महाराष्ट्र शासनाच्या ‘फार्म ऑफ द फ्युचर’ प्रकल्पाला गती; पिंगळी येथे शेतस्तरीय सूक्ष्म हवामानावर आधारित कृषी सल्ला सेवांचा विकास

माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांनी पिंगळी येथील प्रकल्पस्थळाला भेट देऊन कामाचा घेतला आढावा

महाराष्ट्रातील हवामान अनुकूल आणि माहिती-आधारित शेतीला चालना देण्याच्या दृष्टीने महाराष्ट्र शासनाच्या प्रकल्पांतर्गत राबविण्यात येणाऱ्या ‘फार्म ऑफ द फ्युचर’ या महत्त्वपूर्ण उपक्रमाला परभणी जिल्ह्यातील पिंगळी येथे गती मिळत आहे. या प्रकल्पांतर्गत शेतकऱ्यांना त्यांच्या शेतातील स्थानिक हवामान परिस्थितीनुसार अचूक आणि उपयुक्त कृषि सल्ला उपलब्ध करून देण्यासाठी शास्त्रीय दृष्टिकोनातून प्रयत्न सुरू आहेत.

वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ, परभणीचे माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि मार्गदर्शनाखाली आणि या प्रकल्पाचे प्रमुख अन्वेषक (Principal Investigator) तथा कृषि हवामानशास्त्रज्ञ डॉ. कैलास डाखोरे यांच्या नेतृत्वाखाली परभणी तालुक्यातील पिंगळी गावातील १०० हेक्टर क्षेत्राची निवड करण्यात आली असून, या क्षेत्राचे सर्वेक्षण आणि मूल्यमापन करण्याचे काम सुरू आहे. या कामासाठी उपविभागीय कृषि अधिकारी, परभणी यांच्या पथकाचे सहकार्य लाभत आहे. खरीप हंगामाच्या मध्यावधीत क्षेत्रीय माहिती संकलन आणि निरीक्षणांची प्रक्रिया सुरू करण्यात आली असून, प्रकल्पाचे काम प्रगतिपथावर आहे.

या उपक्रमांतर्गत क्षेत्रीय निरीक्षणे, हवामानविषयक माहिती आणि पिकांच्या वाढीशी संबंधित विविध घटकांचा एकत्रित अभ्यास व विश्लेषण करण्यात येत आहे. या माहितीच्या आधारे स्थानिक हवामान परिस्थिती, पिकांची अवस्था आणि शेतकऱ्यांच्या गरजा लक्षात घेऊन शेतस्तरावर सूक्ष्म हवामानावर आधारित (Hyperlocal) कृषि सल्ला सेवा विकसित करण्याचे उद्दिष्ट आहे. सर्वसाधारण हवामान अंदाज आणि प्रत्यक्ष शेतात घ्यावयाचे कृषि व्यवस्थापनविषयक निर्णय यांमधील अंतर कमी करणे, हा या उपक्रमाचा प्रमुख हेतू आहे.

दिनांक ९ ऑक्टोबर २०२६ रोजी माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांनी पिंगळी येथील प्रकल्पस्थळाला भेट देऊन सुरू असलेल्या कामाची पाहणी केली आणि प्रकल्पाच्या प्रगतीचा आढावा घेतला. हवामानातील बदल आणि अनिश्चिततेमुळे निर्माण होणाऱ्या कृषि आव्हानांना सामोरे जाण्यासाठी शास्त्रीय संशोधन आणि प्रत्यक्ष क्षेत्रीय माहितीच्या आधारे व्यावहारिक उपाय विकसित करण्याचे महत्त्व या भेटीतून अधोरेखित झाले.

डॉ. कैलास डाखोरे आणि त्यांचे पथक शेतस्तरावरील डिजिटल कृषि व्यवस्थेचा शास्त्रीय पाया विकसित करण्यासाठी कार्यरत आहे. स्थानिक हवामान आणि पीक परिस्थितीचा अभ्यास करण्याबरोबरच शेतकऱ्यांच्या प्रत्यक्ष गरजा, अडचणी आणि अपेक्षा समजून घेण्यावरही या प्रकल्पात विशेष भर दिला जात आहे.

भविष्यात या उपक्रमाच्या माध्यमातून स्थानिक हवामानावर आधारित पीक सल्ला, सुधारित पीक निरीक्षण आणि शेती व्यवस्थापनासाठी निर्णय घेण्यास उपयुक्त माहिती अशा विविध कृषि हवामानविषयक सेवा व उत्पादने विकसित करण्याची अपेक्षा आहे. यामुळे शेतकऱ्यांना योग्य वेळी कृषि व्यवस्थापनविषयक निर्णय घेणे, उपलब्ध संसाधनांचा कार्यक्षम वापर करणे आणि हवामानाशी संबंधित जोखमींचा सामना करणे अधिक सुलभ होऊ शकते.

या प्रकल्पाविषयी आशावाद व्यक्त करताना प्रमुख अन्वेषक डॉ. कैलास डाखोरे यांनी वैज्ञानिक माहिती, स्थानिक हवामान परिस्थिती आणि शेतकऱ्यांच्या गरजा यांची सांगड घालून भविष्यातील शेती विकसित करण्याचे महत्त्व अधोरेखित केले. पारंपरिक पद्धतीने व्यापक क्षेत्रासाठी दिल्या जाणाऱ्या कृषि सल्ल्यापलीकडे जाऊन माहिती-आधारित आणि शेतविशिष्ट कृषि निर्णय सहाय्य प्रणाली विकसित करण्याच्या दिशेने हा उपक्रम एक महत्त्वपूर्ण पाऊल ठरणार आहे.

वनामकृविच्या सामुदायिक विज्ञान महाविद्यालयातर्फे सनपुरी येथे ‘सेवा संकल्प अभियान’ उत्साहात

 ग्रामीण जागरूकता कार्यानुभवांतर्गत विद्यार्थ्यांचा विविध उपक्रमांतून सामाजिक प्रबोधनाचा उपक्रम

वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ, परभणी अंतर्गत सामुदायिक विज्ञान महाविद्यालयाच्या वतीने ग्रामीण जागरूकता कार्यानुभव (रावे - RAWE) कार्यक्रमांतर्गत मौजे सनपुरी, ता. जि. परभणी येथे दिनांक ९ ऑक्टोबर २०२६ रोजी ‘सेवा संकल्प अभियान’ उत्साहात राबविण्यात आले. या अभियानांतर्गत विद्यार्थ्यांनी प्रभातफेरी, जनजागृती, विविध तंत्रज्ञानांचे प्रदर्शन, रांगोळी व प्रात्यक्षिकांच्या माध्यमातून ग्रामस्थांमध्ये सामाजिक जागरूकता निर्माण केली.

कार्यक्रमाच्या अध्यक्षस्थानी सनपुरीचे सरपंच श्री. बाळासाहेब शेंद्रे होते, तर सामुदायिक विज्ञान महाविद्यालयाच्या अधिष्ठाता डॉ. नीता गायकवाड यांच्या हस्ते कार्यक्रमाचे उद्घाटन करण्यात आले. यावेळी रावे कार्यक्रम समन्वयक डॉ. शंकर पुरी, जिल्हा परिषद शाळेच्या मुख्याध्यापिका श्रीमती रीता ब्रह्मनाथकर  धर्मपुरीकर, विषय विशेषज्ञ डॉ. कल्पना लहाडे, डॉ. ज्योती मुंडे, प्रा. अदिनाथ बेले आणि यंग प्रोफेशनल सादेक शेख यांची उपस्थिती होती.

कार्यक्रमाच्या प्रारंभी रावे विद्यार्थी आणि जिल्हा परिषद शाळेतील विद्यार्थ्यांच्या सहभागातून गावामध्ये प्रभातफेरी काढण्यात आली. स्वच्छता, शिक्षण, महिला सक्षमीकरण आणि पाणी बचतीविषयी घोषणांद्वारे ग्रामस्थांचे प्रबोधन करण्यात आले. या उपक्रमाला ग्रामस्थांचा उत्स्फूर्त प्रतिसाद मिळाला.

यानंतर सामुदायिक विज्ञान महाविद्यालयाच्या विद्यार्थ्यांनी तयार केलेल्या विविध वस्तू, पदार्थ, हस्तकला साहित्य आणि उपयुक्त तंत्रज्ञानाचे प्रदर्शन आयोजित करण्यात आले. विद्यार्थ्यांनी आत्मसात केलेले ज्ञान प्रत्यक्ष कृतीतून सादर केले. रांगोळी, मेंदी, चित्रकला, राखी निर्मिती, शैक्षणिक साहित्य आणि विविध कौशल्याधारित उपक्रमांद्वारे विद्यार्थ्यांनी आपली सर्जनशीलता व कौशल्ये प्रदर्शित केली.

अध्यक्षीय मनोगतात सरपंच श्री. बाळासाहेब शेंद्रे यांनी विद्यार्थ्यांनी आनंदाने, जिद्दीने आणि मनापासून गावात काम केल्यामुळे गावामध्ये नवीन उत्साह निर्माण झाल्याचे सांगितले. विद्यार्थ्यांनी ग्रामस्थांशी साधलेला संवाद आणि केलेले सामाजिक प्रबोधन कौतुकास्पद असल्याचे त्यांनी नमूद केले.

कौशल्य विकासातून उद्योजकतेकडे वाटचाल करा – डॉ. नीता गायकवाड

उद्घाटनपर मनोगतात अधिष्ठाता डॉ. नीता गायकवाड यांनी सामुदायिक विज्ञान शिक्षणाचे महत्त्व स्पष्ट केले. समाजाचा अभ्यास करून समाजाच्या गरजांनुसार उपयुक्त ज्ञान आणि तंत्रज्ञान विकसित करणे, हे सामुदायिक विज्ञानाचे वैशिष्ट्य असल्याचे त्यांनी सांगितले. विद्यार्थ्यांनी आत्मसात केलेले सामाजिक ज्ञान आणि तंत्रज्ञान ग्रामीण भागापर्यंत पोहोचविण्याच्या उद्देशाने ग्रामीण जागरूकता कार्यानुभव कार्यक्रम राबविण्यात येत असल्याचे त्यांनी नमूद केले. कौशल्य विकासाच्या माध्यमातून रोजगाराच्या संधी निर्माण करता येतात तसेच स्वतःचा उद्योग सुरू करून आर्थिक स्वावलंबन साधता येते, असे सांगून त्यांनी विद्यार्थ्यांना मोठी स्वप्ने पाहण्याचे, दृढनिश्चयाने ध्येय निश्चित करण्याचे आणि यशासाठी सातत्याने मेहनत घेण्याचे आवाहन केले. भविष्यात यशस्वी होण्यासाठी आजपासूनच प्रेरणादायी व्यक्तींच्या कार्याचा अभ्यास करून त्यांच्याकडून शिकणे आवश्यक असल्याचेही त्यांनी सांगितले. शालेय विद्यार्थ्यांनी सामुदायिक विज्ञान महाविद्यालयातील शिक्षणाच्या संधींचा लाभ घ्यावा, असे आवाहन त्यांनी केले.

प्रास्ताविकात रावे कार्यक्रम समन्वयक डॉ. शंकर पुरी यांनी गेल्या दोन महिन्यांपासून विद्यार्थ्यांनी राबविलेल्या विविध उपक्रमांचा आढावा घेतला. या काळात ग्रामस्थ आणि जिल्हा परिषद शाळेच्या शिक्षकांनी दिलेल्या सहकार्याबद्दल त्यांनी कृतज्ञता व्यक्त केली.

श्रीमती रीता ब्रह्मनाथकर यांनी रावे विद्यार्थ्यांनी शाळेसाठी आणि सनपुरी गावासाठी घेतलेल्या परिश्रमांचे कौतुक केले. सुरुवातीला विद्यार्थ्यांना काहीसा संकोच वाटत होता; मात्र शाळेतील विद्यार्थी आणि शिक्षकांशी सातत्याने संपर्क ठेवल्यामुळे त्यांचा आत्मविश्वास वाढला आणि त्यांनी विविध उपक्रम यशस्वीपणे राबविले, असे त्यांनी सांगितले. रावे विद्यार्थ्यांचा आत्मविश्वास आणि धाडस शालेय विद्यार्थ्यांमध्येही निर्माण व्हावे, अशी अपेक्षा त्यांनी व्यक्त केली. विद्यार्थ्यांनी भविष्यात यशस्वी उद्योजक व्हावे, अशा शुभेच्छाही त्यांनी दिल्या. विद्यार्थ्यांना निरोप देताना त्या भावूक झाल्या.

ग्रामस्थांनी विद्यार्थ्यांच्या कार्याचे केले कौतुक

ग्रामस्थ श्रीमती सरसुबाई लुटे आणि अंगणवाडी सेविका श्रीमती मंदाताई घोडके यांनी विद्यार्थ्यांच्या परिश्रमांचे आणि ग्रामस्थांशी त्यांनी जपलेल्या जिव्हाळ्याच्या नात्याचे कौतुक केले.

जिल्हा परिषद शाळेतील विद्यार्थिनी सेजल सुगंधी हिने रावेच्या विद्यार्थिनींकडून राखी तयार करणे, रांगोळी काढणे, मेंदी काढणे आणि चित्रकलेचे ज्ञान मिळाल्याचे सांगितले. तसेच विद्यार्थिनींकडून नवीन कविता ऐकण्याची संधी मिळाल्याचा आनंद व्यक्त केला.

कार्यक्रमाच्या यशस्वितेसाठी डॉ. शंकर पुरी यांच्या मार्गदर्शनाखाली रावेच्या विद्यार्थ्यांनी परिश्रम घेतले. सूत्रसंचालन रावे विद्यार्थिनी श्रावणी जाधव हिने केले, तर अपूर्वा लांडगे हिने आभार मानले. यावेळी शाळेतील शिक्षिका श्रीमती व्ही. एन. दाभाडे, श्रीमती एस. आर. जोशी, श्रीमती व्ही. ए. मस्के, श्री. तळेकर यांच्यासह शिक्षक, विद्यार्थी आणि ग्रामस्थ मोठ्या संख्येने उपस्थित होते.

ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांमध्ये सामाजिक जाणीव, कौशल्य विकास आणि उद्योजकतेची प्रेरणा निर्माण करण्याबरोबरच महाविद्यालयीन ज्ञानाचा समाजोपयोगी प्रसार करण्याच्या दृष्टीने हे अभियान महत्त्वपूर्ण ठरले.

वनामकृविच्या सामुदायिक विज्ञान महाविद्यालयात नवप्रवेशित विद्यार्थ्यांसाठी ‘ओरिएंटेशन कार्यक्रम’

 

वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ, परभणी अंतर्गत सामुदायिक विज्ञान महाविद्यालयात शैक्षणिक वर्ष २०२६-२७ मध्ये नव्याने प्रवेश घेतलेल्या विद्यार्थ्यांसाठी दिनांक ०७ ऑक्टोबर २०२६ रोजी ‘ओरिएंटेशन कार्यक्रम’ उत्साहपूर्ण वातावरणात आयोजित करण्यात आला. नवप्रवेशित विद्यार्थ्यांना महाविद्यालयीन शैक्षणिक वातावरणाशी परिचित करून देणे, अभ्यासक्रम, शैक्षणिक नियम, परीक्षा पद्धती, उपलब्ध सुविधा तसेच विविध शैक्षणिक व सहशैक्षणिक उपक्रमांची माहिती करून देणे, हा या कार्यक्रमाचा प्रमुख उद्देश होता.

कार्यक्रमाच्या अध्यक्षस्थानी सामुदायिक विज्ञान महाविद्यालयाच्या अधिष्ठाता डॉ. नीता गायकवाड होत्या. मार्गदर्शन करताना त्यांनी विद्यार्थ्यांनी महाविद्यालयीन जीवनात शिस्त, वेळेचे नियोजन आणि नियमित अभ्यास यांना प्राधान्य द्यावे, असे आवाहन केले. विद्यार्थ्यांनी कोणत्याही अनुचित प्रकाराला बळी पडू नये तसेच महाविद्यालयातील सर्व प्राध्यापक, अधिकारी व कर्मचाऱ्यांशी मानसन्मानाने व आदराने वागावे, असे त्यांनी सांगितले. महाविद्यालयीन जीवन हे व्यक्तिमत्त्व विकासासाठी महत्त्वाचे असून शैक्षणिक प्रगतीसोबतच चांगले संस्कार, सकारात्मक दृष्टिकोन आणि सामाजिक बांधिलकी जोपासणे आवश्यक असल्याचे त्यांनी नमूद केले.

यावेळी सामुदायिक विस्तार व संदेशवहन व्यवस्थापन विभागाचे विषय प्रमुख तथा शिक्षण प्रभारी डॉ. शंकर पुरी यांनी विद्यार्थ्यांना शैक्षणिक नियम, परीक्षा पद्धती व विद्यापीठाच्या विविध विनियमांबाबत सविस्तर मार्गदर्शन केले. त्यांनी विद्यार्थ्यांना अभ्यासक्रमाची रचना, शैक्षणिक जबाबदाऱ्या, उपस्थिती, परीक्षा प्रक्रिया, अंतर्गत मूल्यमापन तसेच विद्यापीठामार्फत उपलब्ध असलेल्या विविध शैक्षणिक संधींची माहिती दिली. विद्यार्थ्यांनी महाविद्यालयीन जीवनातील प्रत्येक संधीचा सकारात्मक उपयोग करून आपले ज्ञान, कौशल्ये आणि व्यक्तिमत्त्व विकसित करावे, असे आवाहन त्यांनी केले.

२०२६ बॅचचे पाल्य प्राध्यापक डॉ. सुनीलदत्त जक्कावाड यांनी नवप्रवेशित विद्यार्थ्यांचे स्वागत करून महाविद्यालयीन जीवनातील अडचणी, शैक्षणिक प्रश्न किंवा अन्य बाबींबाबत विद्यार्थ्यांनी निःसंकोचपणे संबंधित शिक्षकांशी संपर्क साधावा, असे आवाहन केले. महाविद्यालयातील शिक्षक व कर्मचारी विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणिक प्रगतीसाठी सदैव सहकार्य करण्यास तत्पर असल्याचे त्यांनी सांगितले.

कार्यक्रमादरम्यान सहाय्यक पाल्यप्राध्यापक प्रा. आदिनाथ बेले तसेच महाविद्यालयातील विविध विभागांच्या प्राध्यापक, अधिकारी व कर्मचाऱ्यांनी आपल्या विभागाची कार्यपद्धती, जबाबदाऱ्या, उपलब्ध सुविधा आणि विद्यार्थ्यांना मिळणाऱ्या शैक्षणिक सेवांची माहिती करून दिली. यामुळे विद्यार्थ्यांना महाविद्यालयातील विविध विभागांची कार्यप्रणाली तसेच भविष्यातील शैक्षणिक व व्यावसायिक संधींबाबत प्राथमिक माहिती मिळाली.

कार्यक्रमाच्या आयोजनाची जबाबदारी सहाय्यक पाल्यप्राध्यापक डॉ. कल्पना लहाडे यांनी सांभाळली. त्यांनी कार्यक्रमाचे नियोजन व समन्वय प्रभावीपणे केला.

सामुदायिक विज्ञान हे बहुआयामी आणि विद्यार्थ्यांच्या सर्वांगीण विकासाला चालना देणारे क्षेत्र असून, बदलत्या काळातील कौशल्यांच्या गरजा लक्षात घेऊन विद्यार्थ्यांनी ज्ञान, कौशल्य, सर्जनशीलता, नेतृत्वगुण आणि उद्योजकतेचा विकास करावा, असा संदेश या कार्यक्रमातून देण्यात आला.

या ओरिएंटेशन कार्यक्रमामुळे नवप्रवेशित विद्यार्थ्यांना महाविद्यालयीन शैक्षणिक वातावरण, अभ्यासक्रम, नियम व विनियम, उपलब्ध सुविधा, विभागांची कार्यपद्धती तसेच विविध शैक्षणिक व सहशैक्षणिक उपक्रमांची माहिती मिळाली. नव्या विद्यार्थ्यांचा महाविद्यालयीन जीवनातील पहिला टप्पा आनंददायी, आत्मविश्वासपूर्ण आणि सकारात्मक वातावरणात सुरू व्हावा, या भावनेतून त्यांचे सामुदायिक विज्ञान महाविद्यालय परिवारात मनःपूर्वक स्वागत करण्यात आले. तुमचा शैक्षणिक प्रवास येथून सुरू होतो; ज्ञान, शिस्त आणि कौशल्यांच्या बळावर उज्ज्वल भविष्य घडवा, या प्रेरणादायी संदेशाने नवप्रवेशित विद्यार्थ्यांना त्यांच्या शैक्षणिक वाटचालीसाठी शुभेच्छा देण्यात आल्या. 

.

For english