भारतात सातवी ‘ॲग्रीव्होल्टाईक्स वर्ल्ड कॉन्फरन्स २०२६’ संपन्न; कृषि आणि अक्षय ऊर्जा क्षेत्राच्या एकात्मिक विकासावर भर

वनामकृविचे माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांचे तांत्रिक सत्रात सह-अध्यक्षपद; मराठवाड्यातील ॲग्रीव्होल्टाईक्स उपक्रमांची माहिती सादर

भारतात कृषि आणि अक्षय ऊर्जेच्या एकात्मिक वापराला चालना देण्याच्या दिशेने महत्त्वपूर्ण पाऊल म्हणून दिनांक २१ ते २३ ऑक्टोबर २०२६ दरम्यान सातवी ‘ॲग्रीव्होल्टाईक्स वर्ल्ड कॉन्फरन्स २०२६’ नवी दिल्ली येथील भारत मंडपम येथे संपन्न झाली. जागतिक स्तरावरील ही प्रतिष्ठित परिषद प्रथमच ग्लोबल साऊथ अर्थात जागतिक दक्षिणेकडील देशात, भारतात आयोजित करण्यात आली. अन्नसुरक्षा, ऊर्जा स्वावलंबन आणि शाश्वत विकास या उद्दिष्टांना एकत्रितपणे पुढे नेण्याच्या भारताच्या प्रयत्नांना या परिषदेच्या माध्यमातून महत्त्वपूर्ण बळ मिळाले आहे.

केंद्रीय नवीन व नवीकरणीय ऊर्जा मंत्रालयाच्या (MNRE) वतीने, जर्मनीच्या पर्यावरण, हवामान कृती, निसर्ग संवर्धन व अणुसुरक्षा विषयक संघीय मंत्रालयाच्या (BMUV) सहकार्याने आणि Conexio-PSE यांच्या भागीदारीत आयोजित ही तीन दिवसीय परिषद ‘पॉवरिंग द ग्लोबल साऊथ’ या संकल्पनेवर आधारित होती.

माननीय पंतप्रधान श्री नरेंद्र मोदी जी यांच्या ‘पॉवर टू एम्पॉवर’ अर्थात ऊर्जेच्या माध्यमातून सक्षमीकरण या दृष्टिकोनाशी ही परिषद सुसंगत आहे. भारतातील स्वच्छ ऊर्जा संक्रमणामुळे कृषि क्षेत्रात परिवर्तन घडत असून, शेतकऱ्यांनी केवळ अन्नधान्य उत्पादक ‘अन्नदाता’ न राहता स्वच्छ ऊर्जेचे उत्पादक ‘ऊर्जादाता’ म्हणूनही पुढे यावे, हा या संकल्पनेचा मुख्य उद्देश आहे. कृषि आणि सौरऊर्जेच्या एकात्मिक वापरातून ग्रामीण भागातील उद्योजकतेला चालना देणे, आर्थिक संधी वाढविणे आणि शेतकऱ्यांचे उत्पन्न अधिक स्थिर व शाश्वत बनविणे शक्य आहे. यासाठी आंतरराष्ट्रीय भागधारक, शास्त्रज्ञ आणि उद्योग क्षेत्रातील प्रतिनिधींनी एकत्र येऊन आधुनिक ॲग्रीव्होल्टाईक्स तंत्रज्ञानाचा विस्तार करावा, असे आवाहन परिषदेत करण्यात आले.

परिषदेच्या पहिल्या दिवसाच्या उद्घाटन सत्राची सुरुवात मान्यवरांच्या स्वागताने आणि दीपप्रज्वलनाने झाली. त्यानंतर केंद्रीय नवीन व नवीकरणीय ऊर्जा मंत्रालयाचे सचिव श्री. संतोष के. सारंगी यांनी स्वागतपर व प्रास्ताविकपर भाषण केले. यावेळी परिषदेच्या उद्दिष्टांवर आधारित चित्रफीत प्रदर्शित करण्यात आली.

उद्घाटन सत्रात केंद्रीय कृषि व शेतकरी कल्याण मंत्री माननीय श्री. शिवराज सिंह चौहान आणि केंद्रीय नवीन व नवीकरणीय ऊर्जा, शिक्षण तसेच ग्राहक व्यवहार, अन्न व सार्वजनिक वितरण मंत्री माननीय श्री. प्रल्हाद जोशी यांनी मार्गदर्शन केले. जर्मनीचे पर्यावरण, हवामान कृती, निसर्ग संवर्धन व अणुसुरक्षा विषयक संघीय मंत्री माननीय श्री. कार्स्टन श्नायडर यांचा व्हिडिओ संदेश प्रसारित करण्यात आला. भारतातील जर्मनीचे राजदूत माननीय डॉ. जॅस्पर वीक यांनी समारोपपर विशेष मनोगत व्यक्त केले. यावेळी केंद्रीय नवीन व नवीकरणीय ऊर्जा आणि ऊर्जा राज्यमंत्री माननीय श्री. श्रीपाद येसो नाईक, भारतीय कृषि संशोधन परिषदेचे (ICAR) महासंचालक तथा कृषि संशोधन आणि शिक्षण विभागाचे (DARE) सचिव माननीय डॉ. मांगी लाल जाट आदी मान्यवर उपस्थित होते.

वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठाचे माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांनी तांत्रिक सत्राचे सह-अध्यक्षपद भूषविले. यावेळी त्यांनी मार्गदर्शन करताना मराठवाड्यात ॲग्रीव्होल्टाईक्स संशोधन प्रकल्पाच्या माध्यमातून राबविण्यात येत असलेल्या विविध उपक्रमांची माहिती दिली. तसेच, कृषि आणि सौरऊर्जेचा एकात्मिक वापर, पीक उत्पादन आणि स्वच्छ ऊर्जा निर्मिती यांचा समन्वय साधण्याच्या दृष्टीने विद्यापीठात सुरू असलेल्या संशोधनकार्याची व ॲग्रीव्होल्टाईक्स क्षेत्रातील योगदानाची माहिती विशद केली.

या परिषदेला १,२०० हून अधिक प्रतिनिधी उपस्थित होते. त्यामध्ये १५० हून अधिक परदेशी प्रतिनिधींचा समावेश होता. वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठांतर्गत परभणी जिल्ह्यातील मानवत येथे कार्यान्वित असलेल्या ॲग्रीफोटोव्होल्टाईक्स संशोधन प्रकल्पाच्या प्रमुख डॉ. गोदावरी पवार याही या परिषदेला उपस्थित होत्या. त्यांनी परिषदेच्या पहिल्या दिवशी ‘Plant Growth Analysis in APV Systems’ या विषयावर सादरीकरण केले. तसेच, वनामकृविच्या विद्यार्थ्यांनी भित्तिपत्रक सादरीकरणात सहभाग घेतला. यामध्ये दोन विद्यार्थ्यांची आगामी हिवाळी कार्यशाळेसाठी निवड करण्यात आली.

आंतरराष्ट्रीय तज्ज्ञ, धोरणकर्ते, संशोधक, उद्योग क्षेत्रातील प्रतिनिधी, नवोन्मेषक, स्टार्टअप्स आणि विकास क्षेत्रातील भागीदार यांच्या सहभागामुळे या परिषदेत ज्ञानाची देवाणघेवाण, तंत्रज्ञानविषयक सहकार्य आणि दक्षिण-दक्षिण सहकार्याला प्रोत्साहन मिळाले. ऊर्जा स्वावलंबन आणि कृषि सुरक्षा यांचा समन्वय साधण्याच्या दृष्टीने ही परिषद महत्त्वपूर्ण व्यासपीठ ठरली.

परिषदेत विज्ञान, धोरण आणि नवोन्मेष यांचा समन्वय साधण्यावर विशेष भर देण्यात आला. यामध्ये भारत-केंद्रित विशेष सत्रासह दोन समांतर वैज्ञानिक सत्रांचे आयोजन करण्यात आले. कृषि क्षेत्रातील नवोन्मेष, राज्यस्तरीय उपक्रम, पीक उत्पादकता, धोरणात्मक चौकट, वित्तपुरवठ्याची प्रारूपे, तंत्रज्ञानाचा प्रत्यक्ष वापर, हवामान बदलाशी जुळवून घेणारी शेती आणि शेतकरी-केंद्रित व्यावसायिक प्रारूपे या विषयांवर चर्चा करण्यात आली.

तसेच, ‘ॲग्रीव्होल्टाईक्स पिच हब’ या विशेष स्टार्टअप आणि नवोन्मेष व्यासपीठाच्या माध्यमातून नव्या पिढीतील तंत्रज्ञानाधारित उपाय सादर करण्यात आले. या उपक्रमामुळे स्वच्छ ऊर्जा क्षेत्रातील नवोन्मेषक, स्टार्टअप्स, गुंतवणूकदार आणि जागतिक उद्योग प्रतिनिधी यांच्यात समन्वय व सहकार्याच्या नव्या संधी निर्माण झाल्या.

ॲग्रीव्होल्टाईक्स तंत्रज्ञानामुळे एकाच जमिनीवर शेती आणि सौरऊर्जा निर्मितीचा एकात्मिक वापर शक्य होतो. सौर पॅनेलच्या माध्यमातून वीज निर्मिती करतानाच त्याच जमिनीवर पिकांचे उत्पादनही घेता येते. या तंत्रज्ञानामुळे ग्रामीण भागातील रोजगाराच्या संधी वाढविणे, स्थानिक उद्योजकतेला चालना देणे, शेतकऱ्यांचे उत्पन्न वाढविणे, पिकांसाठी अनुकूल सूक्ष्म हवामान निर्माण करणे आणि हवामान बदलाच्या वाढत्या आव्हानांना तोंड देत शाश्वत उपजीविकेची साधने उपलब्ध करून देणे शक्य आहे. अन्ननिर्मिती आणि स्वच्छ ऊर्जा निर्मिती यांचा समन्वय साधणारे हे तंत्रज्ञान हवामान अनुकूल शेतीच्या दृष्टीने महत्त्वपूर्ण ठरणार आहे.

परिषदेतील चर्चांमधून भविष्यातील शेती ही स्वच्छ ऊर्जा आणि डिजिटल तंत्रज्ञान यांच्या एकत्रित वापरावर आधारित असेल, हा विचार अधोरेखित करण्यात आला. पारंपरिक शेतीकडून तंत्रज्ञानाधारित आधुनिक शेतीकडे वाटचाल करताना सौरऊर्जा, अचूक शेती तंत्रज्ञान (Precision Farming), स्मार्ट सिंचन, डिजिटल साधने आणि नाविन्यपूर्ण व्यावसायिक प्रारूपे यांचा एकत्रित वापर महत्त्वाचा ठरणार आहे.

सातव्या ‘ॲग्रीव्होल्टाईक्स वर्ल्ड कॉन्फरन्स २०२६’मुळे आंतरराष्ट्रीय सहकार्याला अधिक गती मिळण्यास मदत होईल. तसेच, जागतिक अन्न आणि ऊर्जा व्यवस्थेला अधिक सक्षम, हवामान अनुकूल व शाश्वत बनविण्यात भारताची भूमिका अधिक बळकट होईल, अशी अपेक्षा व्यक्त करण्यात आली.

For English

वनामकृविच्या वनस्पती रोगशास्त्र विभागात अळिंबी उत्पादन तंत्रज्ञान प्रशिक्षण वर्गाचा शुभारंभ

 विकसित भारत २०४७ च्या पूर्ततेसाठी कौशल्य विकासावर भर द्या – डॉ. बाबासाहेब ठोंबरे

वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ, परभणी येथील वनस्पती रोगशास्त्र विभागात माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांच्या प्रेरणेने दोन आठवड्यांच्या ऑन जॉब ट्रेनिंग प्रोग्राम (OJT) अंतर्गत अळिंबी उत्पादन तंत्रज्ञान प्रशिक्षण वर्गाचे आयोजन करण्यात आले. या प्रशिक्षण वर्गाचे उद्घाटन दिनांक २२ ऑक्टोबर २०२६ रोजी विद्यापीठाचे संचालक शिक्षण डॉ. बाबासाहेब ठोंबरे यांच्या अध्यक्षतेखाली करण्यात आले. कार्यक्रमास कृषि महाविद्यालय, परभणीचे अधिष्ठाता डॉ. प्रवीण वैद्य प्रमुख पाहुणे म्हणून उपस्थित होते.

स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ, नांदेड अंतर्गत श्री शिवाजी महाविद्यालय, संत तुकाराम महाविद्यालय आणि ज्ञानोपासक महाविद्यालय, परभणी येथील एकूण ५० विद्यार्थी या प्रशिक्षणात सहभागी झाले आहेत.

प्रशिक्षणाच्या उद्घाटनप्रसंगी डॉ. बाबासाहेब ठोंबरे यांनी विद्यार्थ्यांना प्रशिक्षणातून मिळणाऱ्या ज्ञानाचा उपयोग करून कौशल्य विकास साधण्याचे आवाहन केले. विकसित भारत २०४७ हे उद्दिष्ट साध्य करण्यासाठी युवकांनी कौशल्याधारित ज्ञान आत्मसात करणे आवश्यक असल्याचे त्यांनी नमूद केले. तसेच, रोजगाराच्या शोधात वेळ घालविण्याऐवजी स्वतः रोजगारनिर्मिती करणारे उद्योजक बना, असे आवाहन त्यांनी विद्यार्थ्यांना केले.

प्रमुख पाहुणे डॉ. प्रवीण वैद्य यांनी विद्यार्थ्यांना विविध शासकीय योजनांची माहिती देऊन स्वतःचे तसेच शेतकऱ्यांचे जीवनमान उंचावण्यासाठी अशा प्रशिक्षणांची भूमिका महत्त्वपूर्ण असल्याचे सांगितले.

अळिंबी उत्पादन तंत्रज्ञान या विषयावरील दोन आठवड्यांच्या प्रशिक्षणाचे आयोजन डॉ. प्रफुल्ल घंटे, प्रशिक्षण समन्वयक तथा वनस्पती रोगशास्त्र विभागप्रमुख, कृषि महाविद्यालय, परभणी यांनी केले आहे. या प्रशिक्षणाच्या यशस्वितेसाठी विभागातील डॉ. संदीप बडगुजर, डॉ. विक्रम घोळवे, डॉ. चंद्रशेखर अंबाडकर आणि डॉ. मीनाक्षी पाटील यांनी सहकार्य केले. तसेच डॉ. पद्मावती खंडारे, श्री. कपिल निवर्ळ आणि श्री. राम मुंढे यांनी मोलाचे योगदान दिले. कार्यक्रमाच्या शेवटी डॉ. चंद्रशेखर अंबाडकर यांनी उपस्थितांचे आभार मानले.

वनामकृविच्या संशोधन कार्याची आंतरराष्ट्रीय स्तरावर दखल; बँकॉक येथील प्रशिक्षणात डॉ. भगवान आसेवार यांचे सादरीकरण

हवामान बदलाच्या आव्हानांवर मात करण्यासाठी विकसित होणाऱ्या तंत्रज्ञानाचा मराठवाड्यातील शेतकरी कुटुंबांना होणार लाभ

वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ, परभणी येथील संशोधन संचालक डॉ. भगवान आसेवार यांनी थायलंडमधील पाथुम थानी येथील एशियन इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी (AIT) येथे आयोजित ‘हवामान अनुकूल डिजिटल शेती आणि उदयोन्मुख तंत्रज्ञान’ या विषयावरील दुसऱ्या आंतरराष्ट्रीय प्रशिक्षण कार्यक्रमात विद्यापीठाच्या संशोधन कार्याचे सादरीकरण केले. त्यांच्या सादरीकरणातून विद्यापीठाचे संशोधन, तंत्रज्ञान विकास आणि कृषी क्षेत्रातील योगदान आंतरराष्ट्रीय स्तरावर अधोरेखित झाले.

दिनांक ५ ते १६ ऑक्टोबर २०२६ या कालावधीत आयोजित या प्रशिक्षण कार्यक्रमात १२ देशांतील ३५ प्रतिनिधींनी सहभाग घेतला. हवामान बदलाच्या पार्श्वभूमीवर शेती अधिक सक्षम, शाश्वत आणि तंत्रज्ञानाधिष्ठित करण्यासाठी उदयोन्मुख तंत्रज्ञानाचा वापर हा प्रशिक्षणाचा प्रमुख उद्देश होता.

प्रशिक्षणाच्या उद्घाटन सत्रात एआयटीच्या Faculty of Food, Agriculture and Natural Resources चे अधिष्ठाता प्रा. अनिल कुमार अनाल, उपअधिष्ठाता प्रा. अविषेक दत्ता आणि अभ्यासक्रम संचालक डॉ. सुशील कुमार यांची प्रमुख उपस्थिती होती. विविध देशांतील कृषी संशोधक, तज्ज्ञ आणि प्रतिनिधींना एकत्र आणणाऱ्या या प्रशिक्षणात हवामान अनुकूल शेती, डिजिटल कृषी तंत्रज्ञान आणि शाश्वत कृषी पद्धतींवर भर देण्यात आला.

प्रशिक्षणांतर्गत काटेकोर शेती पद्धती, कृषी हवामान सल्ला सेवा, अचूक शेतीसाठी ड्रोन तंत्रज्ञान, हायड्रोपोनिक्स व व्हर्टिकल फार्मिंग, पुनरुत्पादक व शाश्वत शेती, बायोचार निर्मिती, स्वयंचलित सिंचनासाठी इंटरनेट ऑफ थिंग्ज (IoT), स्मार्ट ग्रीनहाऊस, आधुनिक वनस्पती उत्पादन प्रणाली आणि डिजिटल विपणन अशा विविध विषयांवर व्याख्याने, प्रात्यक्षिके व क्षेत्रभेटी आयोजित करण्यात आल्या.

या आंतरराष्ट्रीय प्रशिक्षणात सहभागी होण्याची संधी उपलब्ध करून दिल्याबद्दल विद्यापीठाचे माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि, राज्य शासनाचे संबंधित अधिकारी, महाराष्ट्र कृषी शिक्षण व संशोधन परिषद (MCAER) तसेच विद्यापीठाचे संचालक आणि कुलसचिव यांचे डॉ. भगवान आसेवार यांनी आभार मानले.

डॉ. भगवान आसेवार यांनी सादरीकरणाद्वारे वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठात सुरू असलेल्या संशोधन कार्याची, विकसित करण्यात येत असलेल्या कृषी तंत्रज्ञानाची तसेच कृषी क्षेत्रातील विद्यापीठाच्या योगदानाची माहिती दिली. या आंतरराष्ट्रीय व्यासपीठामुळे विद्यापीठाच्या संशोधन कार्याची ओळख जागतिक स्तरावर पोहोचण्यास मदत झाली.

या प्रशिक्षणातून प्राप्त होणारे ज्ञान आणि आधुनिक तंत्रज्ञानाचा अनुभव मराठवाड्यातील हवामान बदलाशी जुळवून घेणाऱ्या कृषी तंत्रज्ञानाच्या विकासासाठी उपयुक्त ठरणार आहे. विशेषतः बदलत्या हवामान परिस्थितीत शेतीची उत्पादकता टिकविणे, नैसर्गिक संसाधनांचा कार्यक्षम वापर करणे आणि शेतकरी कुटुंबांचे उपजीविकेचे साधन अधिक सक्षम करण्यासाठी या ज्ञानाचा लाभ होईल, असा विश्वास व्यक्त करण्यात आला.

जागतिक अन्न दिनानिमित्त वनामकृवित उद्योजकता व अन्नसुरक्षेवर मार्गदर्शन

“अन्नाची बचत म्हणजेच अन्नाची निर्मिती” हे लक्षात घेऊन प्रत्येकाने अन्नबचतीचा संकल्प करावा, असे आवाहन माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांनी केले.

माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि 

वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ, परभणी अंतर्गत अन्नतंत्रज्ञान महाविद्यालयाच्या वतीने जागतिक अन्न दिनानिमित्त “Innovate Today, Nourish Tomorrow” या संकल्पनेवर आधारित कार्यक्रमाचे दिनांक १९ ऑक्टोबर २०२६ रोजी आयोजन करण्यात आले. यावेळी विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन करताना कार्यक्रमाचे उद्घाटक तथा अध्यक्ष माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांनी युवकांनी नोकरीच्या मागे न लागता कृषि व अन्नप्रक्रिया क्षेत्रातील संधी ओळखून यशस्वी उद्योजक बनावे, असे आवाहन केले.

कार्यक्रमास प्रमुख पाहुणे म्हणून शिक्षण संचालक डॉ. बाबासाहेब ठोंबरे, विस्तार शिक्षण संचालक डॉ. राकेश अहिरे, नियंत्रक श्रीमती भाग्यश्री जाधव होते. या कार्यक्रमास विद्यापीठाचे माजी विद्यार्थी तथा यशस्वी उद्योजक धाराशिव जिल्ह्यातील कळंब येथील मराठवाडा कृषि प्रक्रिया शेतकरी उत्पादक कंपनी लिमिटेडचे अध्यक्ष तथा व्यवस्थापकीय संचालक श्री बाळासाहेब गिते आणि मुंबई येथील प्रीमिया फूड प्रॉडक्ट्स चे अध्यक्ष श्री श्याम गंभीरे यांनी उपस्थित राहून आपल्या उद्योजकीय प्रवासातील अनुभव विद्यार्थ्यांसमोर मांडले. व्यासपीठावर अधिष्ठाता डॉ. राजेश क्षीरसागर, डॉ. प्रविण वैद्य, डॉ. विश्वनाथ खंदारे, डॉ. रावसाहेब भाग्यवंत, विद्यार्थी कल्याण अधिकारी डॉ. राजेश कदम, आदी मान्यवरांची उपस्थिती होती.

पुढे मार्गदर्शन करताना माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि म्हणाले की, विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन करण्यासाठी उपस्थित असलेले विद्यापीठाचे माजी विद्यार्थी श्री. बाळासाहेब गीते आणि श्री. श्याम गंभीरे हे विद्यार्थ्यांसाठी प्रेरणादायी व दिशादर्शक आहेत. उद्योजकता हा केवळ व्यवसायाचा प्रकार नसून ती एक वृत्ती आणि कार्यशैली आहे. प्रत्येकाने ही वृत्ती विकसित केली पाहिजे. उद्योजकांनी भयमुक्त राहून आत्मविश्वासाने काम करणे आवश्यक आहे. केवळ मनात इच्छा असून चालत नाही, तर त्या इच्छेचे प्रत्यक्ष कृतीत रूपांतर करणे महत्त्वाचे असते. उद्योजक होण्यासाठी सातत्यपूर्ण प्रयत्न, जिद्द, धैर्य आणि संयम आवश्यक असून यशस्वी उद्योजकांच्या अनुभवांतून प्रेरणा घ्यावी, असे त्यांनी सांगितले. श्री. बाळासाहेब गीते यांच्या कार्याचा विशेष उल्लेख करताना माननीय कुलगुरूंनी शेतकऱ्यांना नफ्यातील ८५ टक्के वाटा देण्याच्या उपक्रमाचे कौतुक केले. उद्योजक होण्यापूर्वी उद्योजकतेसाठी आवश्यक असलेले गुण ओळखून ते विकसित करणे गरजेचे आहे. ग्राहकांचा विश्वास संपादन करणे आणि विश्वासार्हता जपणे ही उद्योजकतेची महत्त्वाची तत्त्वे आहेत. विशेषतः अन्न उत्पादन आणि अन्नातील भेसळ रोखण्याच्या दृष्टीने या बाबींना अनन्यसाधारण महत्त्व आहे, असे त्यांनी नमूद केले. आपण ज्या संस्थेत शिक्षण घेतले, त्या संस्थेची प्रतिष्ठा वाढविण्यात माजी विद्यार्थ्यांचे योगदान महत्त्वाचे असते. विद्यापीठाचे माजी विद्यार्थी आज यशस्वी उद्योजक म्हणून विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन करीत असल्याचा विशेष अभिमान वाटत असल्याचेही त्यांनी सांगितले.

जागतिक अन्न दिनाच्या अनुषंगाने बोलताना माननीय कुलगुरूंनी “Innovate Today, Nourish Tomorrow” या संकल्पनेचे महत्त्व विशद केले. समाजात एका बाजूला कुपोषण आणि अशक्तपणाची समस्या आहे, तर दुसऱ्या बाजूला लठ्ठपणाचे प्रमाण वाढत आहे. हा विरोधाभास दूर करण्यासाठी प्रत्येकाने आहारविषयक ज्ञान वाढवून आरोग्याची काळजी घेणे आवश्यक आहे. त्याचबरोबर अन्न आणि पाण्याची नासाडी टाळली पाहिजे. अन्नाची बचत म्हणजेच अन्नाची निर्मिती, ही बाब लक्षात घेऊन प्रत्येकाने अन्न वाचविण्याचा संकल्प करावा. गरजेपुरतेच अन्न घ्यावे आणि अन्नाची नासाडी शून्यावर आणण्यासाठी प्रयत्न करावेत, असे आवाहन त्यांनी केले.

विद्यापीठाने कडधान्ये, अन्नधान्ये, कापूस आणि सोयाबीन या पिकांच्या संशोधन व उत्पादन क्षेत्रात महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे. या कृषि उत्पादनांचे मूल्यवर्धन करून प्रक्रिया उद्योग उभारण्यावर भर देणे आवश्यक आहे. कृषि उत्पादनांवर आधारित उद्योगांच्या माध्यमातून रोजगारनिर्मिती आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला चालना मिळू शकते. भारत अन्नधान्य उत्पादनाबरोबरच निर्यात क्षेत्रातही योगदान देत असल्याचा अभिमान असल्याचे त्यांनी नमूद केले.

श्री. बाळासाहेब गिते यांनी आपल्या उद्योजकीय प्रवासाची माहिती देताना सांगितले की, ते विद्यापीठाच्या अन्नतंत्रज्ञान महाविद्यालयाचे १९९८ सालचे पदवीधर आहेत. सुरुवातीला त्यांनी दुग्धव्यवसाय क्षेत्रात नोकरी केली. मात्र, आपल्या शिक्षणाचा उपयोग करून शेतकऱ्यांसाठी शाश्वत उदरनिर्वाहाचे साधन निर्माण करण्याच्या उद्देशाने त्यांनी २०१२ मध्ये धाराशिव जिल्ह्यातील कळंब तालुक्यात दुग्धव्यवसाय सुरू केला. केवळ ३२ हजार रुपयांच्या भांडवलातून आणि २५ शेतकऱ्यांच्या सहकार्याने सुरू झालेल्या या उपक्रमाचा विस्तार करत त्यांनी शेतकऱ्यांचे संघटन व क्षमता विकास साधला आणि पुढे शेतकरी उत्पादक कंपनीची स्थापना केली.

आज त्यांच्या कंपनीच्या माध्यमातून धाराशिव जिल्ह्यातील १७५ गावांमधील सुमारे चार हजार शेतकरी संघटित झाले असून दुग्ध व दुग्धजन्य पदार्थांच्या व्यवसायाला यशस्वी स्वरूप प्राप्त झाले आहे. प्रति लिटर केवळ १० पैसे जमा करण्याच्या संकल्पनेतून सुमारे ३५ कोटी रुपयांचे भांडवल उभारण्यात आले असून कंपनीची वार्षिक उलाढाल सुमारे १०० कोटी रुपयांपर्यंत पोहोचल्याचे त्यांनी सांगितले. कंपनीच्या कार्यात प्रामुख्याने २५ ते ४० वयोगटातील युवकांचा सहभाग असून त्यांची ऊर्जा, कार्यक्षमता आणि व्यावहारिक दृष्टिकोन कंपनीच्या प्रगतीसाठी महत्त्वपूर्ण ठरत असल्याचे त्यांनी नमूद केले.

जागतिक अन्न दिनाच्या निमित्ताने संशोधनातून विकसित होणारी उत्पादने मानवी आरोग्य आणि पर्यावरण संवर्धनास पूरक असावीत, असे आवाहन त्यांनी केले. नोकरीच्या संधी मर्यादित असल्या, तरी कृषि क्षेत्राला कायमस्वरूपी महत्त्व आहे. त्यामुळे युवकांनी कृषि, अन्नप्रक्रिया आणि अन्नव्यवस्थापन क्षेत्रातील संधींचा लाभ घेऊन उद्योजक म्हणून पुढे यावे. विशेषतः पौष्टिक व आरोग्यदायी अन्नपदार्थांच्या निर्मितीला प्राधान्य द्यावे, असे त्यांनी सांगितले. शेतकरी कल्याणाच्या उद्देशाने स्थापन झालेल्या विद्यापीठातून शिक्षण घेऊन बाहेर पडताना प्रत्येक विद्यार्थ्याने शेतकऱ्यांचे कल्याण साधण्यासाठी कार्य करण्याचा संकल्प करावा, असे आवाहनही त्यांनी केले.

श्री. श्याम गंभीरे यांनी आपल्या शैक्षणिक आणि व्यावसायिक प्रवासातील अनुभव विद्यार्थ्यांसमोर मांडले. विद्यापीठात विद्यार्थी म्हणून शिक्षण घेतल्यापासून ते आज यशस्वी उद्योजक म्हणून विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन करण्यापर्यंतच्या प्रवासात प्रत्येक टप्प्यावर नवनवीन गोष्टी शिकायला मिळाल्याचे त्यांनी नमूद केले. अन्न ही समाजाची मूलभूत गरज असून या गरजेला केंद्रस्थानी ठेवून त्यांनी सुरुवातीला नोकरी केली. त्यानंतर स्वतःचा व्यवसाय उभारण्याचे स्वप्न पाहून विविध अन्नघटक आणि पदार्थांच्या निर्मितीचा अनुभव घेतला. अखेर २०२० मध्ये त्यांनी स्वतःचा बेकरी व्यवसाय सुरू केला.

वनस्पतीजन्य प्रथिनांचा वापर करून केक तयार करण्याचे तंत्र विकसित केले असून त्यातून नावीन्यपूर्ण उत्पादनांची संकल्पना साकारल्याचे त्यांनी सांगितले. विद्यापीठात शिकलेल्या तंत्रज्ञानाचा व्यवसाय उभारणीसाठी मोठा उपयोग झाल्याचे त्यांनी नमूद केले. ग्राहकांच्या मागणीनुसार आणि बदलत्या बाजारपेठेतील कलानुसार शुगर-फ्री केकसह विविध प्रकारचे पदार्थ तयार करण्यावर भर दिला जात असल्याचे त्यांनी सांगितले.

विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन करताना त्यांनी भविष्यातील रोजगाराच्या संधी लक्षात घेऊन समाजाची गरज आणि बाजारपेठेचा कल ओळखण्याचा सल्ला दिला. विद्यापीठाने स्थापन केलेल्या इनक्युबेशन सेंटरचा लाभ घेऊन विद्यार्थ्यांनी आपल्या व्यवसाय संकल्पनांना प्रत्यक्ष स्वरूप द्यावे. यशस्वी उद्योजकतेसाठी जोखीम स्वीकारण्याची तयारी आवश्यक असून संकोच न बाळगता आत्मविश्वासाने आणि निर्भयपणे व्यवसाय सुरू करावा, असे त्यांनी सांगितले.

शिक्षण संचालक डॉ. बाबासाहेब ठोंबरे यांनी भारतरत्न डॉ. एम. एस. स्वामीनाथन यांच्या कार्याचा संदर्भ देत अन्नसुरक्षेचे महत्त्व स्पष्ट केले. कृषि क्षेत्र हे देशाच्या अन्नसुरक्षेचा आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेचा महत्त्वपूर्ण आधार आहे. विद्यापीठ कृषि क्षेत्रात सातत्याने आधुनिक तंत्रज्ञान विकसित करत असून विद्यार्थ्यांनी त्याचा लाभ घ्यावा. कृषि उत्पादनांवर प्रक्रिया करून त्यांचे मूल्यवर्धन केल्यास अन्नसुरक्षा, लोककल्याण आणि रोजगारनिर्मितीला चालना मिळू शकते. युवकांनी केवळ नोकरी शोधणारे न राहता रोजगार निर्माण करणारे उद्योजक बनावे. नावीन्यपूर्ण विचारांची जोपासना करून टाकाऊ घटकांपासून उपयुक्त व टिकाऊ उत्पादने तयार करण्यास प्राधान्य द्यावे आणि यशस्वी उद्योजकांच्या अनुभवांतून प्रेरणा घ्यावी, असे आवाहन त्यांनी केले.

प्रास्ताविक करताना अन्नतंत्रज्ञान महाविद्यालयाचे अधिष्ठाता डॉ. राजेश क्षीरसागर यांनी जागतिक अन्न दिन हा केवळ साजरा करण्याचा दिवस नसून अन्नसुरक्षेबाबतची आपली जबाबदारी ओळखण्याचा दिवस असल्याचे सांगितले. “Innovate Today, Nourish Tomorrow” या संकल्पनेचे महत्त्व विशद करताना अन्न उत्पादन, पोषण, अन्नसुरक्षा आणि शाश्वत विकासासाठी नावीन्यपूर्ण विचार व कृती आवश्यक असल्याचे त्यांनी नमूद केले.

कार्यक्रमास विद्यापीठातील विविध महाविद्यालयांचे अधिष्ठाता, प्राध्यापक, अधिकारी, कर्मचारी आणि विद्यार्थी उपस्थित होते. कार्यक्रमात सुमारे ५०० जणांनी उत्स्फूर्त सहभाग नोंदविला.

कार्यक्रमाचे सूत्रसंचालन अन्नतंत्रज्ञान महाविद्यालयाच्या विद्यार्थिनी श्रुती स्वामी आणि विद्यार्थी अश्विन सुरगोंड तर  आणि आभारप्रदर्शन श्रुती नखाते यांनी केले.

श्री बाळासाहेब गिते

श्री श्याम गंभीरे 

वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठात पाणलोट व्यवस्थापनावर महत्त्वपूर्ण बैठक

 

वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ, परभणी येथे एकात्मिक पाणलोट व्यवस्थापन तसेच मृद व जलसंधारणाच्या उपाययोजनांबाबत दिनांक १८ ऑक्टोबर २०२६ रोजी महत्त्वपूर्ण बैठक आयोजित करण्यात आली. या बैठकीच्या अध्यक्षस्थानी विद्यापीठाचे माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि होते.

या बैठकीस महाराष्ट्र शासनाच्या मृद व जलसंधारण विभागाच्या सहसचिव श्रीमती सुशिला यादव, विद्यापीठाचे शिक्षण संचालक डॉ. बाबासाहेब ठोंबरे, कृषि अभियांत्रिकी व तंत्रज्ञान महाविद्यालयाचे अधिष्ठाता डॉ. रावसाहेब भाग्यवंत, मृद व जलसंधारण अभियांत्रिकी विभागाचे प्राध्यापक डॉ. मधुकर मोरे तसेच सिंचन व निचरा अभियांत्रिकी विभागाचे सहायक प्राध्यापक डॉ. विशाल इंगळे उपस्थित होते.

बैठकीमध्ये माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांनी मार्गदर्शन केले तसेच पाणलोट क्षेत्राचे शास्त्रीय पद्धतीने नियोजन, देखरेख व मूल्यमापन करण्यासाठी रिमोट सेन्सिंग (RS) आणि भौगोलिक माहिती प्रणाली (GIS) या आधुनिक तंत्रज्ञानाचा प्रभावी वापर करण्याबाबत सविस्तर चर्चा करण्यात आली.

मृद व जलसंधारणाची कामे अधिक प्रभावीपणे राबविण्यासाठी कृषि, फलोत्पादन, वन विभाग, मनरेगा, भूजल सर्वेक्षण व विकास यंत्रणा (GSDA), स्वयंसेवी संस्था आणि कृषि विद्यापीठ यांच्यामध्ये समन्वय असणे आवश्यक असल्याचे यावेळी अधोरेखित करण्यात आले. तसेच शास्त्रीय माहिती आणि स्थानिक परिस्थितीचा विचार करून सविस्तर प्रकल्प अहवाल तयार करणे, विविध विभागांतील माहिती एकाच ठिकाणी संकलित करणे, कोरडवाहू शेतीसाठी आधुनिक तंत्रज्ञानाचा अवलंब करणे आणि पाण्याचा कार्यक्षम वापर वाढविणे या विषयांवरही विचारविनिमय झाला.

पाणलोट विकासासाठी ‘रिज टू व्हॅली’ (Ridge to Valley) या संकल्पनेनुसार उपाययोजनांची अंमलबजावणी करण्यावर भर देण्यात आला. याअंतर्गत जलसंधारण संरचनांची उभारणी, भूजल पुनर्भरणासाठी रिचार्ज शाफ्टची निर्मिती आणि पाणलोट क्षेत्रातील उपलब्ध जलस्रोतांचे शास्त्रीय पद्धतीने व्यवस्थापन करण्याबाबत चर्चा करण्यात आली.

याशिवाय रिमोट सेन्सिंग व जीआयएस तंत्रज्ञानावर आधारित पाणलोट विकासाचा सर्वसमावेशक कृती आराखडा तयार करणे, संबंधित विभागांच्या समन्वयासाठी समिती स्थापन करण्याचा प्रस्ताव शासनाकडे सादर करणे तसेच कार्यक्षम जलव्यवस्थापन आणि कोरडवाहू शेतीसाठी उपयुक्त तंत्रज्ञानाचा व्यापक अवलंब करणे यासंदर्भात सविस्तर चर्चा करण्यात आली. बैठकीचे प्रास्ताविक डॉ. मधुकर मोरे यांनी केले तर डॉ. विशाल इंगळे यांनी उपस्थित मान्यवरांचे आभार मानले.

वनामकृवित ड्रोन पायलट प्रशिक्षणार्थींना प्रमाणपत्रांचे वितरण

माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांच्या हस्ते प्रशिक्षणार्थींचा गौरव; कृषि क्षेत्रात ड्रोन तंत्रज्ञानाचा प्रभावी वापर करण्याचे आवाहन

वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ, परभणी अंतर्गत कृषि अभियांत्रिकी व तंत्रज्ञान महाविद्यालयात स्थापन करण्यात आलेल्या नागरी विमान वाहतूक महासंचालनालय (DGCA) मान्यताप्राप्त ‘रिमोट पायलट ट्रेनिंग ऑर्गनायझेशन’ (VNMKV–RPTO) येथे सारथीच्या सहकार्याने आयोजित ‘सेनापती धनाजी जाधव शेतकरी ड्रोन प्रशिक्षण कार्यक्रमांतर्गत’ प्रशिक्षण पूर्ण केलेल्या प्रशिक्षणार्थींना विद्यापीठाचे माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांच्या हस्ते प्रमाणपत्रांचे वितरण दिनांक १८ ऑक्टोबर २०२६ रोजी करण्यात आले.

कृषि क्षेत्रातील आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर वाढविणे, ड्रोन तंत्रज्ञानाच्या माध्यमातून शेतीतील विविध कामे अधिक कार्यक्षमतेने करणे आणि ग्रामीण भागातील युवकांना ड्रोन पायलट म्हणून कौशल्याधारित प्रशिक्षण देणे, हा या उपक्रमाचा प्रमुख उद्देश आहे. या कार्यक्रमांतर्गत ड्रोन पायलट प्रशिक्षणाच्या सारथीच्या सहाव्या बॅचचे सात दिवसीय प्रशिक्षण नागरी विमान वाहतूक महासंचालनालयाच्या मान्यतेनुसार दिनांक ११ ते १८ ऑक्टोबर २०२६ या कालावधीत कृषि अभियांत्रिकी व तंत्रज्ञान महाविद्यालयात ड्रोन पायलट प्रशिक्षणाचे आयोजन करण्यात आले होते. या प्रशिक्षणार्थींना प्रमाणपत्रे प्रदान करण्यात आली. ही ११ बॅच विद्यार्थ्यांची असून आतापर्यंत सारथीच्या सहकार्याने ५७ विद्यार्थ्यांना प्रशिक्षण देण्यात आले.

यावेळी माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांनी प्रशिक्षणार्थींना मार्गदर्शन करताना आधुनिक तंत्रज्ञान आत्मसात करून कृषि क्षेत्राच्या प्रगतीत योगदान देण्याचे आवाहन केले. जीवनात दूरदृष्टी, सातत्यपूर्ण मेहनत, कौशल्यविकास आणि नावीन्यपूर्ण दृष्टिकोन यांचा अंगीकार करणे आवश्यक असल्याचे त्यांनी सांगितले. प्रशिक्षणातून प्राप्त केलेल्या ज्ञानाचा उपयोग प्रत्यक्ष शेतीमध्ये तसेच शेतकऱ्यांना आधुनिक तंत्रज्ञानाची माहिती देण्यासाठी करावा, असेही त्यांनी नमूद केले.

याप्रसंगी महाराष्ट्र शासनाच्या मृद व जलसंधारण विभागाच्या उपसचिव माननीय सुशीला यादव, विद्यापीठाचे शिक्षण संचालक डॉ. बाबासाहेब ठोंबरे, कृषि अभियांत्रिकी व तंत्रज्ञान महाविद्यालयाचे अधिष्ठाता डॉ. रावसाहेब भाग्यवंत, VNMKV–RPTO चे प्रमुख डॉ. विशाल इंगळे तसेच मृद व जलसंधारण विभागाचे प्राध्यापक डॉ. मधुकर मोरे यांची विशेष उपस्थिती होती.

प्रास्ताविकात डॉ. रावसाहेब भाग्यवंत यांनी RPTO च्या माध्यमातून दिल्या जाणाऱ्या प्रशिक्षणाचे महत्त्व विशद केले. कृषि क्षेत्रातील फवारणी, पीक निरीक्षण आणि शेती व्यवस्थापन यांसारख्या कामांमध्ये ड्रोन तंत्रज्ञानाची उपयुक्तता स्पष्ट करताना प्रशिक्षित ड्रोन पायलट निर्माण करण्यासाठी अशा प्रशिक्षण कार्यक्रमांची आवश्यकता त्यांनी अधोरेखित केली.

या उपक्रमामुळे कृषि क्षेत्रात ड्रोन तंत्रज्ञानाचा वापर वाढण्यास, कुशल मनुष्यबळ निर्माण होण्यास आणि युवकांसाठी रोजगार व स्वयंरोजगाराच्या नव्या संधी उपलब्ध होण्यास मदत होणार आहे. कार्यक्रमास संबंधित विभागांचे अधिकारी, प्राध्यापक, प्रशिक्षण समन्वयक आणि प्रशिक्षणार्थी उपस्थित होते.

वनामकृविद्वारा लिंबगाव येथे शेतकरी – शास्त्रज्ञ संवाद कार्यक्रम संपन्न

मराठवाड्यातील दुष्काळी परिस्थितीवर माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांचे मार्गदर्शन; ५०० हून अधिक शेतकऱ्यांचा सहभाग

वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ, परभणीच्या वतीने नांदेड जिल्ह्यातील लिंबगाव येथे शेतकरी संवाद कार्यक्रमाचे दिनांक १८ ऑक्टोबर २०२६ रोजी आयोजन करण्यात आले. यावेळी विद्यापीठाचे माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांनी मराठवाड्यात सध्या उद्भवलेल्या दुष्काळी परिस्थितीच्या पार्श्वभूमीवर शेतकऱ्यांना मार्गदर्शन केले. या कार्यक्रमात ५०० हून अधिक शेतकऱ्यांनी सहभाग नोंदविला.

यावेळी माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांनी शेतकऱ्यांशी थेट संवाद साधत सध्याच्या प्रतिकूल परिस्थितीत उपलब्ध नैसर्गिक संसाधनांचा काटकसरीने वापर, जलसंधारण, जमिनीतील ओलावा टिकवून ठेवणे आणि बदलत्या हवामानाच्या पार्श्वभूमीवर योग्य कृषि तंत्रज्ञानाचा अवलंब करण्याचे महत्त्व अधोरेखित केले. अशा संवाद कार्यक्रमांच्या माध्यमातून शेतकऱ्यांच्या समस्या जाणून घेऊन विद्यापीठातील कृषि शास्त्रज्ञांच्या ज्ञानाचा व संशोधनाचा लाभ शेतकऱ्यांपर्यंत पोहोचविण्यावर भर देण्यात आला.

या कार्यक्रमास विद्यापीठ कार्यकारी परिषद सदस्य तथा विधानसभा सदस्य माननीय आमदार श्री. बालाजी कल्याणकर, श्री. भास्करराव कदम, श्री. संजय कदम, श्री. विठ्ठल पावडे, श्री. दत्तात्रय कदम, श्री. गोपाळराव कदम, श्री. दीपकराव कदम, श्री. राजेंद्र कदम, श्री. ज्ञानोबा किरगे, श्री. नरहरी किरगे, श्री. लिंबाजी लिंडगे आदी मान्यवर उपस्थित होते. तसेच प्रगतशील शेतकरी श्री. प्रकाश कदम, श्री. अशोक कदम, डॉ. संजय कदम, नांदेड येथील कृषि महाविद्यालयाचे अधिष्ठाता डॉ. राजेश कदम, विद्यापीठाचे शास्त्रज्ञ डॉ. रणजित चव्हाण, डॉ. रमेश पाटील, श्री. पवन ढोके, तालुका कृषि अधिकारी श्री. गोविंद कोल्हे आणि जिल्हा रेशीम अधिकारी श्री. गोविंद कदम यांची उपस्थिती होती.

शेतकरी, लोकप्रतिनिधी, कृषि अधिकारी आणि विद्यापीठातील शास्त्रज्ञ यांच्यात थेट संवाद घडवून आणणारा हा कार्यक्रम शेतकऱ्यांच्या समस्या समजून घेण्यासाठी आणि त्यांना परिस्थितीनुरूप कृषि मार्गदर्शन उपलब्ध करून देण्यासाठी महत्त्वपूर्ण ठरला.