्रक्रियेमध्ये तांत्रिकदृष्टया सक्षम होऊन सदरील पदार्थांची प्रक्रिया, पॅकेजिंग तथा अन्न तपासणी सुविधेचा उपयोग करता येईल. या उष्मायन केंदातील सुविधांचा उपयोग करुन लघु व सुक्ष्म उद्योजकांना त्यांचे अन्न पदार्थ व त्याचा ब्रँड विकसीत करणे. यातील प्रक्रिया साखळीचा उपयोग करुन विकसीत अन्न पदार्थ निर्मितीची चाचणी घेऊन त्याची व्यावसायीक तत्वावर तरलता तपासता येईल.

सदरील उष्मायन केंद्रामध्ये गुळ प्रक्रिया व उसाचा रस बाटली बंद पेय प्रक्रिया करण्यासाठी ऑपरेशन व देखभाल करार तत्वावर निविदा मागविण्यात आल्या आहेत. त्यासंबंधी अधिक माहितीसाठी http://mahaetenders.gov.in आणि www.vnmkv.ac.in या संकेतस्थळास भेट द्यावी.


सौजन्य
सहयोगी अधिष्ठाता आणि प्राचार्य
अन्नतंत्र महाविद्यालय, वनामकृवि, परभणी

कृषि विद्यापीठ शेतकऱ्यांसाठी सदैव कार्यरत....डॉ. उदय खोडके

 पिंप्री देशमुख येथे पीक लागवड तंत्रज्ञान मार्गदर्शन व चर्चासत्राचे अयोजन


वंसतराव नाईक मराठावाडा कृषि विद्यापीठातील, उद्यानविद्या महाविद्यालयाच्या ग्रामीण जागरूकता कार्यानुभव कार्यक्रम व कृषि औदयोगिक सलग्नच्या उद्यानकन्यामार्फत दि. १० जुलै रोजी मौजे पिंप्री देशमुख येथे माझा एक दिवस माझ्या बळीराजा सोबत या उपक्रमांतर्गत पीक लागवड तंत्रज्ञान मार्गदर्शन व चर्चासत्राचे अयोजन करण्यात आले. या कार्यक्रमास शिक्षण संचालक डॉ. उदय खोडके हे अध्यक्ष होते तर मुख्य विस्तार शिक्षण अधिकारी डॉ. पी. आर. देशमुख, तांत्रिक अधिकारी डॉ. गणपत कोटे, माहिती केंद्राचे व्यवस्थापक डॉ.  डॉ. जी. डी. गडदे, सरपंच श्री. दिगंबर सावणे, उप सरपंच श्री. नागेश देशमुख आदींची उपस्थिती होती

अध्यक्षीय भाषणात बोलताना शिक्षण संचालक डॉ. उदय खोडके यांनी ग्रामीण जागरूकता कार्यानुभव कार्यक्रम उपक्रमाबाबत व विद्यापीठाने शेतीविकासामध्ये केलेल्या योगदानाची माहिती दिली. तसेच विद्यापीठ शेतकरी केंद्रीत कार्यावर भर देत असून शेतकऱ्यांसाठी विद्यापीठ सदैव कार्यरत असल्याचे नमूद केले.  

प्रास्ताविक प्राचार्य डॉ. व्ही. एस. खंदारे यांनी केली. यावेळी मुख्य विस्तार शिक्षण अधिकारी डॉ. पी. आर. देशमुख, यांनी विद्यापीठातील विस्तार कार्यातील विविध उपक्रमाची माहिती दिली आणि विद्यापीठाचे  तंत्रज्ञान प्रसार शेतकऱ्यापर्यंत कश्या पध्द्तीने केले जाते याबद्दल मार्गदर्शन केले. व्यवस्थापक डॉ. जी. डी. गडदे यांनी खरीप पिकातील बीज प्रक्रियातण व अन्नद्रव  व्यवस्थापन या विषयवर मार्गदर्शन केले तर  पीक रोगशास्त्रज्ञ डॉ. जी. पी. जगताप यांनी पिकावरील रोग नियंत्रण व बायोमिक्सचा विविध पिकासाठी वापर यावर, कृषि कीटकशास्त्र डॉ. डी. डी. पटाईत यांनी खरीप पिकावरील किडीचे नियंत्रण याबाबत तसेच श्री. एम . बी. मांडगे यांनी कापूस पिक व्यवस्थापनावर मार्गदर्शन केले. प्रगतशील शेतकरी श्री. विठ्ठल पांचाळ यांनी अतिशय उत्कृष्ट कार्यक्रम आयोजित केल्याबद्दल आभार व्यक्त केले.

कार्यक्रमाचे आयोजन कार्यक्रम समन्वयक डॉ. बी. एम. कलालबंडी, कार्यक्रम अधिकारी डॉ. सचिन पव्हणे व कु. ज्योती कळंबे यांनी केले. कार्यक्रमाचे सूत्रसंचालन कु. स्वाती पुंड व कु. जया सावंत यांनी केले. कार्यक्रम यशस्वीते करीता उद्यानकन्या कु. कीर्ती खेंदाड, गायत्री कुशराम, चैताली पाकधने, कोमल पौळ, धनश्री रासवे व स्नेहल शिंगाडे व समस्त गावकरी पिंप्री देशमुख यांनी पुढाकार घेतला. कार्यक्रमाचे शेवटी वृक्षदिंडी काढून अध्यक्षाच्या हस्ते वृक्षारोपण करण्यात आले व कार्यक्रमाची सांगता राष्ट्रगीताने करण्यात आली.




सोयाबीनवर अळ्यांचा प्रादुर्भाव......वेळीच करा व्यवस्थापन......

वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठाच्‍या शास्‍त्रज्ञांचा सल्‍ला


सध्या सर्वत्र सोयाबीन वाढीच्या अवस्थेत आहे व सध्याचे वातावरण हे रिमझिम पाऊस व सततचे ढगाळ असल्यामुळे सोयाबीनवर मोठ्या प्रमाणात पाने खाणाऱ्या अळ्यांचा तसेच  खोड किडीचा प्रादुर्भाव दिसून येत आहे तसेच असे वातावरण पुढेही सतत राहिल्यास सोयाबीनवर तंबाखू वरील पाने खाणारी अळी म्हणजेच स्पोडोप्टेरा या लष्करी अळीचा प्रादुर्भाव ही होण्याची शक्यता आहे अशा परिस्थितीत शेतकऱ्यांनी वेळीच किडीचा प्रादुर्भाव ओळखून पुढील प्रमाणे उपाय योजना करण्‍याचे आवाहन वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठातील कृषि तंत्रज्ञान माहिती केंद्रातील तज्ञ डॉ.डी.डी.पटाईत, डॉ.जी.डी.गडदे आणि श्री.एम.बी. मांडगे यांनी केले आहे.

पिकाच्या सुरुवातीचे अवस्थेत पीक तणमुक्त ठेवावे. बांधावर असणा-या किडीच्या पुरक खाद्य वनस्पतीचा नाश करावा. किडग्रस्त झाडे, पाने, फांद्या यांचा आतील किडीसह नायनाट करावा. तंबाखुची पाने खाणारी अळीची अंडी व सुरवातीच्या अवस्थेतील अळीग्रस्त पाने अलगद तोडून किडीसह नष्ट करावीत. हिरवी घाटेअळी व तंबाखुची पाने खाणारी अळी या किडीची प्रादुभावाची पातळी समजण्याकरीता सर्वेक्षणाकरीता प्रत्येक किडीसाठी प्रति एकरी २ कामगंध सापळे शेतात लावावेत. शेतात इंग्रजी ‘T’ अक्षरासारखे प्रति एकरी २० पक्षी थांबे लावावेत. तंबाखूवरील पाने खाणा-या (स्पोडोप्टेरा) अळीच्या व्यवस्थापनासाठी एस.एल.एन.पी.व्ही.५०० एल.ई. विषाणू ४०० मि.ली. किंवा नोमुरिया रिलाई या जैविक बुरशीची ८०० ग्रॅम प्रति एकरी फवारणी प्रादुर्भाव आढळून येताच करावी.

पाने खाणाऱ्या अळ्यांच्या व्यवस्थापनाकरिता ५ टक्के निंबोळी अर्क किंवा अझाडिरेक्टिन १५०० पीपीएम ५०० मिली प्रती एकरी फवारणी करावी. पिकांचे नियमित सर्वेक्षण करून आणि किडींने आर्थिक नुकसानीची पातळी ओलांडली असल्यासच प्रोफेनोफॉस ५० टक्के ४०० मिली किंवा इथिऑन ५० टक्के ६०० मिली किंवा थायमिथाक्झाम १२.६ टक्के अधिक लॅम्बडा सायहॅलोथ्रीन ९.५ टक्के (पूर्व मिश्रीत किटकनाशक) ५० मिली किंवा प्रादुर्भाव खूप जास्त असल्यास क्लोराट्रानिलीप्रोल १८.५  टक्के ६० मिली प्रती एकर फवारावे. किटकनाशकांची फवारणी आलटून-पालटून करावी. एका वेळी एकच किटकनाशक फवारावे. वरील किटकनाशक सोयाबीनवरील दोन्ही प्रकारच्या किडींचे व्यवस्थापन करतात.

तसेच पावसामुळे वाणी किंवा पैसा या किडीचा नैसर्गिकरीत्या बंदोबस्त होतो परंतु ज्या ठिकाणी अजूनही पैसा या किडीचा प्रादुर्भाव मोठ्या प्रमाणात दिसून येत असेल अशा ठिकाणी क्लोरपायरीफॉस २० ईसी ६०० मिली किंवा क्लोरपायरीफॉस ५० टक्के+सायपरमेथ्रीन ५ टक्के एसपी (संयुक्त किटकनाशक) ३०० मिली प्रति एकर या प्रमाणे फवारणी करावी. सद‍रील कीटकनाशकाची शिफारस मिलीपेड करिता नाही, मात्र कापूस पिकामध्ये आहे. तसेच कार्बोसल्फान (६ टक्के दाणेदार) किंवा क्लोरपायरीफॉस (१० टक्के दाणेदार) किंवा फिप्रोनिल (०.३ टक्के) ५ किलो प्रति १०० किलो शेणखतात मिसळून ओळीने शेतातील रोपाजवळ वापरावे. सदरील कीटकनाशके परिणामकारक आहेत परंतु लेबल क्लेम नाहीत.

शंखी गोगलगायीचा प्रादुर्भाव सध्याच्या वातावरणात वाढण्याची शक्यता आहे. अशावेळी व्यवस्थापनासाठी गोगलगायी गोळा करून मिठाच्या पाण्यात टाकून नष्ट कराव्यात. आवश्यकता वाटल्यास तज्ज्ञांच्या सल्ल्याने गोगलगायीच्या नियंत्रणाकरीता दाणेदार मेटाल्डीहाईड हे गोगलगायनाशक २ किलो प्रति एकर याप्रमाणे शेतामध्ये, बांधाच्या कडेला आणि बांधावर सायंकाळच्या वेळी पसरवून द्यावे.

वरील कीटकनाशका सोबत कुठल्याही प्रकारचे इतर कीटकनाशके, बुरशीनाशके, विद्राव्य खते, सूक्ष्म मूलद्रव्ये अथवा रसायने मिसळू नये. मिसळून फवारणी केल्यास पिकाला अपाय होऊ शकतो तसेच कीडनाशकांचा अपेक्षित परिणामही दिसून येत नाही त्यामुळे ती आवश्यकतेनुसार वेगळी वेगळी फवारावी. तसेच लागोपाठ एकच एक कीटकनाशक वांरवार फवारू नये.

वरील किटकनाशकाचे प्रमाण हे सर्व प्रकारच्या फवारणी पंपाकरिता असुन एकूण प्रमाण प्रती एकर याप्रमाणेच वापरावे. फवारणी करिता दुषित पाणी न वापरता स्वच्छ पाणी वापरावे आणि पाण्याचे प्रमाण शिफारसितच वापरावे, कमी पाणी वापरल्यास फवारणीचे अपेक्षित परिणाम दिसून येत नाही. किडनाशके फवारणी करताना योग्य ती संरक्षक विषयी काळजी घ्यावी, असे आवाहन विद्यापीठाच्‍या वतीने करण्‍यात आले असुन अधिक माहितीसाठी विद्यापीठाती कृषि तंत्रज्ञान माहिती केंद्राशी दुरध्‍वनी क्रमांक ०२४५२-२२९००० यावर संपर्क करावा.



वनामकृवि संदेश क्रमांक- ०२/२०२४ (०९ जुलै २०२४)