निर्यातक्षम फलोत्पादनासाठी गुणवत्तापूर्ण उत्पादन, मूल्यवर्धन व प्रक्रिया तंत्रज्ञानावर भर द्यावा – माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि

 वनामकृवित ‘उद्यानविद्या पिकांच्या निर्यातक्षम उत्पादनातील संभावना, संधी व आव्हाने’ विषयावर विचारमंथन

फलोत्पादन क्षेत्रात निर्यातक्षम उत्पादन निर्मितीसाठी शास्त्रज्ञांनी शेतकऱ्यांच्या शेतावर जाऊन त्यांच्या समस्या, गरजा व स्थानिक परिस्थिती समजून घेत संशोधन व तंत्रज्ञान विकास करावा. शेतकऱ्यांचे कल्याण हेच शास्त्रज्ञांनी आपल्या कार्याचे प्रमुख उद्दिष्ट मानावे, असे प्रतिपादन वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठाचे माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांनी केले.

विद्यापीठाच्या उद्यानविद्या विभाग आणि एकात्मिक फलोत्पादन विकास अभियान यांच्या संयुक्त विद्यमाने दिनांक ३० ऑक्टोबर २०२६ रोजी ‘Export-Oriented Horticulture: Prospects, Opportunities and Emerging Challenges’ अर्थात ‘उद्यानविद्या पिकांच्या निर्यातक्षम उत्पादनातील संभावना, संधी व आव्हाने’ या विषयावर आयोजित एक दिवसीय विचारमंथन कार्यक्रमाच्या उद्घाटनप्रसंगी ते अध्यक्षस्थानावरून बोलत होते.

कार्यक्रमाच्या व्यासपीठावर संशोधन संचालक डॉ. भगवान आसेवार, शिक्षण संचालक डॉ. बाबासाहेब  ठोंबरे, विस्तार शिक्षण संचालक डॉ. राकेश आहिरे, नवी दिल्ली येथील भारतीय कृषी अनुसंधान परिषद (ICAR) अंतर्गत भारतीय कृषी संशोधन संस्था (IARI) येथील फळे व फलोत्पादन तंत्रज्ञान विभागाचे प्रमुख तथा मुख्य शास्त्रज्ञ डॉ. ओ. पी. अवस्थी,  अधिष्ठाता डॉ. विश्वनाथ खंदारे प्रगतिशील शेतकरी श्री. चंद्रकांत वरपूडकर, उद्यान पंडित डॉ. भगवानराव ठोंबरे आदी मान्यवर उपस्थित होते.

अध्यक्षीय मार्गदर्शनात माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांनी शास्त्रज्ञांनी शेतकऱ्यांच्या शेतावर व घरी जाऊन त्यांच्या अडचणी, समस्या आणि त्यांनी अवलंबिलेल्या तंत्रज्ञानाची प्रत्यक्ष माहिती घेण्याची सवय लावावी. हे आपले कर्तव्य व धर्म समजून समर्पित भावनेने कार्य करावे, असे आवाहन केले. श्री. चंद्रकांत वरपूडकर आणि श्री. नंदकिशोर गायकवाड यांसारख्या प्रगतिशील शेतकऱ्यांच्या प्रक्षेत्रांना भेट देऊन त्यांच्या यशोगाथा समजून घेतल्यास शेतकऱ्यांना अधिक सक्षम करण्यासाठी उपयुक्त दिशा मिळू शकते, असे त्यांनी सांगितले. योग्य मार्गदर्शन व प्रोत्साहनाच्या बळावर शेतकरी निर्यातदार बनू शकतात, असेही ते म्हणाले.

शास्त्रज्ञांनी काम करताना नैतिक मूल्यांचे पालन करावे, काम टाळण्याची कारणे देण्याऐवजी सकारात्मक दृष्टिकोन ठेवून जबाबदारीने कार्य करावे. आपल्या सेवाकाळात संस्थेमध्ये आणि समाजामध्ये आपण किती सकारात्मक बदल घडवून आणला, याचे आत्मपरीक्षण प्रत्येकाने करणे आवश्यक आहे, असेही माननीय कुलगुरूंनी नमूद केले. मराठवाड्यातील शेतकरी कष्टाळू व जिद्दी असून, त्यांच्या प्रगतीसाठी कार्य करण्याच्या मोठ्या संधी उपलब्ध आहेत. विद्यापीठाचा कुलगुरू म्हणून २२ जुलै २०२२ रोजी पदभार स्वीकारल्यानंतर पहिल्याच भाषणात आपण ‘शेतकरी देवो भव:’ हा विचार मांडला होता, असे त्यांनी आवर्जून सांगितले.

सद्यस्थितीत मराठवाड्यात दुष्काळी परिस्थिती असल्याने शेतकऱ्यांना धीर देण्याबरोबरच शेतीतून उत्पन्नाचे विविध पर्याय उपलब्ध करून देणे गरजेचे आहे. बीज, मृदा आणि हंगाम या शेतीच्या प्रमुख आधारांवर लक्ष केंद्रित करून शेतकऱ्यांना प्राधान्याने उपयुक्त तंत्रज्ञान उपलब्ध करून द्यावे. यामध्ये उद्यानविद्या क्षेत्राला अधिक महत्त्व देण्याची गरज असल्याचे त्यांनी सांगितले. पूर्वी फळे आणल्यावर घरात कोणी आजारी आहे का, अशी विचारणा केली जात असे; मात्र आज फळांचे सेवन व खरेदी ही सर्वसामान्य बाब झाली आहे. त्यामुळे समाजाचे आरोग्य सुदृढ होण्यास मदत झाली असून, यामध्ये उद्यानविद्या क्षेत्राचे मोठे योगदान असल्याचे सांगत त्यांनी या क्षेत्रात कार्य करणाऱ्या शास्त्रज्ञांचे व संबंधित सर्वांचे अभिनंदन केले.

यावेळी संशोधन संचालक डॉ. भगवानराव असेवार यांनी सांगितले की, आंबा, हळद व भाजीपाला पिकांचे उत्पादन मोठ्या प्रमाणात होत असले, तरी केवळ उत्पादन वाढविणे पुरेसे नाही. उत्पादित मालाचे मूल्यवर्धन, प्रक्रिया, गुणवत्तापूर्ण उत्पादन आणि निर्यातीच्या निकषांनुसार उत्पादन घेणे अत्यंत आवश्यक आहे. या विचारमंथनातून शास्त्रज्ञ व शेतकऱ्यांमध्ये विचारांची देवाणघेवाण होऊन निर्यातक्षम उत्पादनासाठी उपयुक्त शिफारशी पुढे येतील, असा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला. निर्यातीच्या दृष्टीने अवशेष मुक्त (रेसिड्यू फ्री) उत्पादनाला विशेष महत्त्व असून, शेतकऱ्यांनी विद्यापीठात स्थापित कीडनाशक अवशेष तपासणी प्रयोगशाळेचा लाभ घ्यावा, असे आवाहनही त्यांनी केले. निर्यातक्षम उत्पादनासाठी असलेल्या विविध आव्हानांचा सखोल अभ्यास करून त्यावर उपाययोजना करणे, नैसर्गिक साधनसंपत्तीचा काटेकोर वापर, पाण्याचे योग्य नियोजन आणि शेतकरी उत्पादक कंपन्यांची स्थापना यावरही त्यांनी भर दिला.

कार्यक्रमाचे प्रास्ताविक अधिष्ठाता तथा उद्यानविद्या विभागप्रमुख डॉ. विश्वनाथ खंदारे यांनी केले. त्यांनी विद्यापीठातील उद्यानविद्या तंत्रज्ञान, फलोत्पादन विकासासाठी सुरू असलेले संशोधन व विविध उपक्रमांची माहिती दिली. तसेच सदर विचारमंथन कार्यक्रमाच्या आयोजनामागील भूमिका स्पष्ट केली.

कार्यक्रमाच्या तांत्रिक सत्रात प्रगतशील शेतकरी आणि राष्ट्रीय स्तरावरील शास्त्रज्ञांनी फलोत्पादन पिकांची निर्यातक्षमता वाढविण्यासाठी विविध तंत्रज्ञान व संधींवर मार्गदर्शन केले.

पुणे येथील पुष्पोत्पादन संचालनालयाचे डॉ. गणेश कदम यांनी मराठवाड्यातील जागतिक बाजारपेठेसाठी संभाव्य फुलपिकांच्या संधी विशद केल्या. अन्नतंत्रज्ञान महाविद्यालयाचे अधिष्ठाता डॉ. आर. बी. क्षीरसागर यांनी काढणीपश्चात व्यवस्थापन, मूल्यसाखळी व शीतसाखळी पायाभूत सुविधांचे महत्त्व सांगितले. कृषी अर्थशास्त्र विभागप्रमुख डॉ. सचिन मोरे यांनी आंबा व केळी निर्यातीतील आव्हाने आणि संधी यांवर प्रकाश टाकला.

बीड येथील प्रगतशील शेतकरी श्री. भगवानराव ठोंबरे यांनी सीताफळाचे काढणीपश्चात व्यवस्थापन व प्रक्रिया उद्योगातील संधी, तर परभणी येथील प्रगतशील शेतकरी श्री. चंद्रकांत वरपूडकर यांनी आंबा उत्पादनातील आपल्या अनुभवांच्या आधारे प्रगत तंत्रज्ञानाची माहिती दिली. केशर आंब्यापेक्षा लवकर उत्पादन देणाऱ्या शंभरहून अधिक स्थानिक जातींची लागवड केल्याचे त्यांनी सांगितले. आंब्याच्या कलम निर्मितीमध्ये खुंटाची (रूटस्टॉक) निवड महत्त्वाची असून, याबाबत केलेल्या अभ्यासातून त्यांना चांगले यश मिळाल्याचे त्यांनी नमूद केले. तसेच विदेशातील विविध आंबा जातींची लागवड करून उष्णता, पाण्याचा ताण व स्थानिक हवामानास अनुकूल असलेल्या जातींची निवड केल्याचे सांगितले. आंब्याचे लवकर म्हणजेच १५ ते ३० मार्चदरम्यान बाजारात येणारे उत्पादन अधिक आर्थिक लाभ मिळवून देत असल्याने अशा लवकर उत्पादन देणाऱ्या जातींच्या लागवडीवर भर देण्याची गरज त्यांनी व्यक्त केली.

महाराष्ट्र शेतकरी उत्पादक संस्था महासंघाचे कार्यकारी संचालक डॉ. संजय पांढरे यांनी शेतकरी उत्पादक कंपन्या, कृषी निर्यात धोरण आणि सार्वजनिक-खासगी भागीदारीद्वारे बाजारपेठ जोडणी याविषयी मार्गदर्शन केले. भारतीय कृषी संशोधन संस्था, नवी दिल्ली येथील डॉ. ओ. पी. अवस्थी यांनी निर्यातक्षम फळ उत्पादनासाठी मुळखोडाचे महत्त्व, तर डॉ. सतीश लांडे यांनी फलोत्पादनातील यांत्रिकीकरणाची भूमिका स्पष्ट केली.

या विचारमंथनातून निर्यातक्षम उत्पादन, आधुनिक तंत्रज्ञान, मुळखोड व्यवस्थापन, यांत्रिकीकरण, प्रक्रिया उद्योग, शीतसाखळी आणि बाजारपेठ जोडणी या विषयांवर उपयुक्त चर्चा झाली. शास्त्रज्ञांचे संशोधन, प्रगतशील शेतकऱ्यांचे अनुभव आणि बाजारपेठेतील संधी यांची सांगड घालून मराठवाड्यातील फलोत्पादनाला जागतिक बाजारपेठ उपलब्ध करून देण्याचा या उपक्रमाचा उद्देश अधोरेखित झाला.

कार्यक्रमाच्या यशस्वी आयोजनासाठी डॉ. डॉ. बसवलिंगप्पा कलालबंडी, डॉ. अंशुल लोहकरे, डॉ. वैशाली भगत, डॉ. संतोष बरकुले, डॉ. अमोल भोसले, डॉ. राहुल भालेराव, डॉ. राहुल बघेले, डॉ. शबनम सय्यद, डॉ. सचिन पव्हणे, डॉ. सुबोध खंडागळे, डॉ. पुरुषोत्तम देशमुख, डॉ. अपूर्वा, डॉ. महेश, श्री. रोहन पाटील तसेच उद्यानविद्या विभागातील अधिकारी, कर्मचारी व विद्यार्थ्यांनी सहकार्य केले.

कार्यक्रमाचे सूत्रसंचालन डॉ. आशा सातपुते यांनी केले, तर आभार प्रदर्शन डॉ. कल्याणी देशमुख यांनी केले. यावेळी शेतकरी, विद्यापीठातील अधिकारी, कर्मचारी, शास्त्रज्ञ व विद्यार्थी मोठ्या संख्येने उपस्थित होते.

शेतकऱ्यांच्या खात्यात पीएम किसान योजनेचा २४ वा हप्ता जमा; ९.३४ कोटी शेतकऱ्यांना मिळाला प्रत्येकी २ हजार रुपयांचा लाभ

 वनामकृवित कार्यक्रमाचे थेट प्रक्षेपण

देशातील शेतकऱ्यांसाठी आनंदाची बातमी असून, प्रधानमंत्री किसान सन्मान निधी (पीएम किसान) योजनेचा २४ वा हप्ता शुक्रवार, दि. ३० ऑक्टोबर २०२६ रोजी वितरित करण्यात आला. माननीय पंतप्रधान श्री. नरेंद्रजी मोदी यांच्या हस्ते गुजरातमधील बनासकांठा येथे आयोजित कार्यक्रमातून या हप्त्याचे वितरण करण्यात आले.

या योजनेंतर्गत देशातील ९.३४ कोटींहून अधिक पात्र शेतकऱ्यांच्या बँक खात्यांमध्ये एकूण १८ हजार ६८० कोटी रुपयांहून अधिक सन्मान निधी थेट जमा करण्यात आला. यामुळे प्रत्येक पात्र शेतकरी कुटुंबाला प्रत्येकी २ हजार रुपयांचा आर्थिक लाभ मिळाला. यावेळी माननीय पंतप्रधान श्री. नरेंद्रजी मोदी यांनी उपस्थितांना आणि देशभरातील जनतेला आभासी माध्यमातून मार्गदर्शन केले.

दरम्यान, याच कार्यक्रमात कृषी पायाभूत सुविधा निधीअंतर्गत विकसित करण्यात आलेल्या ५२१ योजनांचे राष्ट्रार्पण करण्यात आले, तसेच १२ हॉर्टिकल्चर क्लस्टर्सचा शुभारंभही करण्यात आला. कार्यक्रमात गुजरात राज्याचे माननीय मुख्यमंत्री श्री भुपेंद्रभाई पटेल आणि गुजरातच्या मंत्रीमंडळातील माननीय मंत्री यांची प्रमुख उपस्थिती होती.

या कार्यक्रमाचे थेट प्रक्षेपण वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठाच्या सिम्पोजियम सभागृहात तसेच विद्यापीठाच्या कार्यक्षेत्रातील सर्व कृषी विज्ञान केंद्रांमध्ये करण्यात आले.

यावेळी विद्यापीठाचे माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांनी आपल्या मनोगतात प्रधानमंत्री किसान सन्मान निधी योजनेचे शेतकरी कुटुंबांच्या आर्थिक जीवनातील महत्त्व विशद केले. मराठवाड्यातील सध्याची दुष्काळी परिस्थिती लक्षात घेता, या आर्थिक मदतीमुळे शेतकरी कुटुंबांना मोठा आधार मिळणार असून, दिवाळीचा सण उत्साहात साजरा करण्यासाठीही या निधीचा उपयोग होईल, असे त्यांनी नमूद केले. याबद्दल त्यांनी माननीय पंतप्रधान श्री. नरेंद्रजी मोदी यांचे आभार मानले.

या कार्यक्रमास विद्यापीठाचे विस्तार शिक्षण संचालक डॉ. राकेश आहिरे, संशोधन संचालक डॉ. भगवान असेवार, शिक्षण संचालक डॉ. बाबासाहेब ठोंबरे, अधिष्ठाता डॉ. राजेश क्षीरसागर, डॉ. नीता गायकवाड, डॉ. विश्वनाथ खंदारे, डॉ. रावसाहेब भाग्यवंत, मुख्य विस्तार शिक्षण अधिकारी डॉ. प्रशांत देशमुख, प्रगतशील शेतकरी श्री. चंद्रकांत वरपुडकर, उद्यान पंडित डॉ. भगवानराव ठोंबरे, उद्यान पंडित श्री. प्रतापराव काळे आदी मान्यवर तसेच विविध विभागांचे प्रमुख, प्रभारी अधिकारी, शेतकरी, विद्यार्थी मोठ्या संख्येने उपस्थित होते.

वनामकृविचे माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांना ‘इमर्जिंग सायन्स, टेक्नॉलॉजी अँड इनोव्हेशन कॉन्क्लेव्ह २०२६’ मध्ये विशेष अतिथी म्हणून निमंत्रण

 

भारत सरकारच्या वतीने आयोजित ‘इमर्जिंग सायन्स, टेक्नॉलॉजी अँड इनोव्हेशन कॉन्क्लेव्ह (ESTIC) २०२६’ या राष्ट्रीय स्तरावरील महत्त्वपूर्ण परिषदेचे आयोजन दिनांक २७ ते २९ ऑक्टोबर २०२६ दरम्यान नवी दिल्ली येथील भारत मंडपम येथे करण्यात आले आहे. विज्ञान, तंत्रज्ञान आणि नवोपक्रम क्षेत्रातील उदयोन्मुख संशोधनाला प्रोत्साहन देणे, आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या वापराला चालना देणे तसेच देशाच्या विकासासाठी नाविन्यपूर्ण संकल्पनांना प्रोत्साहित करणे हा या परिषदेचा प्रमुख उद्देश आहे.

या परिषदेच्या उद्घाटन समारंभास भारताचे माननीय पंतप्रधान श्री. नरेंद्र मोदी जी प्रमुख अतिथी म्हणून उपस्थित होते. तसेच भारत सरकारचे विज्ञान व तंत्रज्ञान आणि पृथ्वी विज्ञान माननीय राज्यमंत्री (स्वतंत्र प्रभार) डॉ. जितेंद्र सिंह यांचाही या परिषदेत सहभाग आहे.

या प्रतिष्ठित परिषदेस वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ, परभणीचे माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांना विशेष अतिथी म्हणून आमंत्रित करण्यात आले.

परिषदेत विज्ञान, तंत्रज्ञान, संशोधन आणि नवोपक्रम यांच्या माध्यमातून राष्ट्रीय विकासाला गती देण्यासंदर्भात विविध विषयांवर विचारमंथन करण्यात येत आहे. विशेषतः कृषि क्षेत्रातील संशोधन, डिजिटल तंत्रज्ञानाचा प्रभावी वापर, शाश्वत शेती पद्धती आणि आधुनिक वैज्ञानिक दृष्टिकोन यांच्या माध्यमातून कृषि क्षेत्राच्या विकासासाठी नव्या संधी निर्माण करण्याच्या दृष्टीने अशा राष्ट्रीय स्तरावरील व्यासपीठांना विशेष महत्त्व आहे.

माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांना या प्रतिष्ठित परिषदेसाठी विशेष अतिथी म्हणून आमंत्रित करण्यात आल्याने वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठाच्या शैक्षणिक, संशोधनात्मक आणि तंत्रज्ञानविषयक कार्याला राष्ट्रीय स्तरावर प्रतिनिधित्व करण्याची संधी प्राप्त झाली आहे. या परिषदेमुळे देशातील विविध वैज्ञानिक संस्था, संशोधक आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रातील तज्ज्ञांशी संवाद साधण्याबरोबरच ज्ञान, अनुभव आणि संशोधनविषयक विचारांची देवाणघेवाण करण्यास मदत होत आहे.

For English

वनामकृविद्वारा पीक विविधीकरण प्रकल्पांतर्गत तूर उत्पादक शेतकऱ्यांना ट्रायकोकार्ड व कृषी दिनदर्शिकेचे वितरण

कमी पाणी, कमी खते आणि कमी कालावधीत येणाऱ्या पिकांच्या लागवडीवर भर द्यावा – माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि

भारत सरकारच्या कृषी व शेतकरी कल्याण मंत्रालयाच्या प्रायोजकत्वाखाली राबविण्यात येत असलेल्या पीक विविधीकरण प्रायोगिक प्रकल्पांतर्गत (Pilot Project on Crop Diversification – PPCD) वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ, परभणी अंतर्गत अखिल भारतीय समन्वित एकात्मिक शेती पद्धती संशोधन प्रकल्पाच्या (AICRP on IFS) वतीने छत्रपती संभाजीनगर येथे दिनांक २६ ऑक्टोबर २०२६ रोजी

तूर उत्पादक लाभार्थी शेतकऱ्यांना ट्रायकोकार्ड व ‘कृषी दिनदर्शिके’चे वितरण करण्यात आले. यावेळी ज्वारीच्या ‘सुपर मोती’ या वाणाचे बियाणेदेखील शेतकऱ्यांना वितरित करण्यात आले. हा प्रकल्प सन २०२६-२७ या वर्षात छत्रपती संभाजीनगर येथे राबविण्यात येत आहे.

हा कार्यक्रम वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठाचे माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांच्या अध्यक्षतेखाली संपन्न झाला. या प्रसंगी संशोधन संचालक डॉ. भगवान आसेवार, विस्तार शिक्षण संचालक डॉ. राकेश आहिरे तसेच विद्यापीठाचे आणि कृषी विभागाचे अधिकारी सहसंचालक उपस्थित होते.

यावेळी आभासी माध्यमाद्वारे मार्गदर्शन करताना माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांनी पीक विविधीकरण, आंतरपीक पद्धती आणि पूरक व्यवसायांचे महत्त्व विशद केले. शेतकऱ्यांचे उत्पन्न वाढविण्यासाठी शेतीमध्ये विविध पिकांचा समावेश करणे आवश्यक असून, उत्पादन खर्च कमी करण्यावर भर द्यावा, असे त्यांनी सांगितले. कमी पाणी, कमी खते आणि कमी कालावधीत उत्पादन देणाऱ्या पीक वाणांची निवड करून शाश्वत शेती पद्धतींचा अवलंब करण्याचे आवाहनही त्यांनी शेतकऱ्यांना केले.

संशोधन संचालक डॉ. भगवान आसेवार यांनी महाराष्ट्रातील दुष्काळी परिस्थितीच्या पार्श्वभूमीवर ज्वारी आणि करडई या पिकांचे महत्त्व अधोरेखित केले. कमी पाण्यात येणारी तसेच जनावरांसाठी चारा उपलब्ध करून देणारी पिके निवडणे काळाची गरज असल्याचे त्यांनी नमूद केले.

मुख्य कृषिविद्याशास्त्रज्ञ डॉ. किरण जाधव यांनी मराठवाड्यात पीक विविधीकरण प्रायोगिक प्रकल्पांतर्गत राबविण्यात येत असलेल्या विविध उपक्रमांची माहिती दिली. तुरीच्या ‘गोदावरी’ या वाणाची चांगली कामगिरी स्पष्ट करत त्यांनी तूर पिकातील महत्त्वाच्या उत्पादन तंत्रज्ञानाबाबत मार्गदर्शन केले. तसेच ट्रायकोकार्डचा योग्य वापर आणि तुरीच्या फुलोऱ्यानंतरच्या अवस्थेतील पीक व्यवस्थापनाचे महत्त्व त्यांनी विशद केले.

या उपक्रमामुळे शेतकऱ्यांमध्ये पीक विविधीकरण, कमी खर्चातील शेती तंत्रज्ञान आणि पाणीटंचाईच्या परिस्थितीत योग्य पीक निवडीबाबत जागरूकता निर्माण होण्यास मदत होणार आहे.

For English

हिमायतबाग येथील केशर आंबा गुणवत्ता केंद्राच्या रोपवाटिकेला शेतकऱ्यांची भेट

एकात्मिक फलोत्पादन विकास अभियानांतर्गत शेतकरी प्रशिक्षण; माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांचे आभासी मार्गदर्शन

वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठांतर्गत छत्रपती संभाजीनगर येथील फळ संशोधन केंद्र (हिमायतबाग) परिसरातील केशर आंबा गुणवत्ता केंद्राच्या रोपवाटिकेला दिनांक २६ ऑक्टोबर २०२६ रोजी शेतकऱ्यांनी भेट देऊन फळपिकांच्या रोपवाटिका व्यवस्थापनाविषयी माहिती घेतली. एकात्मिक फलोत्पादन विकास अभियानांतर्गत आयोजित शेतकरी प्रशिक्षण कार्यक्रमाचा हा एक भाग होता. या प्रशिक्षणाला विद्यापीठाचे माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांनी आभासी पद्धतीने संबोधित करून मार्गदर्शन केले.

या वेळी शेतकऱ्यांनी संरक्षित वातावरणातील रोपवाटिकेची पाहणी केली. फळपिकांची दर्जेदार रोपे तयार करण्याच्या आधुनिक पद्धती, रोपांची निगा, पाणी व्यवस्थापन, कीड व रोग नियंत्रण तसेच रोपवाटिकेतील विविध तंत्रज्ञानाविषयी तज्ज्ञांनी मार्गदर्शन केले. विशेषतः केशर आंब्यासह विविध फळपिकांच्या लागवडीसाठी गुणवत्तापूर्ण रोपांचे महत्त्व यावेळी अधोरेखित करण्यात आले.

माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांनी शेतकऱ्यांना आधुनिक फलोत्पादन तंत्रज्ञानाचा अवलंब करण्याचे आवाहन केले. दर्जेदार लागवड साहित्य, शास्त्रीय पद्धतीने रोपवाटिका व्यवस्थापन आणि सुधारित तंत्रज्ञानाचा वापर यांमुळे फळपिकांची उत्पादकता व गुणवत्ता वाढविण्यास मदत होते, असे त्यांनी नमूद केले.

या प्रशिक्षणाचे आयोजन फळ संशोधन केंद्राचे प्रभारी अधिकारी डॉ. संजय पाटील यांनी केले. या प्रशिक्षण व रोपवाटिका भेटीमुळे शेतकऱ्यांना आधुनिक फलोत्पादन तंत्रज्ञानाची प्रत्यक्ष माहिती मिळाली. या उपक्रमातून फळपिकांची उत्पादकता, गुणवत्ता आणि शेतकऱ्यांचे आर्थिक उत्पन्न वाढविण्यास चालना मिळेल, अशी अपेक्षा व्यक्त करण्यात आली.

 

रब्बी हंगामातील पीक नियोजन व व्यवस्थापनासाठी शास्त्रज्ञांनी शेतकऱ्यांना मार्गदर्शन करावे – माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि

 वनामकृविद्वारा ८० वी विभागीय संशोधन व विस्तार सल्लागार समितीची बैठक संपन्न; दुष्काळसदृश परिस्थितीत जलसंधारण व संशोधनाधारित तंत्रज्ञानाच्या प्रसारावर भर

वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठांतर्गत छत्रपती संभाजीनगर येथील राष्ट्रीय कृषि संशोधन प्रकल्पाच्या सभागृहात दिनांक २६ ऑक्टोबर २०२६ रोजी ८० वी विभागीय संशोधन व विस्तार सल्लागार समितीची (रब्बी झेडआरईएसी - Rabi ZREAC) बैठक संपन्न झाली. बैठकीच्या अध्यक्षस्थानी विद्यापीठाचे माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि होते. त्यांनी दूरदृश्य प्रणालीद्वारे बैठकीस उपस्थित राहून मार्गदर्शन केले.

मराठवाड्यातील दुष्काळसदृश परिस्थिती आणि बदलत्या हवामानाच्या पार्श्वभूमीवर रब्बी हंगामातील पीक नियोजन व व्यवस्थापनाला विशेष महत्त्व असल्याचे प्रतिपादन माननीय कुलगुरूंनी केले. उपलब्ध पाण्याचा काटकसरीने वापर, जमिनीतील ओलावा संवर्धन, योग्य पीक पद्धतींचा अवलंब, कमी पाण्यात तग धरणाऱ्या पिकांची निवड, सूक्ष्म सिंचन पद्धती आणि उपलब्ध नैसर्गिक संसाधनांचा कार्यक्षम वापर यावर त्यांनी भर दिला. विद्यापीठातील शास्त्रज्ञ, कृषि विज्ञान केंद्रे आणि कृषि विभागाच्या विस्तार यंत्रणेने परस्पर समन्वयाने कार्य करून संशोधनाधारित शिफारशी व सुधारित कृषि तंत्रज्ञान शेतकऱ्यांपर्यंत प्रभावीपणे पोहोचवावे, असे आवाहनही त्यांनी केले.

विद्यापीठाचे संशोधन संचालक डॉ. भगवान आसेवार यांनी मराठवाड्यातील उपलब्ध पाणीसाठा व जमिनीतील ओलाव्याची परिस्थिती लक्षात घेऊन पिकांची निवड करणे, पेरणीपूर्व नियोजन करणे, पावसाच्या खंडाच्या परिस्थितीत ओलावा टिकवून ठेवण्यासाठी योग्य उपाययोजना करणे आणि सूक्ष्म सिंचनासारख्या तंत्रज्ञानाचा आवश्यकतेनुसार वापर करणे याबाबत मार्गदर्शन केले.

बैठकीस विद्यापीठाचे विस्तार शिक्षण संचालक डॉ. राकेश अहिरे, सहयोगी संचालक (संशोधन) डॉ. सूर्यकांत पवार, विभागीय कृषि सहसंचालक श्री. महेश तीर्थकर (लातूर) हे दूरदृश्य प्रणालीद्वारे उपस्थित होते. याशिवाय विद्यापीठातील विविध कृषि महाविद्यालयांचे प्राचार्य, विभागप्रमुख, कृषि संशोधन केंद्रांचे प्रमुख, जिल्हा अधीक्षक कृषि अधिकारी, कृषि विज्ञान केंद्रांचे कार्यक्रम समन्वयक, विस्तार अधिकारी तसेच कृषि शास्त्रज्ञ मोठ्या संख्येने उपस्थित होते.

प्रास्ताविक सहयोगी संचालक (संशोधन) डॉ. सूर्यकांत पवार यांनी केले. उद्घाटन सत्राचे सूत्रसंचालन शीतल कांबळे व आभार प्रदर्शन डॉ. चंद्रकांत पाटील यांनी केले.

बैठकीत रब्बी हंगामातील विविध पिकांच्या लागवडीचे नियोजन, पीक पद्धती, सुधारित कृषि तंत्रज्ञान, पीक संरक्षण, खत व पाणी व्यवस्थापन, कीड-रोग नियंत्रण, उत्पादनवाढ आणि बदलत्या हवामान परिस्थितीत पीक जोखीम कमी करण्याच्या उपाययोजनांवर सविस्तर चर्चा करण्यात आली.

या बैठकीत विद्यापीठाच्या विविध संशोधन केंद्रे व विभागांमार्फत रब्बी हंगामासाठी विकसित करण्यात आलेल्या संशोधनाधारित शिफारशींचे सादरीकरण करण्यात आले. विविध पिकांच्या उत्पादनवाढीसाठी उपयुक्त तंत्रज्ञान, पीक संरक्षणाच्या उपाययोजना आणि शेतकऱ्यांच्या बदलत्या गरजांनुसार तंत्रज्ञानाचा प्रसार याबाबत विचारविनिमय करण्यात आला. तसेच कृषि विज्ञान केंद्रे, जिल्हा अधीक्षक कृषि अधिकारी आणि विस्तार अधिकाऱ्यांमार्फत शेतकऱ्यांना देण्यात आलेल्या मार्गदर्शनाचा आढावा घेण्यात आला. संशोधनातून विकसित झालेले तंत्रज्ञान प्रत्यक्ष शेतापर्यंत पोहोचविण्यासाठी प्रात्यक्षिके, शेतकरी प्रशिक्षण, पीक प्रात्यक्षिके आणि शेतकरी-शास्त्रज्ञ संवाद यांसारख्या उपक्रमांना अधिक गती देण्याची आवश्यकता अधोरेखित करण्यात आली.

दुष्काळसदृश परिस्थितीत शेतकऱ्यांचे संभाव्य नुकसान कमी करून रब्बी हंगामातील उत्पादन टिकविण्यासाठी शास्त्रज्ञांनी स्थानिक परिस्थितीनुरूप तंत्रज्ञान व शिफारशींचा प्रसार करावा, तसेच कृषि विभाग आणि कृषि विज्ञान केंद्रांच्या समन्वयातून शेतकऱ्यांना वेळेवर मार्गदर्शन उपलब्ध करून द्यावे, हा या बैठकीतील चर्चेचा महत्त्वपूर्ण निष्कर्ष ठरला.

वनामकृवित महर्षी वाल्मिकी जयंती साजरी

 कुलसचिव श्री. पुरभा काळे यांच्या हस्ते महर्षी वाल्मिकी यांच्या प्रतिमेस पुष्पहार अर्पण करून अभिवादन

वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ, परभणी येथे महर्षी वाल्मिकी जयंतीनिमित्त सोमवार, दिनांक २६ ऑक्टोबर २०२६ रोजी सकाळी ११ वाजता विद्यापीठाच्या प्रशासकीय इमारतीतील विद्यापीठाच्या सिम्पोजियम सभागृहात अभिवादन कार्यक्रमाचे आयोजन करण्यात आले. यावेळी विद्यापीठाचे कुलसचिव श्री. पुरभा काळे यांच्या हस्ते महर्षी वाल्मिकी यांच्या प्रतिमेस पुष्पहार अर्पण करून अभिवादन करण्यात आले.

याप्रसंगी उपकुलसचिव (सामान्य प्रशासन) श्री. पद्माकर पाटील यांनी महर्षी वाल्मिकी यांच्या जीवनकार्याची व योगदानाची माहिती उपस्थितांना दिली. महर्षी वाल्मिकी यांच्या विचारांचे स्मरण करून उपस्थित अधिकारी व कर्मचाऱ्यांनी त्यांच्या प्रतिमेस पुष्प अर्पण करून आदरांजली वाहिली.

या कार्यक्रमास विद्यापीठाच्या प्रशासकीय इमारतीतील विविध कार्यालयांचे अधिकारी, कर्मचारी तसेच महिला कर्मचारी उपस्थित होते. कार्यक्रमाचे आयोजन विद्यापीठ प्रशासनाच्या वतीने करण्यात आले.