Friday, November 20, 2026

वनामकृविचा २८ वा दीक्षांत समारंभ उत्साहात संपन्न; ३,११४ स्नातकांना पदव्या प्रदान

 कृषि उद्योजक बनून नोकरी देणारे व्हा; माननीय कृषिमंत्री श्री. दत्तात्रय भरणे यांचे स्नातकांना आवाहन

शेतकरी कल्याणासाठी विद्यापीठ सदैव कटिबद्ध; माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांचे प्रतिपादन

हवामान बदलाच्या आव्हानांना सामोरे जाण्यासाठी शाश्वत शेती तंत्रज्ञानाचा अवलंब आवश्यक; माननीय पद्मश्री डॉ. अशोक कुमार सिंह यांचे प्रतिपादन



वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठाचा २८ वा दीक्षांत समारंभ दिनांक २० नोव्हेंबर २०२६ रोजी विद्यापीठाच्या विद्यार्थी कल्याण कार्यालय परिसरातील सुवर्ण जयंती दीक्षांत सभागृहात संपन्न झाला. महाराष्ट्राचे माननीय राज्यपाल तथा विद्यापीठाचे कुलपती श्री. जिष्णु देव वर्मा यांच्या निर्देशानुसार, महाराष्ट्र कृषी विद्यापीठ अधिनियम, १९८३ मधील कलम १८(१) मधील तरतुदींनुसार या दीक्षांत समारंभाचे अध्यक्षस्थान विद्यापीठाचे माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांनी भूषविले.

या समारंभाचे सन्माननीय अतिथी महाराष्ट्र राज्याचे माननीय कृषिमंत्री तथा विद्यापीठाचे प्रति-कुलपती श्री. दत्तात्रय भरणे यांनी व्हिडिओ संदेशाद्वारे मार्गदर्शन केले. नवी दिल्ली येथील राष्ट्रीय कृषी विज्ञान अकादमीचे (NAAS) सचिव तथा भाकृअप–भारतीय कृषी संशोधन संस्थेचे (ICAR-IARI) माजी संचालक व माजी कुलगुरू पद्मश्री डॉ. अशोक कुमार सिंह प्रमुख अतिथी म्हणून उपस्थित होते. त्यांनी दीक्षांत अभिभाषण केले.

अकोला येथील डॉ. पंजाबराव देशमुख कृषी विद्यापीठाचे कुलगुरू डॉ. शरद गडाख, राहुरी येथील महात्मा फुले कृषी विद्यापीठाचे कुलगुरू डॉ. विलास खर्चे, तसेच वनामकृविचे माजी कुलगुरू डॉ. वेदप्रकाश पाटील, डॉ. किसनराव गोरे आणि डॉ. अशोक ढवण यांची प्रमुख उपस्थिती होती.

व्यासपीठावर विधान परिषद सदस्य आमदार डॉ. प्रतापसिंह पाटील, विद्यापीठ कार्यकारी परिषदेचे सदस्य तथा भारतीय कृषी संशोधन परिषदेचे (ICAR) माजी उपमहासंचालक (कृषी शिक्षण) डॉ. आर. सी. अग्रवाल, कृषी परिषदेचे महासंचालक श्री. राहुल रंजन महिवाल (भाप्रसे), कृषी परिषदेचे सदस्य श्री. जनार्दन कातकडे, संशोधन संचालक डॉ. भगवान आसेवार, विस्तार शिक्षण संचालक डॉ. राकेश अहिरे, शिक्षण संचालक डॉ. बाबासाहेब ठोंबरे, कुलसचिव श्री. पुरभा काळे, विद्यापीठ अभियंता श्री. दीपक कशाळकर, नियंत्रक श्रीमती भाग्यश्री जाधव, उपकुलसचिव डॉ. गजानन भालेराव आदी मान्यवर उपस्थित होते.

महाराष्ट्रासह मराठवाड्यातील दुष्काळी परिस्थितीचे गांभीर्य लक्षात घेऊन विद्यापीठाचा २८ वा दीक्षांत समारंभ अत्यंत साध्या स्वरूपात आयोजित करण्यात आला.

या दीक्षांत समारंभात सन २०२५-२६ या शैक्षणिक वर्षात विविध विद्याशाखांतील पदवी, पदव्युत्तर पदवी आणि आचार्य पदवी अभ्यासक्रम पूर्ण करणाऱ्या एकूण ३,११४ स्नातकांना पदव्या प्रदान करण्यात आल्या. यामध्ये आचार्य पदवीचे २९, पदव्युत्तर पदवीचे २९२ आणि पदवी अभ्यासक्रमाचे २,७९३ स्नातकांचा समावेश होता.

याशिवाय, कृषी आणि शेतीपूरक क्षेत्रात उल्लेखनीय कार्य करणाऱ्या मान्यवरांना विविध मानद पदव्यांनी सन्मानित करण्यात आले. राज्यसभा सदस्य तथा महाराष्ट्राचे माजी मुख्यमंत्री खासदार श्री. अशोकराव चव्हाण यांना मानद ‘डॉक्टर ऑफ सायन्स’ पदवी (अनुपस्थित), तर प्रगतशील शेतकरी श्री. चंद्रकांत वरपूडकर आणि श्री. चंद्रशेखर भडसावळे यांना मानद ‘कृषिरत्न’ उपाधी प्रदान करण्यात आली. तसेच, मराठवाड्यातील आठही जिल्ह्यांतील १५ प्रगतशील शेतकऱ्यांना ‘शेतकरी शास्त्रज्ञ पुरस्कार’ आणि सहा प्रगतशील शेतकऱ्यांना ‘नवोन्मेषी शेतकरी पुरस्कार’ प्रदान करून गौरविण्यात आले.

२८ व्या दीक्षांत समारंभापर्यंत कृषी आणि संलग्न शाखांमधील एकूण ७२,१०१ स्नातकांना पदव्या प्रदान करण्यात आल्या आहेत. याशिवाय, कृषी पदविका अभ्यासक्रमाची ६१,३८१ प्रमाणपत्रे तसेच उद्यानविद्या अभ्यासक्रमाची १,४२४ प्रमाणपत्रे प्रदान करण्यात आली आहेत. अशा प्रकारे, एकूण १,३४,९०६ कुशल मनुष्यबळाच्या निर्मितीत विद्यापीठाने मोलाचे योगदान दिले आहे.

या समारंभात सन २०२५-२६ या शैक्षणिक वर्षातील विविध अभ्यासक्रमांमध्ये प्रावीण्य संपादन करणाऱ्या गुणवंत स्नातकांना विद्यापीठ आणि दात्यांच्या वतीने सुवर्णपदके, रौप्यपदके, रोख पारितोषिके आणि गुणवत्ता प्रमाणपत्रे प्रदान करून गौरविण्यात आले. यामध्ये एकूण ६३ पदके व पारितोषिकांचा समावेश होता. त्यात विद्यापीठाची १४ सुवर्णपदके, दात्यांकडून प्रदान करण्यात येणारी १४ सुवर्णपदके, एक रौप्यपदक, नऊ रोख पारितोषिके आणि २५ पदव्युत्तर पदवी गुणवत्ता प्रमाणपत्रांचा समावेश होता.

माननीय कृषिमंत्री तथा विद्यापीठाचे प्रति-कुलपती श्री. दत्तात्रय भरणे यांनी व्हिडिओ संदेशाद्वारे उपस्थितांना मार्गदर्शन केले. यावेळी त्यांनी पदवी प्राप्त करणाऱ्या विद्यार्थ्यांचे अभिनंदन करून सांगितले की, विद्यार्थ्यांना पदवीधर होताना जितका आनंद होत आहे, तितकाच आनंद त्यांच्या आई-वडिलांना होत आहे. त्यांच्या या यशाचा मला देखील तितकाच आनंद होत असल्याची भावना त्यांनी व्यक्त केली. मी स्वतः शेतकरी कुटुंबातून आलो असल्यामुळे शेतकरी कुटुंबातील मुलांच्या शिक्षणाचे आणि त्यांच्या यशाचे महत्त्व मला चांगलेच ठाऊक आहे, असे त्यांनी नमूद केले.

वसंतराव नाईक यांनी महाराष्ट्रात हरितक्रांतीचा पाया रचला असून, ही हरितक्रांती पुढे नेण्याची जबाबदारी आता नव्या पिढीवर आहे. विद्यार्थ्यांनी केवळ नोकरी मिळविण्याच्या उद्देशाने शिक्षण न घेता उद्योग-व्यवसाय आणि कृषी उद्योजकतेकडे वळावे, असे आवाहन त्यांनी केले. आपण सर्वजण ‘ॲग्रीकॉस’ म्हणून ओळखले जाता. या ओळखीचा गौरव अधिक उंचावण्यासाठी विद्यापीठाने विकसित केलेले आधुनिक कृषी तंत्रज्ञान शेतकऱ्यांपर्यंत पोहोचविण्याचे महत्त्वपूर्ण कार्य आपण करावे, अशी अपेक्षा त्यांनी व्यक्त केली.

कृषी उद्योजकता, कृषी निर्यात, कृषी स्टार्टअप आणि कृषी आधारित उद्योगांमध्ये मोठ्या संधी उपलब्ध आहेत. विद्यार्थ्यांनी या संधींचा लाभ घ्यावा. नोकरीच्या मागे न लागता नोकरी देणारे उद्योजक बना. यासाठी महाराष्ट्र शासन आपल्या पाठीशी खंबीरपणे उभे आहे, अशी ग्वाही त्यांनी दिली. माननीय मुख्यमंत्री आणि उपमुख्यमंत्री यांच्या मार्गदर्शनाखाली राज्य शासन शेतीच्या विकासासाठी कार्यरत असून, दुष्काळी परिस्थितीतही शेतकऱ्यांना आवश्यक ती मदत करण्याचे प्रयत्न सुरू आहेत.

पदवी ही केवळ विद्यार्थ्यांच्या कष्टांची फलश्रुती नसून, ती आई-वडिलांच्या अथक परिश्रमांचे फळ आणि बळीराजाच्या आशा-आकांक्षांचे प्रतीक आहे. त्यामुळे विद्यार्थ्यांनी शेतकऱ्यांना आधार व धीर देत त्यांच्या सुख-दुःखात सहभागी व्हावे आणि शेतीच्या विकासासाठी योगदान द्यावे, असे आवाहन करून त्यांनी सर्व स्नातकांना यशस्वी जीवनासाठी शुभेच्छा दिल्या.

माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांनी अध्यक्षीय भाषणात सर्व मान्यवरांचे स्वागत करून विद्यापीठाच्या कार्याचा आणि शेतकरी कल्याणासाठी राबविण्यात येणाऱ्या विविध उपक्रमांचा आढावा घेतला. कृषी क्षेत्रातील उल्लेखनीय योगदानाबद्दल माननीय राज्यपाल महोदयांच्या मान्यतेने महाराष्ट्राचे माजी मुख्यमंत्री तथा राज्यसभा सदस्य खासदार माननीय श्री. अशोकराव चव्हाण यांना मानद ‘डॉक्टर ऑफ सायन्स’ पदवीने, तर प्रगतशील शेतकरी श्री. चंद्रकांतदादा वरपूडकर आणि श्री. चंद्रशेखर भडसावळे यांना मानद ‘कृषिरत्न’ उपाधीने सन्मानित करण्यात आल्याचा आनंद त्यांनी व्यक्त केला.

देश, राज्य आणि विद्यापीठ हे शेतकरी केंद्रित दृष्टिकोनातून कार्य करीत आहेत. माननीय मुख्यमंत्री श्री. देवेंद्र फडणवीस यांच्या मार्गदर्शनानुसार आणि सूचनेनुसार शेतकऱ्यांचाही पुरस्कार देऊन गौरव करण्याचे निश्चित करण्यात आले. त्यानुसार मराठवाड्यातील २१ प्रगतशील शेतकऱ्यांना सन्मानित करण्यात आले असून, त्यामध्ये १५ शेतकऱ्यांना ‘शेतकरी शास्त्रज्ञ पुरस्कार’, तर सहा शेतकऱ्यांना ‘नवोन्मेषी शेतकरी पुरस्कार’ प्रदान करण्यात आल्याचे त्यांनी सांगितले.

पुरस्कार हे केवळ आजवर केलेल्या कार्याची पावती नसून, भविष्यात समाजोपयोगी आणि शेतकरी कल्याणाचे कार्य करण्याची जबाबदारी वाढविणारे असतात, असे त्यांनी स्पष्ट केले. विद्यापीठाने ‘शेतकरी देवो भव’ ही भावना जोपासत सातत्याने शेतकरी हितासाठी कार्य केले आहे. शेतकऱ्यांनी आपल्या कार्यात पुढे जाताना विद्यापीठ त्यांच्या पाठीशी सदैव उभे राहील, अशी ग्वाही त्यांनी दिली.

भारतीय संस्कृतीत ‘जय जवान, जय किसान’ या घोषणेतून शेतकऱ्यांचे महत्त्व अधोरेखित करण्यात आले आहे. राष्ट्रीय स्तरावरही कृषी क्षेत्राचे योगदान अत्यंत मोलाचे आहे. देशाचे माननीय कृषिमंत्री शेतकरी देवतुल्य असून, शेतकऱ्यांची सेवा म्हणजेच ईश्वराची सेवा असल्याचे सातत्याने सांगतात. मागील दीक्षांत समारंभात परभणी येथील प्रगतशील शेतकरी श्री. श्रीरंग देवबा लाड यांना मानद ‘डॉक्टर ऑफ सायन्स’ पदवीने सन्मानित करण्यात आले होते. त्यानंतर राष्ट्रीय स्तरावर त्यांना पद्मश्री पुरस्काराने गौरविण्यात आले. मराठवाड्यातील इतर शेतकऱ्यांनीही अशाच प्रकारे प्रगती साधून राष्ट्रीय स्तरावर आपली ओळख निर्माण करावी, अशी अपेक्षा त्यांनी व्यक्त केली.

या दीक्षांत समारंभात विद्यापीठाने एकूण ३,११४ स्नातकांना विविध पदव्या प्रदान केल्या असून, गुणवंत विद्यार्थ्यांना सुवर्णपदके, रौप्यपदके, रोख पारितोषिके आणि गुणवत्ता प्रमाणपत्रे अशा एकूण ६३ पुरस्कारांनी गौरविण्यात आले आहे. हे विद्यार्थी भविष्यात राष्ट्रनिर्मितीच्या कार्यात मोलाचे योगदान देतील, असा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला.

सर्व स्नातकांनी ‘मातृदेवो भव, पितृदेवो भव, देशदेवो भव’ ही संकल्पना प्रत्यक्ष जीवनात अंगीकारावी. आपल्या आई-वडिलांप्रती कृतज्ञता व्यक्त करताना देशसेवा आणि शेतकरी कल्याणासाठी समर्पित भावनेने कार्य करण्याची प्रतिज्ञा करावी, असे आवाहन त्यांनी केले. विद्यापीठातील गुणवंत विद्यार्थ्यांमध्ये मुलींचे प्रमाण सुमारे ९० टक्क्यांच्या आसपास असून, हा मोठा सामाजिक बदल असल्याचे त्यांनी नमूद केले. विद्यापीठाच्या शैक्षणिक, संशोधन आणि विस्तार कार्यामध्ये महिला शास्त्रज्ञांचे योगदानही महत्त्वपूर्ण असल्याचे त्यांनी सांगितले.

सध्या विद्यापीठ केवळ ३५ टक्के मनुष्यबळावर कार्यरत असून, नवीन आकृतिबंधानुसार ९१० पदांना मंजुरी मिळाली आहे. विद्यापीठातील रिक्त पदांची भरती प्रक्रिया पूर्ण करण्यासाठी मंचावर उपस्थित आमदार डॉ. प्रतापसिंह पाटील आणि कृषी परिषदेचे महासंचालक श्री. राहुल रंजन महिवाल यांनी सहकार्य करावे, असे आवाहन त्यांनी केले.

विद्यापीठातील शास्त्रज्ञांना परदेशातील विविध संस्थांना भेटी देण्याची आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील संशोधनाचा अनुभव घेण्याची संधी मिळाल्यामुळे विद्यापीठाच्या संशोधन कार्यात आमूलाग्र बदल घडून आले आहेत. यासाठी कृषी शिक्षण क्षेत्रात डॉ. आर. सी. अग्रवाल यांनी सुरू केलेल्या विविध योजनांचे योगदान महत्त्वपूर्ण असल्याचे त्यांनी नमूद केले.

परभणी येथील विद्यापीठ तीन बाजूंनी ग्रामीण परिसराने वेढलेले असून, एका बाजूला छोटे शहर आहे. त्यामुळे हे खऱ्या अर्थाने ग्रामीण विद्यापीठ आहे. तसेच देशाच्या मध्यवर्ती ठिकाणी असल्याचा विद्यापीठाला भौगोलिक लाभ मिळतो. विद्यापीठाला राष्ट्रीय स्तरावर अधिक चांगले मानांकन मिळविण्यासाठी आवश्यक ते पाठबळ मिळणे गरजेचे आहे. विद्यापीठ यासाठी सातत्याने प्रयत्नशील असून, अलीकडेच ११ संशोधन प्रकल्प कार्यान्वित करण्यात आले आहेत. तसेच सुमारे १,००० विद्यार्थ्यांना आयआयटीसारख्या प्रतिष्ठित संस्थांमध्ये प्रशिक्षण देण्यात आले आहे. या सर्व प्रयत्नांमुळे विद्यापीठ प्रगतीच्या दिशेने वाटचाल करीत असल्याचे त्यांनी सांगितले.

विद्यापीठात कार्य करताना आपल्याला कधीही परकेपणाची भावना जाणवली नाही, असे सांगून त्यांनी राजकीय, सामाजिक आणि प्रशासकीय क्षेत्रातील सर्व मान्यवरांचे सहकार्याबद्दल आभार मानले. कार्य करताना येणाऱ्या अडचणींना आव्हान म्हणून स्वीकारून त्यांचे संधीत रूपांतर करण्याचा प्रयत्न केला. त्यामुळे विद्यापीठाच्या प्रगतीला गती मिळाली, असे त्यांनी नमूद केले.

विद्यार्थ्यांनी उत्कृष्ट कार्यासाठी कठोर परिश्रम घ्यावेत. केवळ इच्छा व्यक्त करून यश मिळत नाही, तर त्या इच्छेच्या पूर्ततेसाठी कृती करणे आवश्यक आहे. आपण केलेले कार्य भविष्यातील ५० वर्षांपर्यंत स्मरणात राहील, असे असावे, असे आवाहन त्यांनी केले. जीवनात सदैव आनंदी राहून मनःशांती जपावी, इतरांच्या भावनांचा आदर करावा, कोणाचाही उपहास करू नये, तसेच करुणा, सद्भावना आणि दयाभाव जोपासावा. सकारात्मक दृष्टिकोन ठेवून आपल्याजवळील ज्ञान, धर्म आणि शक्ती यांचा योग्य उपयोग करावा. यातूनच व्यक्तिमत्त्वाचा सर्वांगीण विकास साधता येतो, असे सांगून त्यांनी सर्व स्नातकांना यशस्वी जीवनासाठी शुभेच्छा दिल्या.

प्रमुख अतिथी पद्मश्री डॉ. अशोक कुमार सिंह यांनी आपल्या दीक्षांत अभिभाषणात वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठाने मागील साडेचार वर्षांच्या कालावधीत माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांच्या नेतृत्वाखाली केलेल्या उल्लेखनीय कार्याचा गौरव केला. विद्यापीठाच्या या कार्यामुळे राष्ट्रीय स्तरावर विद्यापीठाची उंची आणि ओळख वाढली असल्याचे त्यांनी नमूद केले.

यावेळी त्यांनी भारतीय कृषी अनुसंधान परिषदेच्या स्थापनेपासून देशातील कृषी विद्यापीठांच्या शैक्षणिक, संशोधन आणि विस्तार कार्याच्या विकासातील योगदानाचा आढावा घेतला. मागील दशकात भारतीय कृषी क्षेत्राने उल्लेखनीय प्रगती केली असल्याचे त्यांनी सांगितले. भारताच्या सकल राष्ट्रीय उत्पन्नात (GDP) कृषी क्षेत्राचा सुमारे १८.२ टक्के वाटा असून, देशातील ४५.६ टक्के लोकसंख्येच्या उपजीविकेचा आधार कृषी क्षेत्र आहे. सन २०५० पर्यंत भारताची लोकसंख्या १.६४ अब्ज होण्याची शक्यता असून, त्या अनुषंगाने अन्नधान्याची मागणी मोठ्या प्रमाणात वाढणार आहे. त्याचवेळी नैसर्गिक साधनसंपत्तीचे संवर्धन करणेही आवश्यक आहे. हवामान बदलामुळे शाश्वत शेतीसमोर निर्माण होणारी आव्हाने लक्षात घेता, उपलब्ध नैसर्गिक साधनसंपत्तीचा कार्यक्षम वापर करून अधिक उत्पादनक्षम आणि शाश्वत शेती विकसित करणे गरजेचे असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.

हवामान बदल हा भविष्यातील शेतीसमोरील अत्यंत महत्त्वाचा विषय असून, त्यावर विशेष लक्ष केंद्रित करण्याची आवश्यकता आहे. या दृष्टीने वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठाने राबविलेल्या विविध उपक्रमांचे त्यांनी कौतुक केले. शून्य मशागत तंत्रज्ञान (Zero Tillage), गव्हातील कमी मशागत पद्धती, जमीन सपाटीकरण (Laser Land Levelling), भाताचे थेट पेरणी तंत्रज्ञान (Direct Seeded Rice), खतांचा कार्यक्षम वापर, जैविक खतांचा वापर तसेच सेंद्रिय व नैसर्गिक शेती या तंत्रज्ञानांचा अवलंब केल्यास उत्पादन खर्च कमी होण्यासोबतच हरितगृह वायूंचे उत्सर्जनही कमी करता येईल. तसेच कार्बन क्रेडिटच्या माध्यमातून शेतकऱ्यांना अतिरिक्त उत्पन्न मिळविण्याची संधी उपलब्ध होऊ शकते, असे त्यांनी सांगितले.

अचूक शेतीसाठी कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI), जीपीएस आधारित तंत्रज्ञान, उपग्रह आधारित तंत्रज्ञान, रिमोट सेन्सिंग, इंटरनेट ऑफ थिंग्ज (IoT), भौगोलिक माहिती प्रणाली (GIS) आणि ड्रोन तंत्रज्ञानाचा प्रभावी वापर करणे आवश्यक आहे. या तंत्रज्ञानांच्या माध्यमातून अचूक माहिती उपलब्ध होऊन शेतकऱ्यांना कीडनाशके, खते आणि इतर कृषी निविष्ठांच्या व्यवस्थापनाबाबत योग्य निर्णय घेणे शक्य होईल. यासाठी माननीय पंतप्रधान श्री. नरेंद्र मोदी जी यांनी अलीकडेच सुरू केलेल्या मोबाईल ॲपचाही शेतकऱ्यांनी लाभ घ्यावा, असे आवाहन त्यांनी केले.

शेतकऱ्यांचे कृषी विकासातील योगदान अत्यंत मोलाचे असल्यामुळे विद्यापीठाने यंदाच्या दीक्षांत समारंभात शेतकऱ्यांचाही विशेष सन्मान केला आहे, ही अभिमानास्पद बाब असल्याचे त्यांनी नमूद केले. विद्यार्थ्यांनी शिक्षण पूर्ण करून पदवी प्राप्त केली असली, तरी ही त्यांच्या नव्या जबाबदारीची सुरुवात आहे. शिक्षणाचा प्रारंभ जसा होतो, तसाच दीक्षांत समारंभातून कुलगुरूंच्या हस्ते दीक्षा घेऊन एका नव्या प्रवासाचा प्रारंभ होतो. या प्रसंगी स्नातकांनी दूरदृष्टी आणि दृढनिश्चय ठेवून राष्ट्रनिर्मितीसाठी महत्त्वपूर्ण योगदान द्यावे. तसेच गुरु-शिष्य नात्याचे पावित्र्य आणि महत्त्व आयुष्यभर जपावे, असे आवाहन त्यांनी केले.

विद्यापीठाचे शिक्षण संचालक डॉ. बाबासाहेब ठोंबरे यांनी विद्यापीठाच्या प्रगती अहवालाचे वाचन केले. यामध्ये त्यांनी विद्यापीठाच्या शैक्षणिक कार्याचा सविस्तर आढावा घेतला. विद्यापीठाने राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरणातील (NEP) विविध तरतुदींची प्रभावी अंमलबजावणी केली असून, देशातील २० राज्यांमधील विद्यार्थी विद्यापीठात शिक्षण व प्रशिक्षण घेत असल्याचे त्यांनी नमूद केले. तसेच विद्यापीठातील विद्यार्थ्यांनी शैक्षणिक उपक्रमांच्या माध्यमातून नऊ विविध देशांना भेटी देऊन आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील शैक्षणिक अनुभव घेतला आहे. विद्यापीठाचे संशोधन आणि विस्तार शिक्षण कार्यही अग्रगण्य असून, या क्षेत्रांत विद्यापीठाने अनेक महत्त्वपूर्ण यश संपादन केल्याचे त्यांनी सांगितले. कार्यक्रमाचे सूत्रसंचालन डॉ. वीणा भालेराव आणि डॉ. रणजित चव्हाण यांनी केले.







Thursday, November 19, 2026

वनामकृवित आयसीएआर, डीएसटी, पोकरा व एएनआरएफ पुरस्कृत ११ संशोधन प्रकल्पांचा शुभारंभ; संशोधनाचा नवा अध्याय सुरू – माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि

शाश्वत शेती, खतांचा संतुलित वापर, हवामान अनुकूल तंत्रज्ञान आणि पीक उत्पादकता वाढविण्यावर संशोधनाचा भर


वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ, परभणी येथे भारतीय कृषि अनुसंधान परिषद (ICAR), विज्ञान व तंत्रज्ञान विभाग (DST), पोकरा (PoCRA) आणि राष्ट्रीय संशोधन प्रतिष्ठान (ANRF) पुरस्कृत एकूण ११ संशोधन प्रकल्पांचा शुभारंभ तसेच दोन विषयांवरील विशेष व्याख्यानांचा कार्यक्रम माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांच्या अध्यक्षतेखाली १९ नोव्हेंबर २०२६ रोजी विद्यापीठाच्या प्रशासकीय इमारतीतील परिसंवाद सभागृहात उत्साहात पार पडला. या प्रकल्पांसाठी एकूण ८५०.७३ लाख रुपयांचा संशोधन निधी मंजूर झाला आहे.

कार्यक्रमास प्रमुख पाहुणे म्हणून महाराष्ट्र कृषि शिक्षण व संशोधन परिषदेचे (MCAER), पुणे माननीय महासंचालक श्री. राहुल रंजन महिवाल (भा.प्र.से.) उपस्थित होते. व्यासपीठावर संशोधन संचालक डॉ. भगवान आसेवार, विस्तार शिक्षण संचालक डॉ. राकेश अहिरे आणि शिक्षण संचालक डॉ. बाबासाहेब ठोंबरे उपस्थित होते. यावेळी जी.जी.एस. इंद्रप्रस्थ विद्यापीठ, नवी दिल्ली येथील सेंटर फॉर सस्टेनेबल नायट्रोजन अँड न्यूट्रिएंट मॅनेजमेंटचे प्रमुख प्रा. डॉ. एन. रघुराम यांनी ‘पोषकद्रव्यांमुळे होणारे प्रदूषण, त्रिस्तरीय ग्रहीय संकट आणि कृषि क्षेत्रातील शाश्वत अन्नद्रव्य व्यवस्थापन’ या विषयावर, तर हैदराबाद येथील आंतरराष्ट्रीय पीक संशोधन संस्था (ICRISAT) चे वरिष्ठ शास्त्रज्ञ (तूर पैदास) डॉ. प्रकाश गंगाशेट्टी यांनी ‘पुढील पिढीतील कडधान्य पिकांच्या सुधारित वाण विकासासाठी स्पीड ब्रीडिंग आणि प्रिसिजन फिनोटायपिंग यांचे एकत्रीकरण’ या विषयावर मार्गदर्शन केले.

११ संशोधन प्रकल्पांमधून कृषि संशोधनाला नवी दिशा

या कार्यक्रमात भारतीय कृषि अनुसंधान परिषद, नवी दिल्ली पुरस्कृत राष्ट्रीय उच्च उत्पादक बियाणे अभियानांतर्गत तूर, मूग, स्वीट ज्वारी आणि सूर्यफूल या पिकांवरील संशोधन प्रकल्पांसाठी २०० लाख रुपये, कापूस उत्पादकता अभियानांतर्गत (कापस कांती) प्रकल्पासाठी ५५.०१ लाख रुपये, तसेच सुधारित कृषि पद्धतींच्या साहाय्याने पाणथळ परिस्थिती सहनशील कमी कालावधीच्या तुरीच्या जाती व संकरित वाण विकसित करण्याच्या प्रकल्पासाठी ३३ लाख रुपये निधी मंजूर झाला आहे.

विज्ञान व तंत्रज्ञान विभाग (DST) पुरस्कृत डिजिटल कृषि तंत्रज्ञान उत्कृष्टता केंद्राच्या स्थापनेसाठी ४१८ लाख रुपये, आफ्रिकन जॉइंट स्नेल (Achatina fulica) या गोगलगायीच्या व्यवस्थापनासाठी पर्यावरणपूरक जैविक कीटकनाशके व विषारी आमिषे विकसित करण्याच्या प्रकल्पासाठी ६३.८७ लाख रुपये, तर अतिसूक्ष्म आकाराच्या खतांच्या निर्मितीसाठी स्वदेशी दळण प्रणाली विकसित करण्याच्या प्रकल्पासाठी १४.३६ लाख रुपये निधी मंजूर झाला आहे.

पोकरा (PoCRA) पुरस्कृत महाराष्ट्रातील पोकरा समूहातील शेतकऱ्यांसाठी क्षेत्रस्तरीय, वास्तविक वेळेतील स्वयंचलित कृषि सल्ला प्रणालीला सहाय्य करण्यासाठी पीक हवामान दिनदर्शिका आणि स्वयंचलित कृषि सल्ले विकसित करण्याच्या प्रकल्पासाठी ३२.४९ लाख रुपये, तर राष्ट्रीय संशोधन प्रतिष्ठानच्या (ANRF-ARG) पुरस्कृत वनस्पती पेशीभित्तिकेतील बदल आणि रोगप्रतिकारशक्ती यामध्ये ऑलिगोसॅकराइड-मध्यस्थ संकेतांची भूमिका अभ्यासण्याच्या संशोधन प्रकल्पासाठी ३४ लाख रुपये निधी मंजूर झाला आहे.

अध्यक्षीय भाषणात माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांनी प्रा. डॉ. एन. रघुराम यांच्या मार्गदर्शनाचा संदर्भ देत सांगितले की, रासायनिक खतांचा वापर कमी करण्यासाठी केंद्र शासनाच्या निर्देशानुसार पीएम-प्रणाम योजना भारतीय कृषि अनुसंधान परिषद आणि वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठाच्या माध्यमातून प्रभावीपणे राबविण्यात येत आहे. विद्यापीठामार्फत बायोमिक्ससारखी जैविक घटकांवर आधारित समृद्ध उत्पादने विकसित केली जात असून, शेतकऱ्यांकडून त्यांना चांगली मागणी आहे. या उत्पादनांची उपलब्धता मराठवाड्यातील सर्व जिल्ह्यांमध्ये विद्यापीठाच्या कार्यालयांमार्फत करून देण्यात येत आहे. या उपक्रमाला अधिक प्रभावी बनविण्यासाठी तज्ज्ञांचे मार्गदर्शन विद्यापीठातील शास्त्रज्ञांना निश्चितच उपयुक्त ठरेल, असा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला.

विद्यापीठात संशोधनाचा नवा अध्याय सुरू झाला असून, राष्ट्रीय स्तरावरील विविध संशोधन निधी देणाऱ्या संस्था विद्यापीठाची आवर्जून निवड करीत आहेत. विद्यापीठाला नुकतेच ११ संशोधन प्रकल्प प्राप्त होणे ही साधी बाब नसून, भारतीय कृषि अनुसंधान परिषदेने निर्धारित केलेल्या निकषांवर आणि कार्यप्रदर्शनाच्या कसोटीवर विद्यापीठाने मिळविलेल्या यशाचे हे प्रतीक आहे, असे त्यांनी नमूद केले. विद्यापीठाची राष्ट्रीय स्तरावरील प्रतिमा उंचावत असून, आयसीएआरची ‘अ’ श्रेणी मानांकन तसेच आयआयआरएफ क्रमवारीत महाराष्ट्रात प्रथम स्थान मिळविणे ही अभिमानाची बाब असल्याचे त्यांनी सांगितले.

विद्यापीठातील प्रत्येक अधिकारी, शास्त्रज्ञ आणि कर्मचाऱ्यांनी अधिकाधिक कठोर परिश्रम घेऊन कामात पुढाकार घ्यावा, सकारात्मक दृष्टिकोन ठेवावा आणि सातत्यपूर्ण कार्यातून विद्यापीठाचे नाव राष्ट्रीय स्तरावर अधिक उंचवावे, असे आवाहनही त्यांनी केले. काम करताना केवळ औपचारिकता न ठेवता प्रामाणिकपणे, समर्पित भावनेने आणि नियोजनपूर्वक कार्य करणे आवश्यक असल्याचे त्यांनी अधोरेखित केले.

माननीय महासंचालक श्री. राहुल रंजन महिवाल (भा.प्र.से.) म्हणाले की, विद्यापीठाला प्राप्त झालेले ११ नवीन संशोधन प्रकल्प हे केवळ आर्थिक यश नसून विद्यापीठाने घेतलेल्या परिश्रमांची आणि राष्ट्रीय स्तरावर निर्माण केलेल्या विश्वासार्ह प्रतिमेची पावती आहे. विद्यापीठ शेतकरी आणि विद्यार्थ्यांच्या कल्याणासाठी सातत्याने कार्य करीत आहे. पीक उत्पादकता वाढविण्यासाठी सोयाबीन, कापूस आणि तूर या महत्त्वाच्या पिकांच्या सुधारित वाण विकासावर विद्यापीठाचा भर आहे. तसेच गोगलगायींच्या निर्मूलनासाठीही विद्यापीठाने महत्त्वपूर्ण कार्य केले आहे.

संशोधन प्रकल्पांचे यश केवळ त्यासाठी मिळालेल्या निधीवर अवलंबून नसून, त्या निधीचा योग्य व प्रभावी वापर करून त्यातून विकसित होणारे तंत्रज्ञान आणि त्याचा प्रत्यक्ष शेतकऱ्यांना होणारा लाभ यावर अवलंबून असते, असे त्यांनी स्पष्ट केले. जमिनीचे आरोग्य चांगले राखण्यासाठी संतुलित खत व्यवस्थापनाला प्राधान्य देण्याची गरज त्यांनी व्यक्त केली. हवामान अनुकूल तंत्रज्ञान आणि शाश्वत शेती हाच कृषि विकासाचा मुख्य उद्देश असावा, असे सांगून त्यांनी विद्यापीठातील सर्व शास्त्रज्ञांना त्यांच्या संशोधन कार्यासाठी शुभेच्छा दिल्या.

संशोधन संचालक डॉ. भगवान आसेवार यांनी स्वागतपर भाषणातून कार्यक्रमाची प्रस्तावना केली. यावेळी त्यांनी नव्याने मंजूर झालेला संशोधन प्रकल्प शेतकरीहिताचे संशोधन करण्यास तसेच विद्यार्थ्यांना संशोधनाच्या विविध संधी व लाभ उपलब्ध करून देण्यास उपयुक्त ठरणार असल्याचे प्रतिपादन केले.

कार्यक्रमास कुलसचिव श्री. पुरभा काळे, नियंत्रक श्रीमती भाग्यश्री जाधव, अधिष्ठाता डॉ. प्रवीण वैद्य, डॉ. राजेश क्षीरसागर, डॉ. राजेश कदम, डॉ. रावसाहेब भाग्यवंत, डॉ. नीता गायकवाड आदी मान्यवरांसह विविध विभागांचे विभागप्रमुख, संशोधन केंद्रांचे प्रभारी अधिकारी, शास्त्रज्ञ, अधिकारी, कर्मचारी आणि विद्यार्थी मोठ्या संख्येने उपस्थित होते.

कार्यक्रमाचे सूत्रसंचालन डॉ. वीणा भालेराव यांनी केले, तर आभार संशोधन उपसंचालक डॉ. सुनीता पवार यांनी मानले. कार्यक्रमाच्या यशस्वितेसाठी संशोधन उपसंचालक डॉ. रणजीत चव्हाण आणि संशोधन संचालनालयातील सर्व अधिकारी व कर्मचारी यांनी विशेष परिश्रम घेतले.








कृषि अभियांत्रिकी क्षेत्रातील ज्येष्ठ शास्त्रज्ञ व माजी कुलगुरू डॉ. व्यंकट मनोहर मायंदे यांना वनामकृवितर्फे भावपूर्ण श्रद्धांजली

 माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांनी व्यक्त केल्या शोकभावना; विद्यापीठाच्या वतीने शोकसभेचे आयोजन


कृषि अभियांत्रिकी क्षेत्रातील ज्येष्ठ शास्त्रज्ञ, शिक्षणतज्ज्ञ तथा डॉ. पंजाबराव देशमुख कृषि विद्यापीठ, अकोला येथील माजी कुलगुरू डॉ. व्यंकट मनोहर मायंदे यांच्या निधनाने कृषि शिक्षण, संशोधन आणि विस्तार क्षेत्राची मोठी हानी झाली आहे. त्यांच्या स्मृतींना अभिवादन करण्यासाठी वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ, परभणी यांच्या वतीने गुरुवार, दिनांक १९ नोव्हेंबर २०२६ रोजी विद्यापीठाच्या राजीव गांधी प्रशासकीय इमारतीतील सभागृहात शोकसभेचे आयोजन करण्यात आले होते.

डॉ. मायंदे यांचे १७ नोव्हेंबर २०२६ रोजी निधन झाले. त्यांच्या निधनाबद्दल शोक व्यक्त करताना विद्यापीठाचे माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांनी त्यांच्याशी असलेल्या प्रदीर्घ स्नेहसंबंधांना उजाळा दिला. जी. बी. पंत कृषि व तंत्रज्ञान विद्यापीठ, पंतनगर येथे बी.टेक.च्या शिक्षणादरम्यान डॉ. मायांदे यांच्याशी त्यांचा परिचय झाला होता. त्यानंतर अनेक दशकांपासून ते एक विश्वासू मित्र, मार्गदर्शक आणि प्रेरणास्रोत म्हणून सोबत राहिले, अशी भावना माननीय कुलगुरूंनी व्यक्त केली.

डॉ. मायंदे यांनी आपल्या गुणवत्तेच्या, समर्पणाच्या आणि विनम्र स्वभावाच्या बळावर कृषि क्षेत्रात अनेक महत्त्वपूर्ण पदे भूषविली. त्यांनी डॉ. पंजाबराव देशमुख कृषि विद्यापीठ, अकोला येथे सन २००७ ते २०१२ या कालावधीत कुलगुरू म्हणून कार्य केले. तसेच महाराष्ट्र पशू व मत्स्य विज्ञान विद्यापीठ, नागपूर येथे प्रभारी कुलगुरू आणि इंडियन सोसायटी ऑफ ॲग्रिकल्चरल इंजिनिअर्स (ISAE) चे अध्यक्ष म्हणूनही त्यांनी उल्लेखनीय योगदान दिले. कृषि विज्ञान केंद्रांचे विभागीय समन्वयक तसेच आयसीएआरच्या झोन-व्हीमधील विविध जबाबदाऱ्या त्यांनी समर्थपणे सांभाळल्या.

इंडियन सोसायटी ऑफ ॲग्रिकल्चरल इंजिनिअर्सच्या माध्यमातून माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांना डॉ. मायंदे यांच्या मार्गदर्शनाखाली कार्य करण्याची संधी मिळाली. अकोला येथे संस्थेच्या वार्षिक अधिवेशनाच्या यशस्वी आयोजनातही त्यांचे मोलाचे मार्गदर्शन लाभले होते. वनामकृवि, परभणी येथे माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांना कुलगुरू म्हणून कार्यरत असताना विद्यापीठातील प्राध्यापक व विद्यार्थ्यांना राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर अधिक संधी व व्यासपीठ उपलब्ध करून देण्याबाबत डॉ. मायंदे यांनी वेळोवेळी मोलाचे मार्गदर्शन केले. विद्यापीठाच्या कार्यकारी परिषदेवर राज्यपाल नियुक्त सदस्य म्हणूनही त्यांनी महत्त्वपूर्ण योगदान दिले.

त्यांच्या व्यावसायिक कर्तृत्वाबरोबरच त्यांचा प्रेमळ स्वभाव, साधेपणा, विनम्रता आणि आपुलकी कायम स्मरणात राहील. त्यांच्या निधनाने वैयक्तिक स्तरावर मोठी हानी झाली असून कृषि आणि शैक्षणिक क्षेत्राने एक अनुभवी मार्गदर्शक गमावला आहे, अशा शब्दांत माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांनी आपल्या भावना व्यक्त केल्या. तसेच दिवंगत आत्म्यास चिरशांती लाभो आणि शोकाकुल कुटुंबीयांना या दुःखातून सावरण्याचे बळ मिळो, अशी प्रार्थना त्यांनी केली.

यावेळी माजी शिक्षण संचालक डॉ उदय खोडके यांनीही आपल्या भावना व्यक्त केल्या. या शोकसभेस विद्यापीठाचे सर्व संचालक, वरिष्ठ अधिकारी, विभागप्रमुख, प्राध्यापक, शास्त्रज्ञ व कर्मचारी उपस्थित राहून दिवंगत डॉ. व्यंकट मनोहर मायांदे यांना भावपूर्ण श्रद्धांजली अर्पण केली.



Wednesday, November 18, 2026

संवर्धनशील व पुनरुज्जीवनशील शेतीवरील २१ दिवसीय आंतरराष्ट्रीय प्रशिक्षणाचा कर्नाल येथे समारोप; वनामकृविच्या दोन शास्त्रज्ञांचा सहभाग


संवर्धनशील शेती (Conservation Agriculture) आणि पुनरुज्जीवनशील शेती (Regenerative Agriculture) या विषयावरील १४ व्या प्रगत आंतरराष्ट्रीय प्रशिक्षण कार्यक्रमाचा २१ दिवसीय अभ्यासक्रम ICAR–केंद्रीय क्षारयुक्त मृदा संशोधन संस्था (CSSRI), कर्नाल येथे उत्साहपूर्ण वातावरणात संपन्न झाला.

या आंतरराष्ट्रीय प्रशिक्षण कार्यक्रमामध्ये भारतासह विविध देशांतील शास्त्रज्ञ व संशोधकांनी सहभाग घेतला. वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ, परभणीचे माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांच्या शिफारशीनुसार, विद्यापीठांतर्गत राष्ट्रीय कृषी संशोधन प्रकल्प, छत्रपती संभाजीनगर येथील सहयोगी संशोधन संचालक तथा कृषिशास्त्रज्ञ डॉ. एस. बी. पवार आणि सहायक प्राध्यापक (कृषिशास्त्र) डॉ. सुरेखा कदम यांनी या प्रशिक्षणात सहभाग घेऊन अभ्यासक्रम पूर्ण केला.

प्रशिक्षणादरम्यान संवर्धनशील शेतीची मूलभूत तत्त्वे, जमिनीचे आरोग्य, जमिनीतील सेंद्रिय कर्ब, पीक अवशेष व्यवस्थापन, आधुनिक कृषी यांत्रिकीकरण, हवामान बदल, हरितगृह वायू उत्सर्जन, कार्बन साठवणूक, कार्बन क्रेडिट, ड्रोन तंत्रज्ञान, एकात्मिक शेती पद्धती आणि पीक प्रारूपण (Crop Modelling) यांसारख्या महत्त्वपूर्ण विषयांवर सखोल मार्गदर्शन करण्यात आले.

या प्रशिक्षणाचे वैशिष्ट्य म्हणजे विविध विषयांवरील प्रत्यक्ष प्रात्यक्षिकांचा समावेश होता. यामध्ये जमिनीच्या भौतिक गुणधर्मांचे मापन, हरितगृह वायू उत्सर्जनाचे मूल्यमापन, तणनाशक फवारणी आणि कृषी यंत्रांचे कॅलिब्रेशन, हॅपी सीडर, सुपर हॅपी सीडर व न्यूमॅटिक प्लांटर यांसारख्या आधुनिक कृषी यंत्रांची माहिती, लेझर लँड लेव्हलिंग, जमिनीखालील ठिबक सिंचन (Subsurface Drip Irrigation) तसेच उभ्या मक्याच्या पिकामध्ये हॅपी सीडरच्या साहाय्याने गव्हाची पेरणी यांचा समावेश होता. याशिवाय, शून्य मशागतीवर बटाटा लागवड आणि जिरायती व बागायती शेतीसाठी विकसित करण्यात आलेल्या एकात्मिक शेती मॉडेल्सबाबतही प्रशिक्षण देण्यात आले.

समारोप कार्यक्रमात प्रशिक्षणार्थींनी सादरीकरणाद्वारे प्रशिक्षणादरम्यान प्राप्त केलेले ज्ञान व अनुभव मांडले. ICAR-CSSRI चे संचालक डॉ. सतीश कुमार सनवाल यांनी प्रशिक्षणार्थींचे अभिनंदन केले. CIMMYT-India चे भारतातील प्रमुख डॉ. महेश कुमार गथाला यांनी मार्गदर्शन केले, तर ICAR-CSSRI चे माजी संचालक डॉ. पी. सी. शर्मा यांनी प्रमुख पाहुणे म्हणून मनोगत व्यक्त केले. CIMMYT Academy च्या झीनत शाना यांनी स्वागतपर मनोगत व्यक्त केले. वरिष्ठ शास्त्रज्ञ डॉ. कैलाश प्रजापत यांनी कार्यक्रमाचे सूत्रसंचालन करून आभार प्रदर्शन केले. यावेळी प्रशिक्षणार्थींना प्रमाणपत्रांचे वितरण करण्यात आले.

मराठवाड्यातील भारी काळ्या जमिनी, अनियमित पर्जन्यमान आणि वारंवार उद्भवणारी दुष्काळी परिस्थिती लक्षात घेता, संवर्धनशील शेतीची तंत्रे स्थानिक परिस्थितीनुसार विकसित करणे अत्यंत आवश्यक आहे. या पार्श्वभूमीवर सोयाबीन–गहू, मका–हरभरा आणि कापूस आधारित पीक पद्धतींमध्ये संवर्धनशील शेती तंत्रज्ञानाचे मूल्यमापन, पीक अवशेष व्यवस्थापन, योग्य कृषी यंत्रांची निवड, जमिनीचे आरोग्य आणि हरितगृह वायू उत्सर्जन यांसंदर्भातील संशोधनासाठी प्रशिक्षणातून प्राप्त झालेले ज्ञान उपयुक्त ठरणार असल्याचे डॉ. एस. बी. पवार यांनी सांगितले.

या प्रशिक्षणामुळे आंतरराष्ट्रीय शास्त्रज्ञांशी ज्ञानाची देवाणघेवाण, आधुनिक कृषी तंत्रज्ञानाची माहिती तसेच भविष्यात संयुक्त संशोधन आणि तंत्रज्ञान हस्तांतरणासाठी नवीन संधी उपलब्ध झाल्या आहेत. प्रशिक्षणातून प्राप्त ज्ञानाचा उपयोग मराठवाड्यातील शेतकऱ्यांसाठी हवामान अनुकूल, संसाधन कार्यक्षम आणि शाश्वत शेती पद्धती विकसित करण्यासाठी होणार आहे.

या आंतरराष्ट्रीय प्रशिक्षणासाठी वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठाचे माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांनी दोन्ही शास्त्रज्ञांना नामनिर्देशित करून आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील प्रशिक्षणाची संधी उपलब्ध करून दिली. त्यांच्या दूरदृष्टीपूर्ण निर्णयामुळे विद्यापीठातील शास्त्रज्ञांना आधुनिक कृषी संशोधन, संवर्धनशील शेती तंत्रज्ञान आणि आंतरराष्ट्रीय शास्त्रज्ञांच्या अनुभवांचा लाभ घेण्याची संधी मिळाली. या संधीबद्दल डॉ. एस. बी. पवार आणि डॉ. सुरेखा कदम यांनी विद्यापीठाचे माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि, संचालक संशोधन डॉ. भगवान आसेवार, संचालक शिक्षण डॉ. बाबासाहेब ठोंबरे आणि संचालक विस्तार शिक्षण डॉ. राकेश अहिरे यांचे विशेष आभार व्यक्त केले.


 







वनामकृविच्या बदनापूर येथील कृषि महाविद्यालयाच्या राष्ट्रीय कृषि विकास योजनेअंतर्गत ड्रोन सेवा शुभारंभ; आधुनिक कृषि तंत्रज्ञानाला मिळणार चालना

वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ, परभणी अंतर्गत राष्ट्रीय कृषि विकास योजना (RKVY) तसेच प्रगत माती व पर्ण परीक्षण प्रयोगशाळेची स्थापना या प्रकल्पांतर्गत कृषि महाविद्यालय, बदनापूर (जि. जालना), कृषि संशोधन केंद्र, बदनापूर आणि कृषि विज्ञान केंद्र, बदनापूर यांच्या संयुक्त विद्यमाने दिनांक १७ नोव्हेंबर २०२६ रोजी मौजे शेकटा, छत्रपती संभाजीनगर येथील प्रगतिशील शेतकरी श्री. सिकंदर जाधव यांच्या शेतात ड्रोन फवारणी सेवा शुभारंभ कार्यक्रम माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांच्या अध्यक्षतेखाली उत्साहात संपन्न झाला. राष्ट्रीय कृषि विकास योजना प्रकल्पांतर्गत तूर पिकाच्या ‘गोदावरी’ वाणासाठी आवश्यक कृषि निविष्ठांचा वापर करून ड्रोनद्वारे फवारणीचे प्रात्यक्षिक आयोजित करण्यात आले.

यावेळी कृषि महाविद्यालय, परभणीचे अधिष्ठाता डॉ. प्रवीण वैद्य, कृषि महाविद्यालय, बदनापूरचे अधिष्ठाता डॉ. दीपक पाटील, मृद विज्ञान विभागप्रमुख डॉ. हरिहर कौसडीकर, मोसंबी संशोधन केंद्राचे प्रभारी अधिकारी डॉ. गजेंद्र जगताप तसेच कृषि विज्ञान केंद्र, बदनापूरचे प्रमुख शास्त्रज्ञ डॉ. सचिन सोमवंशी यांची प्रमुख उपस्थिती होती.

यावेळी विद्यापीठाचे माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांनी दुष्काळसदृश परिस्थितीत तूर पिकाचे योग्य व्यवस्थापन आणि सुधारित वाणाची निवड यांचा उत्कृष्ट समन्वय साधून पीक चांगल्या प्रकारे जोपासल्याबद्दल शेतकरी श्री. सिकंदर जाधव यांचे कौतुक केले. तसेच ‘गोदावरी’ तूर वाण विकसित करणारे डॉ. दीपक पाटील, प्रमुख शास्त्रज्ञ, कृषि संशोधन केंद्र, बदनापूर तथा अधिष्ठाता, कृषि महाविद्यालय, बदनापूर यांचेही त्यांनी अभिनंदन केले. दुष्काळी परिस्थितीत विद्यापीठ शेतकऱ्यांच्या पाठीशी खंबीरपणे उभे आहे, असे प्रतिपादन त्यांनी यावेळी केले.

शेतीमध्ये आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर वाढविणे, कृषि निविष्ठांचा कार्यक्षम वापर करणे तसेच शेतकऱ्यांना आधुनिक कृषि तंत्रज्ञानाच्या सेवा उपलब्ध करून देणे या दृष्टीने ड्रोन सेवा महत्त्वपूर्ण ठरणार आहे. ड्रोन तंत्रज्ञानाच्या वापरामुळे पीक संरक्षणासाठी फवारणीची कार्यक्षमता वाढण्यास, वेळ व श्रमाची बचत होण्यास तसेच शेती व्यवस्थापन अधिक गतिमान आणि प्रभावी करण्यास मदत होणार आहे.

यावेळी उपस्थित मान्यवरांनी कृषि क्षेत्रातील तंत्रज्ञानाधारित संशोधन, विस्तार कार्य आणि आधुनिक कृषि तंत्रज्ञान शेतकऱ्यांपर्यंत पोहोचविण्याचे महत्त्व अधोरेखित केले. विद्यापीठाच्या माध्यमातून अशा आधुनिक सुविधा उपलब्ध करून दिल्यामुळे परिसरातील शेतकऱ्यांना निश्चितच लाभ होईल, असा विश्वास व्यक्त करण्यात आला. उपस्थित शास्त्रज्ञांनी शेतकऱ्यांना विविध कृषि विषयांवर मार्गदर्शन केले तसेच त्यांच्या प्रश्नांचे निरसन केले.

कार्यक्रमाचे संचलन व प्रास्ताविक राष्ट्रीय कृषि विकास योजना प्रकल्पाचे मुख्य अन्वेषक डॉ. महेश वाघमारे यांनी केले, तर डॉ. नितीन देशमुख, सहाय्यक प्राध्यापक, कृषि महाविद्यालय, बदनापूर यांनी उपस्थितांचे आभार मानले.

कार्यक्रमाचे नियोजन व आयोजन राष्ट्रीय कृषि विकास योजना प्रकल्पाचे मुख्य अन्वेषक डॉ. महेश वाघमारे, डॉ. एस. एस. माने, सहयोगी प्राध्यापक तथा सह-मुख्य अन्वेषक, डॉ. गणेश गायकवाड, सहयोगी प्राध्यापक तथा सह-मुख्य अन्वेषक, डॉ. पगार, कृषि संशोधन केंद्र, बदनापूर तसेच कृषि महाविद्यालय, बदनापूर येथील अधिकारी व कर्मचारी यांनी विशेष पुढाकार घेऊन केले.








मौजे शेकटा येथे तूर वाण ‘गोदावरी’च्या आद्यरेषीय प्रात्यक्षिकाला माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांची भेट; ‘शेतीमध्ये सर्व काही आहे’ हा समाधानाचा उद्गार शेतकऱ्यांच्या तोंडून निघावा, अशी इच्छा व्यक्त केली

सुधारित तूर वाण ‘गोदावरी’ची उत्कृष्ट पीक वाढ व शेंगा धारणेची क्षमता; ड्रोनद्वारे फवारणीचे प्रात्यक्षिकही आयोजित

छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातील मौजे शेकटा येथे कृषिभूषण पुरस्कारप्राप्त शेतकरी श्री. सिकंदर जाधव यांच्या शेतावर वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ, परभणी यांच्या वतीने राबविण्यात येत असलेल्या सुधारित तूर वाण ‘गोदावरी’च्या आद्यरेषीय प्रात्यक्षिकास (Frontline Demonstration) विद्यापीठाचे माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांनी दिनांक १७ नोव्हेंबर २०२६ रोजी भेट देऊन पीक परिस्थितीची पाहणी केली. या भेटीदरम्यान कृषी संशोधन केंद्र, बदनापूरचे प्रमुख शास्त्रज्ञ (तूर) तथा कृषि महाविद्यालय, बदनापूरचे अधिष्ठाता डॉ. दीपक पाटील, कृषि महाविद्यालय, परभणीचे अधिष्ठाता डॉ. प्रवीण वैद्य, मृदाशास्त्र विभागप्रमुख डॉ. हरिहर कौसडीकर, मोसंबी संशोधन केंद्राचे प्रभारी अधिकारी डॉ. गजेंद्र जगताप तसेच कृषी विज्ञान केंद्र, बदनापूरचे प्रमुख शास्त्रज्ञ डॉ. सचिन सोमवंशी, कृषि संशोधन केंद्र, बदनापूर येथील शास्त्रज्ञ तसेच स्थानिक शेतकरी उपस्थित होते.

या प्रसंगी तूर पिकावर ड्रोनच्या माध्यमातून कीटकनाशक फवारणीचे प्रत्यक्ष प्रात्यक्षिक आयोजित करण्यात आले. या प्रात्यक्षिकामुळे उपस्थित शेतकऱ्यांना आधुनिक कृषि तंत्रज्ञानाचा प्रत्यक्ष अनुभव घेता आला. श्री. सिकंदर जाधव यांनी ठिबक सिंचनाखाली सुधारित ‘गोदावरी’ आणि स्थानिक ‘चारू’ या तूर वाणांची जोड ओळ व एकेरी ओळ पद्धतीने लागवड केली आहे.

प्रात्यक्षिकातील ‘गोदावरी’ वाणाने स्थानिक ‘चारू’ वाणाच्या तुलनेत पीक वाढ, फांद्यांची संख्या आणि शेंगा धारणेच्या बाबतीत अधिक उत्कृष्ट कामगिरी दर्शविल्याचे निरीक्षण करण्यात आले. माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांनी पीक परिस्थितीचे बारकाईने निरीक्षण करून सुधारित वाण, शिफारशीत कृषि पद्धती आणि सूक्ष्मजीव समूह (Microbial Consortia) यांच्या एकात्मिक वापरातून उत्पादनवाढीच्या संभाव्यतेचा आढावा घेतला.

शेतकऱ्यांच्या तोंडून ‘शेतीमध्ये सर्व काही आहे’ असे समाधानाचे उद्गार निघावेत, अशी इच्छा व्यक्त  माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांनी व्यक्त केली. विद्यापीठाने विकसित केलेल्या तूर वाण ‘गोदावरी’च्या माध्यमातून या वर्षीच्या दुष्काळी स्थितीमध्ये देखील कृषिभूषण पुरस्कारप्राप्त शेतकरी श्री. सिकंदर जाधव हे एकरी १५ क्विंटलपेक्षा अधिक उत्पादन घेण्याच्या दिशेने वाटचाल करीत असल्याचे त्यांनी नमूद केले. या यशाचे श्रेय श्री. जाधव यांच्या मेहनतीला, जिद्दीला आणि शास्त्रज्ञांच्या मार्गदर्शनाला जाते, असे प्रतिपादन माननीय कुलगुरूंनी केले.

महाराष्ट्र शासनाचा प्रतिष्ठित ‘कृषिभूषण’ पुरस्कार प्राप्त प्रगतिशील शेतकरी श्री. सिकंदर जाधव यांनी आधुनिक कृषि तंत्रज्ञानाचा स्वीकार करून त्याचे प्रत्यक्ष प्रात्यक्षिक सादर करण्यासाठी घेतलेल्या पुढाकाराचे माननीय कुलगुरूंनी विशेष कौतुक केले. तसेच, उच्च उत्पादनक्षम आणि रोगप्रतिकारक तूर वाण विकसित करण्यासाठी व आद्यरेषीय प्रात्यक्षिके तसेच शेतकरी-केंद्रित विस्तार उपक्रमांच्या माध्यमातून त्यांचा प्रसार करण्यासाठी कृषि संशोधन केंद्र, बदनापूर येथील शास्त्रज्ञांनी केलेल्या कार्याचेही त्यांनी अभिनंदन केले.

कृषि संशोधन आणि प्रत्यक्ष शेतातील अंमलबजावणी यांमधील दरी कमी करण्यासाठी संशोधन संस्थांनी विकसित केलेले आधुनिक तंत्रज्ञान प्रभावीपणे शेतकऱ्यांपर्यंत पोहोचविणे आणि त्याचा व्यापक स्वीकार होण्यासाठी प्रयत्न करणे आवश्यक असल्याचे माननीय कुलगुरूंनी यावेळी अधोरेखित केले.

या आद्यरेषीय प्रात्यक्षिकाचा मुख्य उद्देश सुधारित तूर वाण ‘गोदावरी’, सूक्ष्मजीव समूहाद्वारे बीजप्रक्रिया, संतुलित अन्नद्रव्य व्यवस्थापन, ठिबक सिंचन आणि शिफारशीत पीक संरक्षण उपाययोजना यांसारख्या एकात्मिक पीक उत्पादन तंत्रज्ञानाचे महत्त्व शेतकऱ्यांपर्यंत पोहोचविणे हा आहे. या एकात्मिक तंत्रज्ञानाच्या अवलंबनामुळे तूर उत्पादनात वाढ, मृदा आरोग्य सुधारणा, उपलब्ध संसाधनांचा कार्यक्षम वापर आणि शाश्वत कृषि उत्पादनाला चालना मिळण्यास मदत होणार आहे.

या भेटीमुळे शेतकरी आणि शास्त्रज्ञ यांच्यात संवाद साधण्याची संधी उपलब्ध झाली असून सुधारित तूर वाण ‘गोदावरी’ आणि त्याच्या शिफारशीत उत्पादन तंत्रज्ञानाबाबत शेतकऱ्यांमध्ये जागरूकता निर्माण झाली आहे. अशा आद्यरेषीय प्रात्यक्षिकांमुळे तूर उत्पादनवाढ, शेतीची आर्थिक लाभदायकता, शाश्वत कृषि विकास आणि शेतकऱ्यांचे उत्पन्न वाढविण्यास निश्चितच हातभार लागणार आहे.