माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांच्या अध्यक्षतेखाली वनामकृवित ‘कृषि व संलग्न क्षेत्रातील उद्योगांच्या संधी’ विषयावर मार्गदर्शन

 कृषि क्षेत्रात नाविन्यता, गुणवत्ता आणि ब्रँडनिर्मितीवर भर द्या : उद्योजिका आशाताई भिसे यांचे प्रतिपादन

वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ, परभणीच्या मुख्यालयातील सर्व महाविद्यालयांतील विद्यार्थ्यांसाठी सामुदायिक विज्ञान महाविद्यालयाच्या वतीने ‘कृषि आणि संलग्न क्षेत्रातील उद्योगांच्या संधी’ या विषयावर प्रोफेसर ऑफ प्रॅक्टिस श्रीमती आशाताई भिसे यांचे दिनांक ६ ऑक्टोबर २०२६ रोजी  मार्गदर्शन आयोजित करण्यात आले. हा कार्यक्रम कृषि महाविद्यालयाच्या सभागृहात संपन्न झाला. या मार्गदर्शनाचा ६०० हून अधिक विद्यार्थ्यांनी लाभ घेतला.

कार्यक्रमाच्या अध्यक्षस्थानी तथा उद्घाटक म्हणून विद्यापीठाचे माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि हे ऑनलाईन होते. प्रमुख अतिथी म्हणून शिक्षण संचालक डॉ. बाबासाहेब ठोंबरे उपस्थित होते. यावेळी व्यासपीठावर अधिष्ठाता डॉ. राजेश क्षीरसागर, डॉ. विश्वनाथ खंदारे, अधिष्ठाता तथा विद्यार्थी कल्याण अधिकारी डॉ. राजेश कदम, सामुदायिक विज्ञान महाविद्यालयाच्या अधिष्ठाता डॉ. नीता गायकवाड, प्रभारी अधिष्ठाता डॉ. रघुनाथ जायभाये, विभागप्रमुख डॉ. हिराकांत काळपांडे, पुरुषोत्तम नेहरकर आणि डॉ. सचिन मोरे यांची प्रमुख उपस्थिती होती.

माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांनी आपल्या अध्यक्षीय भाषणात प्रोफेसर ऑफ प्रॅक्टिस यांच्या प्रत्यक्ष अनुभवाधारित मार्गदर्शनाचे महत्त्व अधोरेखित केले. विद्यापीठातील विद्यार्थ्यांना उद्योग उभारणीसाठी अशा मार्गदर्शनाचा मोठा लाभ होतो. युवा उद्योजक श्रीमती आशाताई भिसे यांचे प्रेरणादायी मार्गदर्शन विद्यार्थ्यांसाठी आशादायी व दिशादर्शक ठरेल, असा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला.

शिक्षण संचालक डॉ. बाबासाहेब ठोंबरे यांनी श्रीमती आशाताई भिसे यांचा परिचय करून देताना त्या अभ्यासू लोकप्रतिनिधी, उत्कृष्ट वक्त्या तसेच यशस्वी उद्योजक म्हणून परिचित असल्याचे सांगितले. त्यांच्या अनुभवातून विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन मिळणे ही अभिमानाची बाब असल्याचे त्यांनी नमूद केले. विद्यापीठाला ‘अ’ दर्जाची मान्यता असून महाराष्ट्रात प्रथम आणि देशात ३४व्या क्रमांकाचे स्थान मिळाले आहे. विविध पुरस्कारांनी सन्मानित अशा विद्यापीठात देशाच्या विविध भागांतून विद्यार्थी शिक्षणासाठी प्रवेश घेत आहेत, ही अभिमानाची बाब आहे. विद्यार्थ्यांनी विद्यापीठातून शिक्षण पूर्ण करून शेतकरी कल्याणाला केंद्रस्थानी ठेवत उद्योजक म्हणून समाजात योगदान द्यावे. आधुनिक तंत्रज्ञानासह कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा प्रभावी वापर करून शेतकरीकेंद्रित कार्य करावे, अशी अपेक्षा त्यांनी व्यक्त केली.

‘नाव कमवा, पैसा आपोआप येतो’ – आशाताई भिसे

मार्गदर्शन करताना श्रीमती आशाताई भिसे म्हणाल्या की, दीक्षारंभ ते दीक्षांत हा विद्यार्थ्यांच्या जीवनातील महत्त्वाचा प्रवास आहे. आज आपण या प्रवासाचा आरंभ करण्यासाठी एकत्र आलो आहोत. हे विद्यापीठ मला माझे स्वतःचे विद्यापीठ वाटते. याच विद्यापीठाने मला आदर्श शेतकरी म्हणून सन्मानित केले असून, अनेक महिलांना पुरस्कार देण्यासाठीही मला या विद्यापीठात येण्याची संधी मिळाली.

भारत हा कृषिप्रधान देश असून विद्यार्थ्यांनी कृषि शिक्षणाची निवड केली आहे. प्रत्येकाच्या मनात काही ना काही स्वप्ने असतात; मात्र आता कृषि शिक्षणाच्या माध्यमातून आपल्याला काहीतरी वेगळे आणि भरीव करून दाखवायचे आहे, अशी महत्त्वाकांक्षा विद्यार्थ्यांनी मनात बाळगावी, असे आवाहन त्यांनी केले. यशस्वी व्यक्तींचा इतिहास वाचावा, त्यांच्याकडून प्रेरणा घ्यावी आणि स्वतःच्या ध्येयासाठी निर्धाराने काम करावे, असा सल्लाही त्यांनी दिला.

आपल्या प्रवासाविषयी सांगताना त्या म्हणाल्या की, मी इलेक्ट्रॉनिक्स विषयाची पदवीधर असून बँकेत नोकरी केली. मात्र नोकरीचा राजीनामा देऊन शेती व शेतकऱ्यांसाठी काम करण्याचा निर्णय घेतला. या निर्णयाचा मला कधीही पश्चात्ताप झाला नाही. शेतकऱ्यांसाठी चांगले काम करण्याची आणि शेतकरी समूहाचे प्रतिनिधित्व करण्याची संधी मिळते, याचा मला आनंद आहे.

मराठवाड्याला सातत्याने दुष्काळाचा सामना करावा लागत असला तरी त्यावर मात करण्याची ताकद येथील शेतकऱ्यांमध्ये आहे, असे त्यांनी सांगितले. उद्योग व शेतीच्या क्षेत्रात काम करताना अनेक अडचणी येतात. विशेषतः महिलांना सामाजिक बंधने व मर्यादांना सामोरे जावे लागते; मात्र निर्धार, सातत्य आणि आत्मविश्वासाच्या बळावर या अडचणींवर मात करता येते, असे त्यांनी स्पष्ट केले.

गांडूळ खत निर्मितीच्या आपल्या अनुभवाविषयी बोलताना त्यांनी कमी खर्चातील तंत्रज्ञानाचा वापर करण्याचे महत्त्व सांगितले. गांडूळ खत निर्मितीसाठी बांबूचा वापर करून उत्पादन खर्च कमी केला. या उपक्रमाची विद्यापीठाच्या तत्कालीन कुलगुरूंनी भेट देऊन पाहणी केली होती, असे त्यांनी नमूद केले. कोणताही उद्योग उभारताना उत्पादन खर्च कमी करण्यावर भर देणे आवश्यक असल्याचे त्यांनी सांगितले.

व्यवसाय केवळ हौस किंवा मौज म्हणून करू नका. कामाची लाज बाळगू नका. कोणताही उद्योग करा; मात्र त्यातून नाव कमवा. उत्पादनाचा दर्जा कायम राखून स्वतःचा ब्रँड निर्माण करा, असा मौलिक सल्ला त्यांनी विद्यार्थ्यांना दिला. उद्योगात सातत्य, नाविन्यता आणि उपक्रमशीलता जोपासणे आवश्यक असून, त्यांनी दुग्ध व्यवसायातील आपल्या अनुभवातून हे स्पष्ट केले.

कृषि व संलग्न व्यवसायांच्या संधींबाबत मार्गदर्शन करताना त्यांनी मूल्यवर्धन व प्रक्रिया उद्योग उभारण्यावर भर दिला. जे विकते तेच बनवा आणि जे बनवता ते विकण्यासाठी योग्य बाजारपेठ निर्माण करा, असे सांगत विक्री व्यवस्थापनाकडे विशेष लक्ष देण्याचा सल्ला त्यांनी दिला. आकर्षक पॅकेजिंगसह दर्जेदार उत्पादन बाजारपेठेत आणावे, संवादकौशल्य आणि ग्राहकांना पटवून देण्याची क्षमता विकसित करावी, असेही त्यांनी सांगितले.

उद्योग उभारताना आर्थिक शिस्त व संतुलन महत्त्वाचे असून अनावश्यक कर्जाच्या बोजाखाली अडकू नये, असा सल्लाही त्यांनी दिला. यावेळी त्यांनी सध्या उभारलेल्या दहा एकर ड्रॅगन फ्रूट शेतीची यशोगाथा विद्यार्थ्यांसमोर मांडली. विद्यार्थ्यांनी कृषि व संलग्न क्षेत्रातील विविध संधींचा अभ्यास करून यशस्वी उद्योजक बनावे, अशा शुभेच्छा त्यांनी दिल्या.

प्रास्ताविकात अधिष्ठाता डॉ. नीता गायकवाड यांनी श्रीमती आशाताई भिसे यांच्या कार्याचा परिचय करून दिला. त्या उच्चशिक्षित असून इलेक्ट्रॉनिक्स विषयाच्या पदवीधर आहेत. त्यांनी बँकेत नोकरीही केली; मात्र नोकरीचा राजीनामा देऊन गांडूळ खत निर्मितीपासून कृषि उद्योगाची सुरुवात केली आणि आज विविध कृषि व संलग्न उद्योग यशस्वीपणे उभारले आहेत, असे त्यांनी सांगितले. विद्यार्थ्यांना उद्योग उभारणीचे प्रत्यक्ष ज्ञान, अनुभव आणि प्रेरणा मिळावी, या उद्देशाने माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि आणि शिक्षण संचालक डॉ. बाबासाहेब ठोंबरे यांच्या मार्गदर्शनाखाली या कार्यक्रमाचे आयोजन करण्यात आल्याचे त्यांनी नमूद केले.

कार्यक्रमाचे आभार शिक्षण प्रभारी डॉ. शंकर पुरी यांनी मानले केले, तर सूत्रसंचालन श्री. कैलास जोंधळे यांनी केले. मुख्यालयातील सर्व महाविद्यालयांतील ६०० हून अधिक विद्यार्थ्यांनी या मार्गदर्शनाचा लाभ घेतला.

वनामकृविच्या परभणी येथील अन्नतंत्र महाविद्यालयाचे खो-खो व कबड्डीमध्ये उत्तुंग यश

 आंतरमहाविद्यालयीन क्रीडा स्पर्धेत दोन्ही संघांना सुवर्णपदक; कबड्डी संघाला रोख पारितोषिक

वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ, परभणी अंतर्गत अन्नतंत्र महाविद्यालय, परभणीच्या विद्यार्थ्यांनी विद्यापीठस्तरीय आंतरमहाविद्यालयीन क्रीडा स्पर्धेत खो-खो व कबड्डी या दोन्ही क्रीडा प्रकारांत उल्लेखनीय कामगिरी करत सुवर्णपदक पटकावले. विद्यार्थ्यांच्या या यशाबद्दल विद्यापीठ स्तरावरून त्यांचे अभिनंदन करण्यात आले.

विद्यापीठस्तरीय आंतरमहाविद्यालयीन खो-खो स्पर्धा महात्मा गांधी मिशन, गांधेली, छत्रपती संभाजीनगर येथे आयोजित करण्यात आली होती. या स्पर्धेत एकूण २३ संघांनी सहभाग घेतला. अन्नतंत्र महाविद्यालय, परभणीच्या संघाने उत्कृष्ट सांघिक खेळाचे प्रदर्शन करत प्रथम क्रमांक व सुवर्णपदक पटकावले.

तसेच विद्यापीठस्तरीय आंतरमहाविद्यालयीन कबड्डी स्पर्धा बद्रीनारायण बारवाले कृषि महाविद्यालय, खरपुडी, जालना येथे आयोजित करण्यात आली. या स्पर्धेत विद्यापीठाच्या शासकीय व संलग्न महाविद्यालयांतील एकूण ३६ संघांनी सहभाग घेतला. अन्नतंत्र महाविद्यालय, परभणीच्या संघाने दमदार खेळ करत प्रथम क्रमांकाचे सुवर्णपदक मिळविले. उत्कृष्ट कामगिरीबद्दल कबड्डी संघाला कृषिभूषण मा. विजयअण्णा बोराडे यांच्यातर्फे रु. १०,०००/- रोख पारितोषिक व प्रमाणपत्र देऊन गौरविण्यात आले.

या उल्लेखनीय कामगिरीबद्दल विद्यापीठाचे माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि, शिक्षण संचालक डॉ. बाबासाहेब ठोंबरे, विद्यार्थी कल्याण अधिकारी डॉ. राजेश कदम यांनी खेळाडूंचे अभिनंदन केले.

अन्नतंत्र महाविद्यालयाचे अधिष्ठाता डॉ. राजेश क्षीरसागर, डॉ. विजया पवार, डॉ. कैलास गाढे, डॉ. भारत आगरकर, डॉ. गिरीश माचेवाड, डॉ. सुरेंद्र सदावर्ते यांच्यासह महाविद्यालयातील प्राध्यापक यांनीही विद्यार्थ्यांचे अभिनंदन करून त्यांच्या यशाचे कौतुक केले.

या यशासाठी महाविद्यालयातील खो-खोचे प्रभारी अधिकारी प्रा. शिवकुमार सोनकांबळे तसेच कबड्डीचे प्रभारी अधिकारी डॉ. भानुदास पाटील यांचे मार्गदर्शन लाभले. त्यांच्या मार्गदर्शनाखाली विद्यार्थ्यांनी केलेल्या सातत्यपूर्ण सरावाचे आणि सांघिक प्रयत्नांचे हे फलित असल्याचे महाविद्यालयाच्या वतीने सांगण्यात आले.

वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठाच्या विविध पिकांच्या वाणांना केंद्रीय स्तरावर मान्यता

तिळाचा टीएलटी ७, चवळीचा ‘परभणी पद्मा’, ज्वारीचा ‘परभणी सुपरदगडी’ आणि सोयाबीनचा एमएयुएस ८२४ यांचा समावेश; कापसाच्या एनएच २२०३७ बीजी २ व एनएच २२०३८ बीजी २ वाणांनाही मान्यता

 माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांचे प्रभावी नेतृत्व व मार्गदर्शन

वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ, परभणीच्या संशोधनातून विकसित करण्यात आलेल्या विविध पिकांच्या वाणांना केंद्रीय स्तरावर महत्त्वपूर्ण मान्यता मिळाली आहे. भारतीय कृषि अनुसंधान परिषद (ICAR) अंतर्गत कृषी पिकांच्या वाणांचे मानक, अधिसूचना व प्रसारणासाठी केंद्रीय उपसमितीच्या (Central Sub-Committee on Crop Standards, Notification and Release of Varieties – CSC on CSN&RV) ९५व्या बैठकीत विद्यापीठाशी संबंधित विविध वाणांच्या प्रसारणासंदर्भात शिफारसी व मंजुरी देण्यात आली.

यामध्ये विद्यापीठाच्या संशोधनातून विकसित तिळाचा टीएलटी ७ (TLT-7), चवळीचा ‘परभणी पद्मा’ (CPB 2201), ज्वारीचा ‘परभणी सुपरडगडी’ (SPV 2735), सोयाबीनचा एमएयुएस ८२४ (MAUS 824) तसेच कापसाचे एनएच २२०३७ बीजी २ (NH 22037 Bt BG-II) व एनएच २२०३८ बीजी २ (NH 22038 Bt BG-II) या वाणांचा समावेश आहे.

दिनांक ६ एप्रिल २०२६ रोजी नवी दिल्ली येथे भारतीय कृषि अनुसंधान परिषदेचे उपमहासंचालक (पिक विज्ञान) डॉ. डी. के. यादव यांच्या अध्यक्षतेखाली ही बैठक झाली. विविध संस्थांचे संचालक, प्रकल्प समन्वयक आणि प्रमुख शास्त्रज्ञ यांच्या सादरीकरणानंतर संबंधित वाणांच्या कामगिरी व वैशिष्ट्यांवर चर्चा करून निर्णय घेण्यात आला.

या संशोधन कार्यामागे वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठाचे माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांचे प्रभावी नेतृत्व व मार्गदर्शन लाभले आहे. तसेच संशोधन संचालक डॉ. भगवान आसेवार, माजी संशोधन संचालक डॉ. खिजर बेग तसेच संबंधित पिकांवर कार्यरत शास्त्रज्ञांचे मोलाचे योगदान लाभले आहे.

 

तिळाचा टीएलटी ७ (TLT-7) वाण

वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठाच्या लातूर येथील तिळ संशोधनातून विकसित करण्यात आलेल्या टीएलटी ७ (‘Trombay Latur Til-7 –TLT 7)’ या तिळाच्या वाणाचा केंद्रीय स्तरावरील मान्यताप्राप्त वाणांमध्ये समावेश करण्यात आला आहे. या वाणाची महाराष्ट्रासाठी शिफारस करण्यात आली आहे.

TLT-7 वाणाचा पक्वता कालावधी ९० ते ९५ दिवस, १०० बियांचे वजन ३.४ ते ४.० ग्रॅम, तर तेलाचे प्रमाण ४५ ते ४७ टक्के आहे. या वाणाची सरासरी बियाणे उत्पादकता ७ ते ८ क्विंटल प्रति हेक्टर असून, उन्हाळी हंगामासाठी हा वाण योग्य आहे.

तिळ - टीएलटी ७ 

 चवळीचा ‘परभणी पद्मा’ वाण

वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ आणि नवी दिल्ली येथील भा.कृ.अ.प. – राष्ट्रीय वनस्पती आनुवंशिक संसाधन ब्युरो ( ICAR - NATIONAL BUREAU OF PLANT GENETIC RESOURCES, NEW DELHI) यांच्या सहकार्याने संशोधनातून विकसित करण्यात आलेल्या ‘परभणी पद्मा’ (CPB 2201) या चवळीच्या वाणाचा महाराष्ट्र राज्यासाठी समावेश करण्यात आला आहे. या वाणाची शिफारस डाळवर्गीय संशोधन केंद्र, बदनापूर, जि. जालना येथील संशोधनाच्या आधारे करण्यात आली आहे.

‘परभणी पद्मा’ या वाणाची प्रमुख वैशिष्ट्ये म्हणजे उच्च उत्पादनक्षम वाण – महाराष्ट्रात सरासरी उत्पादन ८७६ किलो प्रति हेक्टर, लवकर पक्व होणारा वाण – ८१ ते ९२ दिवसांत पक्वता; सरासरी पक्वता कालावधी ८६ दिवस, पिवळा मोझॅक (Yellow Mosaic) रोगास मध्यम प्रतिकारक्षम आणि १०० बियांचे वजन (Test Weight) – १२.७९ ग्रॅम अशी आहेत.

चवळी - ‘परभणी पद्मा’ 

चवळी - ‘परभणी पद्मा’ 

 

ज्वारीचा ‘परभणी सुपरदगडी’ वाण

महाराष्ट्रासाठी ‘परभणी सुपरदगडी’ (SPV 2735) या ज्वारीच्या वाणाचाही समावेश करण्यात आला आहे. हा वाण वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ, परभणीच्या संशोधनातून विकसित करण्यात आला आहे.

या वाणाचा पक्वता कालावधी ११५ ते ११८ दिवस असून, कोरडवाहू परिस्थितीत २२ ते २५ क्विंटल प्रति हेक्टर धान्य उत्पादन मिळते. तसेच ७० ते ७५ क्विंटल प्रति हेक्टर कडबा उत्पादन देण्याची क्षमता या वाणात आहे.

ज्वारी - ‘परभणी सुपरदगडी’ 

 

सोयाबीनचा एमएयुएस ८२४ (MAUS 824) वाण

एमएयुएस ८२४ या सोयाबीन वाणाचाही केंद्रीय स्तरावरील यादीत समावेश करण्यात आला आहे. या वाणाची आसाम, मणिपूर, नागालँड, अरुणाचल प्रदेश आणि मेघालय या राज्यांसाठी शिफारस करण्यात आली आहे.

हा वाण भाकृअप–अखिल भारतीय समन्वित सोयाबीन संशोधन प्रकल्प (AICRP on Soybean), वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ, परभणी यांच्या संशोधनाशी संबंधित आहे. या वाणाची प्रमुख वैशिष्ट्ये म्हणजे MAUS 824 या सोयाबीन वाणाने ईशान्य पर्वतीय क्षेत्रात उत्कृष्टता नोंदविली आहे.

या वाणाची सरासरी धान्य उत्पादकता २३२९ किलो/हेक्टर असून, सर्वोत्तम तुलनात्मक वाणाच्या तुलनेत ती १०.४ टक्के अधिक आहे. तसेच तेल उत्पादन ४६५ किलो/हेक्टर असून, ते सर्वोत्तम तुलनात्मक वाणापेक्षा १२.६ टक्के अधिक आहे. या वाणाचे १०० बियांचे वजन १६.५ ग्रॅम असून, सर्वोत्तम तुलनात्मक वाणाच्या १०.७ ग्रॅमच्या तुलनेत ते ५४ टक्के अधिक आहे. त्यामुळे MAUS 824 हा मोठ्या आकाराच्या बियांचा वाण आहे. रोगप्रतिकारक्षमतेच्या दृष्टीने या वाणाने शेतपातळीवर अँथ्रॅक्नोज (करपा) आणि गंज रोगास मध्यम प्रतिकारक्षमता दर्शविली आहे.

उत्कृष्ट उत्पादनक्षमता, मोठ्या आकाराचे दाणे, अधिक तेल उत्पादन आणि रोगांना मध्यम प्रतिकारक्षमता या गुणधर्मांमुळे MAUS 824 या वाणाची ईशान्य पर्वतीय क्षेत्रासाठी लागवडीसाठी शिफारस करण्यासाठी ओळख (Identified for release) करण्यात आली आहे. या क्षेत्रात मणिपूर, आसाम आणि नागालँड या राज्यांचा समावेश आहे. एमएयुएस ८२४  — अधिक उत्पादन, मोठे दाणे आणि रोगप्रतिकारक्षमतेचा उत्कृष्ट संगम.

सोयाबीन - एमएयुएस ८२४ 

कापसाच्या दोन Bt वाणांना मान्यता

विद्यापीठाच्या नांदेड येथील भाकृअप–अखिल भारतीय समन्वित संशोधन प्रकल्प (कापूस) – ICAR-AICRP on Cotton, Cotton Research Station यांच्या संशोधनातून विकसित करण्यात आलेल्या एनएच २२०३७ बीजी २ (NH 22037 Bt BG-II) व एनएच २२०३८ बीजी २ (NH 22038 Bt BG-II) या कापसाच्या वाणांचाही केंद्रीय स्तरावरील यादीत समावेश करण्यात आला आहे. या वाणांची महाराष्ट्र, गुजरात आणि मध्य प्रदेशासाठी नोंद करण्यात आली आहे.

NH 22037 BG-II वाणाचा पक्वता कालावधी सुमारे १६० ते १७० दिवस असून, त्याचे सरासरी उत्पादन १६ ते १८ क्विंटल प्रति हेक्टर आहे. या वाणामध्ये जिवाणूजन्य करपा व दहिया रोगास सहनशीलता असून, मोठ्या आकाराच्या बोंडांसह सघन लागवडीसाठी हा वाण योग्य असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे.

कापूस - एनएच २२०३७ बीटी 

NH 22038 BG-II वाणाचा पक्वता कालावधीही १६० ते १७० दिवस असून, त्याचे सरासरी उत्पादन १८ ते २१ क्विंटल प्रति हेक्टर आहे. या वाणामध्ये रसशोषक किडी तसेच पानावरील ठिपके रोगास सहनशीलता असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे.

कापूस - एनएच २२०३८ बीटी 

विद्यापीठाच्या संशोधनाची राष्ट्रीय स्तरावर दखल

विविध पिकांच्या वाणांना केंद्रीय स्तरावर मिळालेली ही मान्यता वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठाच्या पिक सुधारणा, वाण निर्मिती आणि संशोधन कार्याची राष्ट्रीय स्तरावर झालेली महत्त्वपूर्ण दखल आहे. विद्यापीठातील विविध संशोधन केंद्रे, अखिल भारतीय समन्वित संशोधन प्रकल्प आणि शास्त्रज्ञांच्या सातत्यपूर्ण संशोधनातून विकसित होत असलेल्या वाण व तंत्रज्ञानामुळे शेतकऱ्यांना अधिक उत्पादनक्षम, अनुकूल आणि उपयुक्त वाण उपलब्ध होण्यास मदत होणार आहे.

विद्यापीठाच्या विविध पिकांवरील संशोधनाला केंद्रीय स्तरावर मिळालेल्या या मान्यतेमुळे विद्यापीठाच्या संशोधन–तंत्रज्ञान विकास–शेतकरी प्रसार या कार्याला आणखी चालना मिळणार असल्याचे विद्यापीठाच्या वतीने नमूद करण्यात आले.

For english

कृषि-आधारित स्टार्टअप व नवोन्मेषासाठी PGIABM चाकूरच्या १९ विद्यार्थ्यांना NAARM, हैदराबाद येथे प्रशिक्षण

 

वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठांतर्गत पदव्युत्तर कृषि व्यवसाय व्यवस्थापन संस्था (PGIABM), चाकूर येथील १९ विद्यार्थी ‘‘अॅग्री-फूड इनोव्हेशन अँड स्टार्टअप इकोसिस्टम - Agri-Food Innovation and Startup Ecosystem’ या विषयावरील पाच दिवसीय प्रशिक्षण कार्यक्रमात सहभागी होत आहेत. हे प्रशिक्षण दि. ५ ते ९ ऑक्टोबर २०२६ या कालावधीत भारतीय कृषि अनुसंधान परिषद–राष्ट्रीय कृषि संशोधन व्यवस्थापन अकादमी- ICAR–National Academy of Agricultural Research Management (NAARM), हैदराबाद येथे आयोजित करण्यात आले आहे.

विद्यार्थ्यांना ही महत्त्वपूर्ण शैक्षणिक व व्यावसायिक संधी उपलब्ध करून दिल्याबद्दल संस्थेच्या वतीने वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठाचे माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि आणि शिक्षण संचालक डॉ. बाबासाहेब ठोंबरे यांचे अधिष्ठाता डॉ. संतोष कांबळे आणि विद्यार्थ्यांद्वारे आभार व्यक्त करण्यात आले.

कृषि व अन्न क्षेत्रातील नवकल्पना, स्टार्टअप निर्मिती, व्यवसाय मॉडेल, इनक्युबेशन तसेच निधी व गुंतवणुकीच्या संधी याबाबत विद्यार्थ्यांना या प्रशिक्षणाच्या माध्यमातून मार्गदर्शन मिळणार आहे. कृषि क्षेत्रातील आधुनिक तंत्रज्ञान, उद्योजकता आणि नवोन्मेष यांचा व्यावसायिक दृष्टिकोनातून अभ्यास करण्याची संधी विद्यार्थ्यांना या प्रशिक्षणामुळे मिळणार आहे.

या प्रशिक्षणामुळे विद्यार्थ्यांच्या उद्योजकीय कौशल्यांना चालना मिळण्याबरोबरच कृषि-आधारित व्यवसायाच्या संधी ओळखणे, नाविन्यपूर्ण व्यावसायिक संकल्पना विकसित करणे आणि स्टार्टअप परिसंस्थेशी जोडले जाणे यासाठी मदत होणार आहे.

सेवा संकल्प अभियानांतर्गत पेडगाव येथे शेतकरी प्रशिक्षण; हळद, कापूस व पाणी व्यवस्थापनाबाबत वनामकृविच्या शास्त्रज्ञांचे मार्गदर्शन

 

महाराष्ट्र शासनाच्या निर्देशानुसार दि. १७ सप्टेंबर ते १७ ऑक्टोबर २०२६ या कालावधीत राज्यभर ‘सेवा संकल्प अभियान’ राबविण्यात येत आहे. नागरिकांना विविध शासकीय योजना, सेवा व माहिती प्रभावीपणे उपलब्ध करून देणे, कृषी तंत्रज्ञानाचा प्रसार करणे, नवोपक्रमांना प्रोत्साहन देणे, सामाजिक सहभाग वाढविणे तसेच जलसंधारण, स्वच्छता आणि शाश्वत शेतीबाबत जनजागृती करणे हा या अभियानाचा प्रमुख उद्देश आहे. वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठातर्फे हे अभियान माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि आणि विस्तार शिक्षण संचालक डॉ. राकेश अहिरे यांच्या मार्गदर्शनाखाली राबविण्यात येत आहे.

महात्मा गांधी व माजी पंतप्रधान लालबहादूर शास्त्री यांच्या जयंतीनिमित्त मौजे पेडगाव, ता. जि. परभणी येथे सेवा संकल्प अभियानांतर्गत दि. २ ऑक्टोबर २०२६ रोजी शेतकरी प्रशिक्षण कार्यक्रमाचे आयोजन करण्यात आले. स्थानिक शेतकऱ्यांच्या गरजा लक्षात घेऊन हळद व कापूस पिकातील आधुनिक तंत्रज्ञान, अन्नद्रव्य व्यवस्थापन, कीड व रोग व्यवस्थापन तसेच पाणी व्यवस्थापनाबाबत तज्ज्ञांनी सविस्तर मार्गदर्शन केले.

यावेळी डॉ. गजानन गडदे यांनी हळद लागवडीपासून काढणीपर्यंत घ्यावयाच्या काळजीबाबत मार्गदर्शन केले. हळदीची लागवड करताना विद्यापीठाच्या शिफारशीनुसार शास्त्रीय पद्धतीने योग्य आकाराचे बेड तयार करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. योग्य बेडमुळे हळदीच्या कंदांना वाढ व पोषणासाठी पुरेशी जागा मिळते आणि उत्पादनवाढीस मदत होते, असे त्यांनी सांगितले.

हळद हे दीर्घ कालावधीचे पीक असल्याने त्यास अन्नद्रव्यांची मोठ्या प्रमाणात आवश्यकता असते. त्यामुळे विद्यापीठाच्या शिफारशीनुसार बेसल खत मात्रा देऊन त्यानंतर युरियाचा वापर योग्य प्रमाणात व विभागून करावा. तसेच दुसऱ्या व चौथ्या महिन्यात ००:५२:३४ व ००:००:५० यांसारख्या खतांचा शिफारशीनुसार वापर करावा. पिकाची गरज लक्षात घेऊन सूक्ष्म अन्नद्रव्यांचा वापर करणेही आवश्यक असल्याचे डॉ. गडदे यांनी स्पष्ट केले.

सद्यस्थितीत काही हळद उत्पादक शेतांमध्ये पाने करपण्याची लक्षणे दिसून येत असल्याने तज्ज्ञांनी शेतकऱ्यांसमवेत प्रत्यक्ष पिकांची पाहणी केली. यावेळी जस्त, लोह (फेरस) व पालाश या अन्नद्रव्यांची कमतरता आढळून आली. त्यामुळे पिकाची अवस्था व गरज लक्षात घेऊन अन्नद्रव्यांचे योग्य नियोजन करणे आवश्यक असल्याचे त्यांनी सांगितले.

पाणी व्यवस्थापनाबाबत मार्गदर्शन करताना डॉ. गडदे यांनी ठिबक व तुषार सिंचनाचे महत्त्व अधोरेखित केले. सध्याच्या आवर्षणसदृश परिस्थितीत उपलब्ध पाण्याचा कार्यक्षम वापर करणे अत्यंत गरजेचे आहे. ठिबक सिंचनामुळे पाण्याची बचत होण्याबरोबरच खतांचा कार्यक्षम वापर करता येतो. विशेषतः हळद पिकामध्ये ठिबक सिंचनाद्वारे पिकाच्या गरजेनुसार पाणी व अन्नद्रव्यांचे व्यवस्थापन अधिक प्रभावीपणे करता येते. योग्य पिके व परिस्थितीनुसार तुषार सिंचनाचाही वापर करून उपलब्ध पाण्याचा कार्यक्षम उपयोग करता येतो, असे त्यांनी सांगितले.

कापूस पिकाबाबत मार्गदर्शन करताना घन लागवड पद्धतीचा अवलंब करून उत्पादनवाढीच्या दृष्टीने योग्य पीक नियोजन करावे, असे डॉ. गडदे यांनी सांगितले. घन लागवडीसाठी विद्यापीठाने शिफारस केलेल्या योग्य वाणांची निवड करून लागवड अंतर, अन्नद्रव्य व्यवस्थापन, पाणी व्यवस्थापन तसेच कीड व रोग व्यवस्थापनाचे योग्य नियोजन करणे आवश्यक असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.

यावेळी कीटकशास्त्रज्ञ डॉ. दिगंबर पटाईत यांनी हळद पिकावरील कंदमाशीच्या व्यवस्थापनाबाबत मार्गदर्शन केले. कंदमाशीची अळी जमिनीत व कंदामध्ये राहून नुकसान करत असल्याने सुरुवातीच्या अवस्थेत प्रादुर्भाव शेतकऱ्यांच्या लक्षात येत नाही. प्रादुर्भाव लक्षात येईपर्यंत मोठ्या प्रमाणात नुकसान झालेले असते. त्यामुळे नंतर केलेल्या उपाययोजनांचा अपेक्षित परिणाम मिळणे कठीण होते. यासाठी ऑगस्ट महिन्यापासूनच कंदमाशीच्या एकात्मिक व्यवस्थापनास सुरुवात करणे आवश्यक आहे, असे डॉ. पटाईत यांनी सांगितले.

कंदमाशीच्या व्यवस्थापनासाठी शिफारशीनुसार कीटकनाशकांची फवारणी व आळवणी वेळेवर करावी. शेतामध्ये उघडे पडलेले कंद मातीने झाकून घ्यावेत तसेच योग्य वेळी मातीची भर द्यावी. यामुळे कंदमाशीच्या प्रौढ माशीला कंदावर अंडी घालण्यास अडथळा निर्माण होऊन प्रादुर्भाव कमी करण्यास मदत होते. तसेच शेतामध्ये ठिकठिकाणी एरंडीच्या बियांचे आंबवून तयार केलेले आमिष ठेवावे. या आमिषाकडे कंदमाशीचे प्रौढ आकर्षित होऊन त्यात पडल्यामुळे त्यांची संख्या कमी करण्यास मदत होते, असे त्यांनी सांगितले.

कंदमाशीबरोबरच हळदीवरील पानावरील ठिपके व करपा रोगांच्या व्यवस्थापनासाठी विद्यापीठाने शिफारस केलेल्या जैविक घटकांचा आळवणी व फवारणीद्वारे वापर करावा. आवश्यकता भासल्यास योग्य बुरशीनाशकासोबत स्टिकरचा वापर करून फवारणी करावी, जेणेकरून रोगाचा प्रादुर्भाव व प्रसार कमी करण्यास मदत होईल, असे डॉ. पटाईत यांनी स्पष्ट केले.

कार्यक्रमादरम्यान तज्ज्ञांनी श्री. चांदखान पठाण यांच्या हळद व कापूस प्रक्षेत्रास प्रत्यक्ष भेट देऊन पिकांची पाहणी केली आणि पीक परिस्थितीनुसार आवश्यक मार्गदर्शन केले.

यावेळी शेख खदिर चांदखान पठाण, संतोष सुरवसे, शंतनु देशमुख, शेख अमीन, शेरखान व श्री. कुलदीप देशमुख यांच्यासह परिसरातील शेतकरी उपस्थित होते. कृषी विभागातर्फे सहाय्यक कृषी अधिकारी श्री. प्रसन्नजीत हनवते व उपकृषी अधिकारी श्री. अविनाश खिल्लारे उपस्थित होते.

पेडगाव परिसरातील शेतकऱ्यांनी यावर्षी प्रथमच हळद पिकाची लागवड केली असून, या पिकाच्या तंत्रज्ञानाबाबत ते नवीन आहेत. त्यामुळे हळद लागवड, अन्नद्रव्य व्यवस्थापन, पाणी व्यवस्थापन, कंदमाशी तसेच रोग व्यवस्थापनाबाबत मिळालेले मार्गदर्शन अत्यंत उपयुक्त ठरल्याचे शेतकऱ्यांनी सांगितले. शेतकऱ्यांनी हळद लागवडीसंदर्भात विविध प्रश्न विचारून आपल्या शंकांचे निरसन करून घेतले. तसेच आगामी हंगामात शिफारशीत तंत्रज्ञानाची अंमलबजावणी करण्याचा मानस व्यक्त केला.

आगामी रब्बी हंगामात उपलब्ध पाण्याचा काटकसरीने व कार्यक्षमतेने वापर करून कमी पाण्यात येणाऱ्या पिकांची निवड करणे तसेच हळद व तुरीसारख्या दीर्घ कालावधीच्या पिकांसाठी पाणी व्यवस्थापन तज्ज्ञांच्या मार्गदर्शनाखाली करण्याचे शेतकऱ्यांनी यावेळी सांगितले.

सेवा संकल्प अभियानाच्या माध्यमातून कृषी विद्यापीठाचे शिफारशीत तंत्रज्ञान स्थानिक गरजांनुसार थेट शेतकऱ्यांपर्यंत पोहोचविण्याच्या उद्देशाने हा उपक्रम राबविण्यात आला. शेतकरी-केंद्रित मार्गदर्शन, कृषी तंत्रज्ञानाचा प्रभावी प्रसार, जलसंधारण आणि शाश्वत शेतीला चालना देण्याच्या दृष्टीने पेडगाव येथील हा उपक्रम उपयुक्त ठरला.

वनामकृवित महात्मा गांधी व लालबहादूर शास्त्री जयंतीनिमित्त अभिवादन कार्यक्रम

राष्ट्रपिता महात्मा गांधी व लालबहादूर शास्त्री यांच्या विचारांचे स्मरण; विद्यापीठातील अधिकारी-कर्मचाऱ्यांकडून अभिवादन

राष्ट्रपिता महात्मा गांधी आणि भारताचे माजी पंतप्रधान लालबहादूर शास्त्री यांच्या जयंतीनिमित्त वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ, परभणी येथे दि. २ ऑक्टोबर २०२६ रोजी सकाळी ११ वाजता विद्यापीठाच्या सिम्पोजियम सभागृहात अभिवादन कार्यक्रमाचे आयोजन करण्यात आले.

कार्यक्रमाच्या अध्यक्षस्थानी विद्यापीठाचे माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि होते. त्यांच्या हस्ते राष्ट्रपिता महात्मा गांधी आणि माजी पंतप्रधान लालबहादूर शास्त्री यांच्या प्रतिमेस पुष्पहार अर्पण करून विनम्र अभिवादन करण्यात आले.

यावेळी संशोधन संचालक डॉ. भगवान आसेवार, शिक्षण संचालक डॉ. बाबासाहेब ठोंबरे, विस्तार शिक्षण संचालक डॉ. राकेश अहिरे तसेच कुलसचिव श्री. पुरभा काळे अधिष्ठाता डॉ. प्रविण वैद्य, कृषि रसायन आणि मृदा शास्त्र विभागाचे प्रमुख डॉ हरिहर कौसडीकर यांची प्रमुख उपस्थिती होती.

कार्यक्रमात उपकुलसचिव (सामान्य प्रशासन) श्री. पद्माकर पाटील यांनी महात्मा गांधी आणि लालबहादूर शास्त्री यांच्या जीवनकार्याची व देशासाठी दिलेल्या योगदानाची माहिती उपस्थितांना दिली. सत्य, अहिंसा, स्वच्छता, साधेपणा, प्रामाणिकपणा आणि राष्ट्रसेवेचे मूल्य समाजजीवनात रुजविण्यासाठी या महापुरुषांच्या विचारांचे स्मरण महत्त्वपूर्ण असल्याचे यावेळी अधोरेखित करण्यात आले.

यावेळी विद्यापीठाच्या प्रशासकीय इमारतीतील विविध कार्यालयांतील अधिकारी व कर्मचारी उपस्थित होते. उपस्थितांनी महात्मा गांधी व लालबहादूर शास्त्री यांच्या प्रतिमेस अभिवादन करून त्यांच्या विचारांना आदरांजली वाहिली. कार्यक्रमाचे आयोजन विद्यापीठ प्रशासनाच्या वतीने करण्यात आले.