हळदीवरील कंदमाशीचा वाढता प्रादुर्भाव, करपा-कंदकुज व अन्नद्रव्यांच्या कमतरतेचे व्यवस्थापन करा!

 वनामकृविच्या तज्ज्ञांनी सुचविल्या उपाययोजना

सध्या हळद पिकामध्ये अनेक ठिकाणी कंदमाशीचा वाढता प्रादुर्भाव तसेच करपा, पानांवरील ठिपके, कंदकुज आणि पालाश व सूक्ष्म अन्नद्रव्यांची कमतरता दिसून येत आहे. काही वेळा अन्नद्रव्यांच्या कमतरतेची लक्षणे करपा रोगासारखी दिसून येतात. त्यामुळे लक्षणांची योग्य ओळख करून वेळेवर व्यवस्थापन करणे आवश्यक आहे. त्यासाठी वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ, परभणी येथील कृषि तंत्रज्ञान माहिती केंद्राचे डॉ. गजानन गडदे, डॉ. दिगंबर पटाईत आणि श्री. मधुकर मांडगे या तज्ज्ञांनी पुढीलप्रमाणे उपाययोजना सुचविल्या आहेत.

कंदमाशीचे व्यवस्थापन

• कंदमाशीचा प्रादुर्भाव जास्त असल्यास क्विनॉलफॉस २५% – २० मिली किंवा डायमेथोएट ३०% – १५ मिली प्रति १० लिटर पाणी यापैकी कोणत्याही एका कीटकनाशकाची फवारणी करावी. आवश्यकता असल्यास १५ दिवसांनी दुसऱ्या गटातील कीटकनाशकाची फवारणी करावी. फवारणी करताना चांगल्या प्रतीचे स्टिकर वापरावे.
• कंद उघडे पडले असल्यास त्यावर मातीची भर देऊन वेळेवर भर लावावी. त्यामुळे कंदमाशीला कंदावर अंडी घालण्यास प्रतिबंध होण्यास मदत होते.
• शेत तणमुक्त व स्वच्छ ठेवावे. प्रादुर्भावग्रस्त व कुजलेले कंद शेतात पडून राहू देऊ नयेत.
• कंदमाशीचा प्रादुर्भाव असलेल्या ठिकाणी क्लोरपायरीफॉस ५०% – ५० मिली प्रति १० लिटर पाणी या प्रमाणात द्रावण तयार करून झाडांच्या बुंध्याभोवती आळवणी करावी.
• एकरी २ ते ३ पसरट तोंडाची भांडी ठेवून प्रत्येक भांड्यात २०० ग्रॅम भरडलेले एरंडीचे बी व १ ते १.५ लिटर पाणी घ्यावे. ८ ते १० दिवसांनी तयार होणाऱ्या विशिष्ट वासाकडे कंदमाशीचे प्रौढ आकर्षित होऊन त्यात पडून मरतात.

करपा व पानांवरील रोगांचे व्यवस्थापन

• रोगट पाने गोळा करून शेताबाहेर नष्ट करावीत. शेतात रोगट अवशेष ठेवू नयेत व शेताची स्वच्छता राखावी.
• प्रादुर्भाव कमी असल्यास कार्बेन्डाझिम ५०% – ४०० ग्रॅम किंवा मॅन्कोझेब ७५% – ५०० ग्रॅम किंवा कॉपर ऑक्सिक्लोराईड ५०% – ५०० ग्रॅम प्रति एकर यापैकी कोणत्याही एका बुरशीनाशकाची फवारणी करावी.
• प्रादुर्भाव जास्त असल्यास ॲझॉक्सीस्ट्रोबिन १८.२% + डिफेनोकोनॅझोल ११.४% – २०० मिली किंवा प्रोपिकोनॅझोल २५% – २०० मिली किंवा क्लोरोथॅलोनील ७५% – ५०० ग्रॅम प्रति एकर यापैकी योग्य बुरशीनाशकाची फवारणी करावी.

कंदकुज रोगाचे व्यवस्थापन

• ट्रायकोडर्मा २ ते २.५ किलो प्रति एकर चांगल्या कुजलेल्या शेणखतात मिसळून जमिनीत द्यावे.
• शेतात पाणी साचणार नाही याची काळजी घ्यावी व अतिरिक्त पाण्याचा त्वरित निचरा करावा.
• कंदकुज आढळल्यास मॅन्कोझेब ७५% – ३ ग्रॅम किंवा कॉपर ऑक्सिक्लोराईड ५०% – ५ ग्रॅम प्रति लिटर पाणी यापैकी योग्य बुरशीनाशकाचे द्रावण तयार करून बाधित झाडांच्या बुंध्याभोवती द्रेंचिंग करावे.

पालाश व सूक्ष्म अन्नद्रव्यांची कमतरता

सध्या अनेक ठिकाणी हळद पिकामध्ये पालाश व सूक्ष्म अन्नद्रव्यांची कमतरता दिसून येत आहे. पालाशाच्या कमतरतेमध्ये जुन्या पानांच्या कडा पिवळसर होऊन नंतर तपकिरी व करपल्यासारख्या दिसतात. त्यामुळे अशा लक्षणांना केवळ करपा समजून बुरशीनाशकाची फवारणी करू नये.

• विद्यापीठाने केलेल्या शिफारसीनुसार खतांचा योग्य डोस द्यावा.
• पालाशाची कमतरता दिसून आल्यास सल्फेट ऑफ पोटॅश (०:०:५०) – १० ग्रॅम प्रति लिटर पाणी या प्रमाणात फवारणी करावी.
• ग्रेड-II सूक्ष्म अन्नद्रव्ये – घन स्वरूपासाठी ५ ग्रॅम किंवा द्रवरूपासाठी ५ मिली प्रति लिटर पाणी या प्रमाणात वापरावे.
• आवश्यकता असल्यास आणि पिकाची अवस्था विचारात घेऊन ८ ते १० दिवसांच्या अंतराने फवारणी पुन्हा एकदा करावी.

फवारणी करताना घ्यावयाची काळजी

• फवारणीपूर्वी औषधाच्या बाटलीवरील लेबल, वापराचे प्रमाण व पिकासाठी दिलेल्या शिफारसी काळजीपूर्वक तपासाव्यात.
• सध्या कडक ऊन असल्याने भर उन्हात फवारणी करू नये. फवारणी सकाळी ऊन सुरू होण्यापूर्वी किंवा दुपारी ऊन कमी झाल्यानंतर करावी.
• फवारणीकरिता शिफारस केलेले पाण्याचे प्रमाणच वापरावे. अत्यंत कमी पाण्यात फवारणी केल्यास औषधाचा पिकावर योग्य व समान थर बसत नाही आणि अपेक्षित परिणाम मिळत नाही.
• कीटकनाशक, बुरशीनाशक, विद्राव्य खते व सूक्ष्म अन्नद्रव्ये अनावश्यकपणे एकाच फवारणीत मिसळू नयेत.
• एकाच कीटकनाशकाची किंवा बुरशीनाशकाची वारंवार फवारणी करू नये. चांगल्या प्रतीचे व पिकासाठी योग्य स्टिकर वापरावे.
• फवारणी करताना अंग झाकणारे कपडे, रबरी हातमोजे, रबरी बूट, संरक्षक चष्मा व मास्क/श्वसन संरक्षक साधनांचा वापर करावा.
• औषधांची फवारणी करताना धूम्रपान, तंबाखू किंवा खाद्यपदार्थांचे सेवन करू नये. फवारणीनंतर हात, चेहरा व वापरलेली साधने साबणाने स्वच्छ धुवावीत.

अधिक माहितीसाठी वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठातील कृषि तंत्रज्ञान माहिती केंद्राच्या दूरध्वनी क्रमांक ०२४५२-२२९००० किंवा व्हॉट्सॲप हेल्पलाईन क्रमांक ८३२९४३२०९७ यावर संपर्क साधावा. (कार्यालयीन वेळेत, सुट्टीचे दिवस वगळून.)

वनामकृवि संदेश क्रमांक – ०६/२०२६,  दिनांक : ०५/१०/२०२६

माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांच्या अध्यक्षतेखाली वनामकृवित ‘कृषि व संलग्न क्षेत्रातील उद्योगांच्या संधी’ विषयावर मार्गदर्शन

 कृषि क्षेत्रात नाविन्यता, गुणवत्ता आणि ब्रँडनिर्मितीवर भर द्या : उद्योजिका आशाताई भिसे यांचे प्रतिपादन

वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ, परभणीच्या मुख्यालयातील सर्व महाविद्यालयांतील विद्यार्थ्यांसाठी सामुदायिक विज्ञान महाविद्यालयाच्या वतीने ‘कृषि आणि संलग्न क्षेत्रातील उद्योगांच्या संधी’ या विषयावर प्रोफेसर ऑफ प्रॅक्टिस श्रीमती आशाताई भिसे यांचे दिनांक ६ ऑक्टोबर २०२६ रोजी  मार्गदर्शन आयोजित करण्यात आले. हा कार्यक्रम कृषि महाविद्यालयाच्या सभागृहात संपन्न झाला. या मार्गदर्शनाचा ६०० हून अधिक विद्यार्थ्यांनी लाभ घेतला.

कार्यक्रमाच्या अध्यक्षस्थानी तथा उद्घाटक म्हणून विद्यापीठाचे माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि हे ऑनलाईन होते. प्रमुख अतिथी म्हणून शिक्षण संचालक डॉ. बाबासाहेब ठोंबरे उपस्थित होते. यावेळी व्यासपीठावर अधिष्ठाता डॉ. राजेश क्षीरसागर, डॉ. विश्वनाथ खंदारे, अधिष्ठाता तथा विद्यार्थी कल्याण अधिकारी डॉ. राजेश कदम, सामुदायिक विज्ञान महाविद्यालयाच्या अधिष्ठाता डॉ. नीता गायकवाड, प्रभारी अधिष्ठाता डॉ. रघुनाथ जायभाये, विभागप्रमुख डॉ. हिराकांत काळपांडे, पुरुषोत्तम नेहरकर आणि डॉ. सचिन मोरे यांची प्रमुख उपस्थिती होती.

माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांनी आपल्या अध्यक्षीय भाषणात प्रोफेसर ऑफ प्रॅक्टिस यांच्या प्रत्यक्ष अनुभवाधारित मार्गदर्शनाचे महत्त्व अधोरेखित केले. विद्यापीठातील विद्यार्थ्यांना उद्योग उभारणीसाठी अशा मार्गदर्शनाचा मोठा लाभ होतो. युवा उद्योजक श्रीमती आशाताई भिसे यांचे प्रेरणादायी मार्गदर्शन विद्यार्थ्यांसाठी आशादायी व दिशादर्शक ठरेल, असा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला.

शिक्षण संचालक डॉ. बाबासाहेब ठोंबरे यांनी श्रीमती आशाताई भिसे यांचा परिचय करून देताना त्या अभ्यासू लोकप्रतिनिधी, उत्कृष्ट वक्त्या तसेच यशस्वी उद्योजक म्हणून परिचित असल्याचे सांगितले. त्यांच्या अनुभवातून विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन मिळणे ही अभिमानाची बाब असल्याचे त्यांनी नमूद केले. विद्यापीठाला ‘अ’ दर्जाची मान्यता असून महाराष्ट्रात प्रथम आणि देशात ३४व्या क्रमांकाचे स्थान मिळाले आहे. विविध पुरस्कारांनी सन्मानित अशा विद्यापीठात देशाच्या विविध भागांतून विद्यार्थी शिक्षणासाठी प्रवेश घेत आहेत, ही अभिमानाची बाब आहे. विद्यार्थ्यांनी विद्यापीठातून शिक्षण पूर्ण करून शेतकरी कल्याणाला केंद्रस्थानी ठेवत उद्योजक म्हणून समाजात योगदान द्यावे. आधुनिक तंत्रज्ञानासह कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा प्रभावी वापर करून शेतकरीकेंद्रित कार्य करावे, अशी अपेक्षा त्यांनी व्यक्त केली.

‘नाव कमवा, पैसा आपोआप येतो’ – आशाताई भिसे

मार्गदर्शन करताना श्रीमती आशाताई भिसे म्हणाल्या की, दीक्षारंभ ते दीक्षांत हा विद्यार्थ्यांच्या जीवनातील महत्त्वाचा प्रवास आहे. आज आपण या प्रवासाचा आरंभ करण्यासाठी एकत्र आलो आहोत. हे विद्यापीठ मला माझे स्वतःचे विद्यापीठ वाटते. याच विद्यापीठाने मला आदर्श शेतकरी म्हणून सन्मानित केले असून, अनेक महिलांना पुरस्कार देण्यासाठीही मला या विद्यापीठात येण्याची संधी मिळाली.

भारत हा कृषिप्रधान देश असून विद्यार्थ्यांनी कृषि शिक्षणाची निवड केली आहे. प्रत्येकाच्या मनात काही ना काही स्वप्ने असतात; मात्र आता कृषि शिक्षणाच्या माध्यमातून आपल्याला काहीतरी वेगळे आणि भरीव करून दाखवायचे आहे, अशी महत्त्वाकांक्षा विद्यार्थ्यांनी मनात बाळगावी, असे आवाहन त्यांनी केले. यशस्वी व्यक्तींचा इतिहास वाचावा, त्यांच्याकडून प्रेरणा घ्यावी आणि स्वतःच्या ध्येयासाठी निर्धाराने काम करावे, असा सल्लाही त्यांनी दिला.

आपल्या प्रवासाविषयी सांगताना त्या म्हणाल्या की, मी इलेक्ट्रॉनिक्स विषयाची पदवीधर असून बँकेत नोकरी केली. मात्र नोकरीचा राजीनामा देऊन शेती व शेतकऱ्यांसाठी काम करण्याचा निर्णय घेतला. या निर्णयाचा मला कधीही पश्चात्ताप झाला नाही. शेतकऱ्यांसाठी चांगले काम करण्याची आणि शेतकरी समूहाचे प्रतिनिधित्व करण्याची संधी मिळते, याचा मला आनंद आहे.

मराठवाड्याला सातत्याने दुष्काळाचा सामना करावा लागत असला तरी त्यावर मात करण्याची ताकद येथील शेतकऱ्यांमध्ये आहे, असे त्यांनी सांगितले. उद्योग व शेतीच्या क्षेत्रात काम करताना अनेक अडचणी येतात. विशेषतः महिलांना सामाजिक बंधने व मर्यादांना सामोरे जावे लागते; मात्र निर्धार, सातत्य आणि आत्मविश्वासाच्या बळावर या अडचणींवर मात करता येते, असे त्यांनी स्पष्ट केले.

गांडूळ खत निर्मितीच्या आपल्या अनुभवाविषयी बोलताना त्यांनी कमी खर्चातील तंत्रज्ञानाचा वापर करण्याचे महत्त्व सांगितले. गांडूळ खत निर्मितीसाठी बांबूचा वापर करून उत्पादन खर्च कमी केला. या उपक्रमाची विद्यापीठाच्या तत्कालीन कुलगुरूंनी भेट देऊन पाहणी केली होती, असे त्यांनी नमूद केले. कोणताही उद्योग उभारताना उत्पादन खर्च कमी करण्यावर भर देणे आवश्यक असल्याचे त्यांनी सांगितले.

व्यवसाय केवळ हौस किंवा मौज म्हणून करू नका. कामाची लाज बाळगू नका. कोणताही उद्योग करा; मात्र त्यातून नाव कमवा. उत्पादनाचा दर्जा कायम राखून स्वतःचा ब्रँड निर्माण करा, असा मौलिक सल्ला त्यांनी विद्यार्थ्यांना दिला. उद्योगात सातत्य, नाविन्यता आणि उपक्रमशीलता जोपासणे आवश्यक असून, त्यांनी दुग्ध व्यवसायातील आपल्या अनुभवातून हे स्पष्ट केले.

कृषि व संलग्न व्यवसायांच्या संधींबाबत मार्गदर्शन करताना त्यांनी मूल्यवर्धन व प्रक्रिया उद्योग उभारण्यावर भर दिला. जे विकते तेच बनवा आणि जे बनवता ते विकण्यासाठी योग्य बाजारपेठ निर्माण करा, असे सांगत विक्री व्यवस्थापनाकडे विशेष लक्ष देण्याचा सल्ला त्यांनी दिला. आकर्षक पॅकेजिंगसह दर्जेदार उत्पादन बाजारपेठेत आणावे, संवादकौशल्य आणि ग्राहकांना पटवून देण्याची क्षमता विकसित करावी, असेही त्यांनी सांगितले.

उद्योग उभारताना आर्थिक शिस्त व संतुलन महत्त्वाचे असून अनावश्यक कर्जाच्या बोजाखाली अडकू नये, असा सल्लाही त्यांनी दिला. यावेळी त्यांनी सध्या उभारलेल्या दहा एकर ड्रॅगन फ्रूट शेतीची यशोगाथा विद्यार्थ्यांसमोर मांडली. विद्यार्थ्यांनी कृषि व संलग्न क्षेत्रातील विविध संधींचा अभ्यास करून यशस्वी उद्योजक बनावे, अशा शुभेच्छा त्यांनी दिल्या.

प्रास्ताविकात अधिष्ठाता डॉ. नीता गायकवाड यांनी श्रीमती आशाताई भिसे यांच्या कार्याचा परिचय करून दिला. त्या उच्चशिक्षित असून इलेक्ट्रॉनिक्स विषयाच्या पदवीधर आहेत. त्यांनी बँकेत नोकरीही केली; मात्र नोकरीचा राजीनामा देऊन गांडूळ खत निर्मितीपासून कृषि उद्योगाची सुरुवात केली आणि आज विविध कृषि व संलग्न उद्योग यशस्वीपणे उभारले आहेत, असे त्यांनी सांगितले. विद्यार्थ्यांना उद्योग उभारणीचे प्रत्यक्ष ज्ञान, अनुभव आणि प्रेरणा मिळावी, या उद्देशाने माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि आणि शिक्षण संचालक डॉ. बाबासाहेब ठोंबरे यांच्या मार्गदर्शनाखाली या कार्यक्रमाचे आयोजन करण्यात आल्याचे त्यांनी नमूद केले.

कार्यक्रमाचे आभार शिक्षण प्रभारी डॉ. शंकर पुरी यांनी मानले केले, तर सूत्रसंचालन श्री. कैलास जोंधळे यांनी केले. मुख्यालयातील सर्व महाविद्यालयांतील ६०० हून अधिक विद्यार्थ्यांनी या मार्गदर्शनाचा लाभ घेतला.

वनामकृविच्या परभणी येथील अन्नतंत्र महाविद्यालयाचे खो-खो व कबड्डीमध्ये उत्तुंग यश

 आंतरमहाविद्यालयीन क्रीडा स्पर्धेत दोन्ही संघांना सुवर्णपदक; कबड्डी संघाला रोख पारितोषिक

वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ, परभणी अंतर्गत अन्नतंत्र महाविद्यालय, परभणीच्या विद्यार्थ्यांनी विद्यापीठस्तरीय आंतरमहाविद्यालयीन क्रीडा स्पर्धेत खो-खो व कबड्डी या दोन्ही क्रीडा प्रकारांत उल्लेखनीय कामगिरी करत सुवर्णपदक पटकावले. विद्यार्थ्यांच्या या यशाबद्दल विद्यापीठ स्तरावरून त्यांचे अभिनंदन करण्यात आले.

विद्यापीठस्तरीय आंतरमहाविद्यालयीन खो-खो स्पर्धा महात्मा गांधी मिशन, गांधेली, छत्रपती संभाजीनगर येथे आयोजित करण्यात आली होती. या स्पर्धेत एकूण २३ संघांनी सहभाग घेतला. अन्नतंत्र महाविद्यालय, परभणीच्या संघाने उत्कृष्ट सांघिक खेळाचे प्रदर्शन करत प्रथम क्रमांक व सुवर्णपदक पटकावले.

तसेच विद्यापीठस्तरीय आंतरमहाविद्यालयीन कबड्डी स्पर्धा बद्रीनारायण बारवाले कृषि महाविद्यालय, खरपुडी, जालना येथे आयोजित करण्यात आली. या स्पर्धेत विद्यापीठाच्या शासकीय व संलग्न महाविद्यालयांतील एकूण ३६ संघांनी सहभाग घेतला. अन्नतंत्र महाविद्यालय, परभणीच्या संघाने दमदार खेळ करत प्रथम क्रमांकाचे सुवर्णपदक मिळविले. उत्कृष्ट कामगिरीबद्दल कबड्डी संघाला कृषिभूषण मा. विजयअण्णा बोराडे यांच्यातर्फे रु. १०,०००/- रोख पारितोषिक व प्रमाणपत्र देऊन गौरविण्यात आले.

या उल्लेखनीय कामगिरीबद्दल विद्यापीठाचे माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि, शिक्षण संचालक डॉ. बाबासाहेब ठोंबरे, विद्यार्थी कल्याण अधिकारी डॉ. राजेश कदम यांनी खेळाडूंचे अभिनंदन केले.

अन्नतंत्र महाविद्यालयाचे अधिष्ठाता डॉ. राजेश क्षीरसागर, डॉ. विजया पवार, डॉ. कैलास गाढे, डॉ. भारत आगरकर, डॉ. गिरीश माचेवाड, डॉ. सुरेंद्र सदावर्ते यांच्यासह महाविद्यालयातील प्राध्यापक यांनीही विद्यार्थ्यांचे अभिनंदन करून त्यांच्या यशाचे कौतुक केले.

या यशासाठी महाविद्यालयातील खो-खोचे प्रभारी अधिकारी प्रा. शिवकुमार सोनकांबळे तसेच कबड्डीचे प्रभारी अधिकारी डॉ. भानुदास पाटील यांचे मार्गदर्शन लाभले. त्यांच्या मार्गदर्शनाखाली विद्यार्थ्यांनी केलेल्या सातत्यपूर्ण सरावाचे आणि सांघिक प्रयत्नांचे हे फलित असल्याचे महाविद्यालयाच्या वतीने सांगण्यात आले.

वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठाच्या विविध पिकांच्या वाणांना केंद्रीय स्तरावर मान्यता

तिळाचा टीएलटी ७, चवळीचा ‘परभणी पद्मा’, ज्वारीचा ‘परभणी सुपरदगडी’ आणि सोयाबीनचा एमएयुएस ८२४ यांचा समावेश; कापसाच्या एनएच २२०३७ बीजी २ व एनएच २२०३८ बीजी २ वाणांनाही मान्यता

 माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांचे प्रभावी नेतृत्व व मार्गदर्शन

वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ, परभणीच्या संशोधनातून विकसित करण्यात आलेल्या विविध पिकांच्या वाणांना केंद्रीय स्तरावर महत्त्वपूर्ण मान्यता मिळाली आहे. भारतीय कृषि अनुसंधान परिषद (ICAR) अंतर्गत कृषी पिकांच्या वाणांचे मानक, अधिसूचना व प्रसारणासाठी केंद्रीय उपसमितीच्या (Central Sub-Committee on Crop Standards, Notification and Release of Varieties – CSC on CSN&RV) ९५व्या बैठकीत विद्यापीठाशी संबंधित विविध वाणांच्या प्रसारणासंदर्भात शिफारसी व मंजुरी देण्यात आली.

यामध्ये विद्यापीठाच्या संशोधनातून विकसित तिळाचा टीएलटी ७ (TLT-7), चवळीचा ‘परभणी पद्मा’ (CPB 2201), ज्वारीचा ‘परभणी सुपरडगडी’ (SPV 2735), सोयाबीनचा एमएयुएस ८२४ (MAUS 824) तसेच कापसाचे एनएच २२०३७ बीजी २ (NH 22037 Bt BG-II) व एनएच २२०३८ बीजी २ (NH 22038 Bt BG-II) या वाणांचा समावेश आहे.

दिनांक ६ एप्रिल २०२६ रोजी नवी दिल्ली येथे भारतीय कृषि अनुसंधान परिषदेचे उपमहासंचालक (पिक विज्ञान) डॉ. डी. के. यादव यांच्या अध्यक्षतेखाली ही बैठक झाली. विविध संस्थांचे संचालक, प्रकल्प समन्वयक आणि प्रमुख शास्त्रज्ञ यांच्या सादरीकरणानंतर संबंधित वाणांच्या कामगिरी व वैशिष्ट्यांवर चर्चा करून निर्णय घेण्यात आला.

या संशोधन कार्यामागे वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठाचे माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांचे प्रभावी नेतृत्व व मार्गदर्शन लाभले आहे. तसेच संशोधन संचालक डॉ. भगवान आसेवार, माजी संशोधन संचालक डॉ. खिजर बेग तसेच संबंधित पिकांवर कार्यरत शास्त्रज्ञांचे मोलाचे योगदान लाभले आहे.

 

तिळाचा टीएलटी ७ (TLT-7) वाण

वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठाच्या लातूर येथील तिळ संशोधनातून विकसित करण्यात आलेल्या टीएलटी ७ (‘Trombay Latur Til-7 –TLT 7)’ या तिळाच्या वाणाचा केंद्रीय स्तरावरील मान्यताप्राप्त वाणांमध्ये समावेश करण्यात आला आहे. या वाणाची महाराष्ट्रासाठी शिफारस करण्यात आली आहे.

TLT-7 वाणाचा पक्वता कालावधी ९० ते ९५ दिवस, १०० बियांचे वजन ३.४ ते ४.० ग्रॅम, तर तेलाचे प्रमाण ४५ ते ४७ टक्के आहे. या वाणाची सरासरी बियाणे उत्पादकता ७ ते ८ क्विंटल प्रति हेक्टर असून, उन्हाळी हंगामासाठी हा वाण योग्य आहे.

तिळ - टीएलटी ७ 

 चवळीचा ‘परभणी पद्मा’ वाण

वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ आणि नवी दिल्ली येथील भा.कृ.अ.प. – राष्ट्रीय वनस्पती आनुवंशिक संसाधन ब्युरो ( ICAR - NATIONAL BUREAU OF PLANT GENETIC RESOURCES, NEW DELHI) यांच्या सहकार्याने संशोधनातून विकसित करण्यात आलेल्या ‘परभणी पद्मा’ (CPB 2201) या चवळीच्या वाणाचा महाराष्ट्र राज्यासाठी समावेश करण्यात आला आहे. या वाणाची शिफारस डाळवर्गीय संशोधन केंद्र, बदनापूर, जि. जालना येथील संशोधनाच्या आधारे करण्यात आली आहे.

‘परभणी पद्मा’ या वाणाची प्रमुख वैशिष्ट्ये म्हणजे उच्च उत्पादनक्षम वाण – महाराष्ट्रात सरासरी उत्पादन ८७६ किलो प्रति हेक्टर, लवकर पक्व होणारा वाण – ८१ ते ९२ दिवसांत पक्वता; सरासरी पक्वता कालावधी ८६ दिवस, पिवळा मोझॅक (Yellow Mosaic) रोगास मध्यम प्रतिकारक्षम आणि १०० बियांचे वजन (Test Weight) – १२.७९ ग्रॅम अशी आहेत.

चवळी - ‘परभणी पद्मा’ 

चवळी - ‘परभणी पद्मा’ 

 

ज्वारीचा ‘परभणी सुपरदगडी’ वाण

महाराष्ट्रासाठी ‘परभणी सुपरदगडी’ (SPV 2735) या ज्वारीच्या वाणाचाही समावेश करण्यात आला आहे. हा वाण वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ, परभणीच्या संशोधनातून विकसित करण्यात आला आहे.

या वाणाचा पक्वता कालावधी ११५ ते ११८ दिवस असून, कोरडवाहू परिस्थितीत २२ ते २५ क्विंटल प्रति हेक्टर धान्य उत्पादन मिळते. तसेच ७० ते ७५ क्विंटल प्रति हेक्टर कडबा उत्पादन देण्याची क्षमता या वाणात आहे.

ज्वारी - ‘परभणी सुपरदगडी’ 

 

सोयाबीनचा एमएयुएस ८२४ (MAUS 824) वाण

एमएयुएस ८२४ या सोयाबीन वाणाचाही केंद्रीय स्तरावरील यादीत समावेश करण्यात आला आहे. या वाणाची आसाम, मणिपूर, नागालँड, अरुणाचल प्रदेश आणि मेघालय या राज्यांसाठी शिफारस करण्यात आली आहे.

हा वाण भाकृअप–अखिल भारतीय समन्वित सोयाबीन संशोधन प्रकल्प (AICRP on Soybean), वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ, परभणी यांच्या संशोधनाशी संबंधित आहे. या वाणाची प्रमुख वैशिष्ट्ये म्हणजे MAUS 824 या सोयाबीन वाणाने ईशान्य पर्वतीय क्षेत्रात उत्कृष्टता नोंदविली आहे.

या वाणाची सरासरी धान्य उत्पादकता २३२९ किलो/हेक्टर असून, सर्वोत्तम तुलनात्मक वाणाच्या तुलनेत ती १०.४ टक्के अधिक आहे. तसेच तेल उत्पादन ४६५ किलो/हेक्टर असून, ते सर्वोत्तम तुलनात्मक वाणापेक्षा १२.६ टक्के अधिक आहे. या वाणाचे १०० बियांचे वजन १६.५ ग्रॅम असून, सर्वोत्तम तुलनात्मक वाणाच्या १०.७ ग्रॅमच्या तुलनेत ते ५४ टक्के अधिक आहे. त्यामुळे MAUS 824 हा मोठ्या आकाराच्या बियांचा वाण आहे. रोगप्रतिकारक्षमतेच्या दृष्टीने या वाणाने शेतपातळीवर अँथ्रॅक्नोज (करपा) आणि गंज रोगास मध्यम प्रतिकारक्षमता दर्शविली आहे.

उत्कृष्ट उत्पादनक्षमता, मोठ्या आकाराचे दाणे, अधिक तेल उत्पादन आणि रोगांना मध्यम प्रतिकारक्षमता या गुणधर्मांमुळे MAUS 824 या वाणाची ईशान्य पर्वतीय क्षेत्रासाठी लागवडीसाठी शिफारस करण्यासाठी ओळख (Identified for release) करण्यात आली आहे. या क्षेत्रात मणिपूर, आसाम आणि नागालँड या राज्यांचा समावेश आहे. एमएयुएस ८२४  — अधिक उत्पादन, मोठे दाणे आणि रोगप्रतिकारक्षमतेचा उत्कृष्ट संगम.

सोयाबीन - एमएयुएस ८२४ 

कापसाच्या दोन Bt वाणांना मान्यता

विद्यापीठाच्या नांदेड येथील भाकृअप–अखिल भारतीय समन्वित संशोधन प्रकल्प (कापूस) – ICAR-AICRP on Cotton, Cotton Research Station यांच्या संशोधनातून विकसित करण्यात आलेल्या एनएच २२०३७ बीजी २ (NH 22037 Bt BG-II) व एनएच २२०३८ बीजी २ (NH 22038 Bt BG-II) या कापसाच्या वाणांचाही केंद्रीय स्तरावरील यादीत समावेश करण्यात आला आहे. या वाणांची महाराष्ट्र, गुजरात आणि मध्य प्रदेशासाठी नोंद करण्यात आली आहे.

NH 22037 BG-II वाणाचा पक्वता कालावधी सुमारे १६० ते १७० दिवस असून, त्याचे सरासरी उत्पादन १६ ते १८ क्विंटल प्रति हेक्टर आहे. या वाणामध्ये जिवाणूजन्य करपा व दहिया रोगास सहनशीलता असून, मोठ्या आकाराच्या बोंडांसह सघन लागवडीसाठी हा वाण योग्य असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे.

कापूस - एनएच २२०३७ बीटी 

NH 22038 BG-II वाणाचा पक्वता कालावधीही १६० ते १७० दिवस असून, त्याचे सरासरी उत्पादन १८ ते २१ क्विंटल प्रति हेक्टर आहे. या वाणामध्ये रसशोषक किडी तसेच पानावरील ठिपके रोगास सहनशीलता असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे.

कापूस - एनएच २२०३८ बीटी 

विद्यापीठाच्या संशोधनाची राष्ट्रीय स्तरावर दखल

विविध पिकांच्या वाणांना केंद्रीय स्तरावर मिळालेली ही मान्यता वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठाच्या पिक सुधारणा, वाण निर्मिती आणि संशोधन कार्याची राष्ट्रीय स्तरावर झालेली महत्त्वपूर्ण दखल आहे. विद्यापीठातील विविध संशोधन केंद्रे, अखिल भारतीय समन्वित संशोधन प्रकल्प आणि शास्त्रज्ञांच्या सातत्यपूर्ण संशोधनातून विकसित होत असलेल्या वाण व तंत्रज्ञानामुळे शेतकऱ्यांना अधिक उत्पादनक्षम, अनुकूल आणि उपयुक्त वाण उपलब्ध होण्यास मदत होणार आहे.

विद्यापीठाच्या विविध पिकांवरील संशोधनाला केंद्रीय स्तरावर मिळालेल्या या मान्यतेमुळे विद्यापीठाच्या संशोधन–तंत्रज्ञान विकास–शेतकरी प्रसार या कार्याला आणखी चालना मिळणार असल्याचे विद्यापीठाच्या वतीने नमूद करण्यात आले.

For english