उसावरील पायरीला (पाकोळी) किडीचा वाढता प्रादुर्भाव : वेळीच करा एकात्मिक व्यवस्थापन

 वनामकृविच्या तज्ज्ञांचे शेतकऱ्यांना आवाहन

सध्याच्या पावसाळी हंगामात ढगाळ वातावरण, वारंवार होणारा रिमझिम पाऊस आणि वाढलेली आर्द्रता यामुळे काही भागातील उसामध्ये पायरीला (पाकोळी) या रसशोषक किडीचा प्रादुर्भाव वाढताना दिसून येत आहे. या किडीची पिल्ले व प्रौढ उसाच्या पानातील रस शोषून घेत असल्याने पानांची हिरवेपणा कमी होऊन पाने पिवळसर व निस्तेज होतात. त्याचबरोबर किडीच्या शरीरातून बाहेर पडणाऱ्या चिकट गोड पदार्थावर काळ्या बुरशीची वाढ होऊन पानांची अन्ननिर्मितीची प्रक्रिया मंदावते. पायरीला किडीचे वेळीच व्यवस्थापन न केल्यास उसाच्या उत्पादनात ३१ टक्के पर्यंत, तर साखर उताऱ्यामध्ये २ ते ३ टक्के पर्यंत घट येऊ शकते. त्यामुळे शेतकऱ्यांनी पिकाचे नियमित निरीक्षण करून किडीचा प्रादुर्भाव आर्थिक नुकसानीच्या पातळीपर्यंत पोहोचण्यापूर्वीच योग्य एकात्मिक व्यवस्थापनाच्या उपाययोजना कराव्यात असे आवाहन वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ, परभणी येथील कृषी तंत्रज्ञान माहिती केंद्राचे डॉ. दिगंबर पटाईत, डॉ. गजानन गडदे आणि श्री. मधुकर मांडगे या तज्ज्ञांनी शेतकऱ्यांना केले आहे.

किडीची ओळख आणि जीवनक्रम –

या किडीची मादी दिवसाच्या वेळी शक्यतो सावलीमध्ये आणि आडोशाला पानांच्या खालच्या बाजूला शिरेजवळ ४-५ ओळीत पुंजक्यामध्ये पांढरट ते हिरवट पिवळ्या रंगाची अंडी घालते, एका पुंजक्यामध्ये ३० ते ४० अंडी असतात. अंड्यावर मेणचट दोऱ्यासारखे आवरण असते. अंडी अवस्था तापमान व ऋतुमानानुसार बदलते. उष्ण हंगामात अंडी अवस्था साधारणतः ७ ते १२ दिवसांची, तर थंड व प्रतिकूल परिस्थितीत २० ते ४१ दिवसांपर्यंत असू शकते. हिवाळ्यामध्ये प्रतिकूल परिस्थितीत थंडीपासून अंड्याचे संरक्षण व्हावे यासाठी पानाच्या आतल्या आवरणामध्ये अंडी घातली जातात. अशा अंड्यातून पांढरट रंगाची पिल्लं बाहेर पडतात ज्यांच्या पृष्ठभागावर शरीरापेक्षा जास्त लांबीचे तंतुमय अवयव असतात आणि शरीरावर मेणचट आवरण असते. पिल्लावस्थेचा कालावधी देखील तापमान व ऋतुमानानुसार मोठ्या प्रमाणात बदलतो. तर प्रौढ फिकट पिवळसर रंगाची व पाचरीच्या आकाराची असतात. पायरीला किडींचे प्रौढ वातावरणानुसार १४ ते २०० दिवसांपर्यंत जिवंत राहू शकतात तसेच नरापेक्षा मादी काही काळ जास्त जिवंत राहते. अशाप्रकारे कीड एका वर्षात ३ ते ४ पिढ्या पूर्ण करते.

हवामानाचा प्रभाव

ही कीड वर्षभर सक्रिय असते; परंतु पायरीला किडीच्या वाढीसाठी उबदार व दमट वातावरण पोषक ठरते. पावसाळ्यातील ढगाळ वातावरण, वारंवार होणारा रिमझिम पाऊस आणि वाढलेली आर्द्रता यामुळे या किडीची संख्या वाढण्यास पोषक परिस्थिती निर्माण होऊ शकते. विशेषतः जुलै ते सप्टेंबर या कालावधीत किडीचा प्रादुर्भाव वाढण्याची शक्यता असल्याने या काळात उसाचे नियमित निरीक्षण करावे. अतिउष्ण व कोरड्या वातावरणात किडीची संख्या कमी होते.

नुकसानीचा प्रकार व प्रादुर्भावाची लक्षणे

या किडीची पिल्ले आणि प्रौढ दोन्ही उसाच्या पानातील रस शोषण करतात,परंतु पिल्लं जास्त प्रमाणात नुकसान करतात. पानातील रस शोषण केल्याने उसाच्या पानाचा हिरवेपणा कमी होऊन पाने निस्तेज व पिवळी पडतात, तसेच हि किड पानावर एक प्रकारचा चिकट व गोड पदार्थ तिच्या शरीरातून बाहेर सोडते त्यामुळे पानावर काळ्या बुरशीचा प्रादुर्भाव होऊन काजळी पडल्यासारखा रंग चढून पानांची अन्न तयार करण्याची प्रक्रिया मंदावते आणि उसाची पाने वाळू लागतात आणि ऊसातील साखरेचे प्रमाण घटते. अशा उसापासून तयार केलेली साखर आणि गूळ कमी दर्जाचा मिळतो. वाढीच्या अवस्थेत जास्त प्रादुर्भाव दिसून आल्यास उसाच्या उत्पादनात घट होते तर पिकाच्या शेवटच्या अवस्थेत प्रादुर्भाव दिसून आल्यास साखर उताऱ्यात घट होते.

पर्यायी खाद्य वनस्पती

 गहू, मका, ज्वारी, बाजरी, ओट, बार्ली, इतर तृणधान्ये आणि गवतवर्गिय तणे

निरीक्षण व आर्थिक नुकसानीची पातळी

पिकाचे नियमितपणे किमान आठवड्यातून एकदा निरीक्षण करावे. शेतातील विविध भागांतून उसाची बेटे/कांडे निवडून त्यावरील पानांवर पायरीला किडीची पिल्ले, प्रौढ व अंडीपुंज यांची नोंद घ्यावी. सरासरी ३ ते ५ पिल्ले किंवा प्रौढ प्रति पान अथवा १ अंडीपुंज प्रति पान आढळल्यास व्यवस्थापनाच्या उपाययोजना सुरू कराव्यात. निरीक्षण करताना शेताच्या बांधालगतचा भाग तसेच पिकाच्या आतील भागातील झाडे यांचा समावेश करावा.

एकात्मिक व्यवस्थापन

पिकाची फेरपालट करावी.

ज्याठिकाणी पायरीला किडीचा प्रादुर्भाव जास्त दिसून आला असेल त्या ठिकाणी खोडवा ऊस घेण्याचे टाळावे कारण खोडवा पीक किडीसाठी सतत उपलब्ध खाद्य वनस्पती म्हणून काम करू शकते आणि पायरीला किडीची संख्या वाढण्यास मदत होऊ शकते.

उसाची लागवड पट्टा अथवा रुंद सरी पद्धतीने करावी त्यामुळे कीडनाशकांची फवारणी किंवा धुरळणी करणे सोयीचे होईल.

लागवड करताना बेण्यास क्लोरोपारीफॉस २०% या कीटकनाशकाची ०२ मिली प्रति लिटर पाणी या प्रमाणात बेणे प्रक्रिया करून मगच लागवड करावी.

आंतरपीक म्हणून बटाटे,कांदा, टरबूज, काकडी, सोयाबीन, चवळी, भुईमूग यासारख्या पिकांची लागवड करावी.

पीक तन विरहित ठेवावे आणि पर्याय खाद्य वनस्पती नष्ट कराव्यात.

उसात पाणी साचत असल्यास चर काढून पाण्याचा निचरा करावा आणि पाण्याचा जास्त ताण पडल्यास पाणी द्यावे.

नत्रयुक्त खतांचा जास्त वापर करू नये. नत्राचा अतिरेक टाळून माती परीक्षण व पिकाच्या गरजेनुसार संतुलित खत व्यवस्थापन करावे. जास्त नत्रामुळे कोवळी व रसाळ वाढ वाढू शकते आणि रसशोषक किडींच्या वाढीस अनुकूल परिस्थिती निर्माण होऊ शकते.

खोडवा उसामध्ये खालची दोन पाने काढून टाकावी कारण किडीद्वारे अंडी देण्यासाठी या पानांना प्राधान्य दिले जाते.

जुनी वाळलेली पाने वेळोवेळी जमा करून नष्ट करावीत जेणेकरून पुढे होणारा प्रादुर्भाव कमी करता येईल.

पानावर अंडी पुंज आढळून आल्यास अशी पाने अंडी पुंजासह जमा करून नष्ट करावीत.

निरिक्षणासाठी व मोठ्या प्रमाणात प्रौढ जमा करून नष्ट करण्यासाठी एक प्रकाश सापळा प्रति पाच एकर क्षेत्र या प्रमाणात पिकाच्या उंचीच्या अर्धा फूट उंचीवर लावून सायंकाळी ६ ते रात्री १० या वेळेत चालू ठेवावा.

वनस्पतीजन्य कीटकनाशकामध्ये ५ टक्के निंबोळी अर्काची फवारणी करावी.

मेटारायझियम ॲनिसोप्ली या जैविक बुरशीचा वापर ४० ग्रॅम/१० लिटर पाणी या प्रमाणात करावा.  तसेच या जैविक बुरशीच्या उत्पादनाची गुणवत्ता, जिवंत बीजाणूंची संख्या आणि उत्पादनाच्या प्रकारानुसार ही मात्रा बदलू शकते. त्यामुळे उपलब्ध नोंदणीकृत उत्पादनाचा वापर त्यावरील शिफारशीनुसार करावा.

इपिरिकॅनिया मेलॅनोल्युका या परोपजीवी मित्र कीटकांचे व इतर मित्र कीटकांचे संवर्धन करावे जेणेकरून नैसर्गिकरित्या किडींचे व्यवस्थापन होईल त्याकरीता रासायनिक कीटकनाशकाची फवारणी शक्यतो टाळावी. पायरीला किडीच्या शेतामध्ये इपिरिकॅनिया मेलॅनोल्युका चे पांढरे कोष, ढालकिडे, भक्षक भुंगेरे, क्रायसोपा व इतर नैसर्गिक शत्रू मोठ्या प्रमाणात आढळत असल्यास त्यांचे संरक्षण करावे आणि अनावश्यक रासायनिक फवारणी टाळावी.

उपलब्ध झाल्यास इपिरिकॅनिया मेलॅनोल्युका या परोपजीवी मित्र कीटकांचे ४००० ते ५००० कोष अथवा ४ ते ५ लाख अंडी शेतामध्ये सोडावीत. पायरीला किडीची संख्या आर्थिक नुकसानीच्या पातळीपर्यंत पोहोचल्यास उपलब्धतेनुसार ही जैविक नियंत्रणाची उपाययोजना करावी. इपिरिकॅनिया मेलॅनोल्युका हा पायरीला किडीच्या पिल्ले व प्रौढांवर बाह्यपरजीवी म्हणून कार्य करतो.

ज्या उसामध्ये मित्र कीटकांची संख्या जास्त दिसून येत असेल त्या शेतातील पाचट जाळू नये.

रासायनिक व्यवस्थापनाकरिता क्लोरोपायरीफॉस २० टक्के ६०० मिली प्रति एकर फवारावे. जैविक, यांत्रिक व इतर एकात्मिक उपाययोजनांनंतरही पायरीला किडीची संख्या आर्थिक नुकसानीच्या पातळीपेक्षा जास्त राहिल्यासच रासायनिक कीटकनाशकाचा वापर करावा. फवारणीपूर्वी संबंधित उत्पादनाच्या अद्ययावत लेबलवरील पीक, किडीची शिफारस, मात्रा, पाणी प्रमाण व प्रतीक्षा कालावधी तपासूनच वापर करावा.

            आवश्यकता वाटल्यास दहा दिवसानंतर दुसरी फवारणी करावी.कीटकनाशकाची फवारणी आलटून-पालटून करावी मात्र मित्रकीटकांची संख्या जास्त असल्यास अनावश्यक दुसरी फवारणी टाळावी. रासायनिक कीटकनाशकांचा वापर हा किडीची संख्या, आर्थिक नुकसानीची पातळी आणि शेतातील मित्रकीटकांची स्थिती विचारात घेऊनच करावा.

फवारणी करताना घ्यावयाची अत्यंत महत्त्वाची काळजी

वरील कीटकनाशकांसोबत इतर कोणतेही कीटकनाशक, बुरशीनाशक, विद्राव्य खते किंवा सूक्ष्म अन्नद्रव्ये मिसळू नयेत

एकाच कीटकनाशकाची सलग फवारणी करू नये.

फवारणीसाठी स्वच्छ पाणी व शिफारशीनुसार पाण्याचे प्रमाण वापरावे

कमी पाणी वापरल्यास फवारणीचे अपेक्षित परिणाम मिळत नाहीत.

फवारणी करताना मास्क, हातमोजे इ. संरक्षक साधनांचा वापर करावा.

        अधिक माहितीसाठी वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठातील कृषि तंत्रज्ञान माहिती केंद्राच्या दूरध्वनी क्रमांक ०२४५२-२२९००० किंवा व्हाटस्अप हेल्पलाईन क्रमांक ८३२९४३२०९७ यावर संपर्क करावा. (कार्यालयीन वेळेत सुट्टीचे दिवस सोडून)

वनामकृवि संदेश क्रमांक –०३/२०२६ (११ ऑगस्ट २०२६)

सायाळा ब्लॉकमध्ये औषधी, सुगंधी व विविध प्रजातींच्या २.२५ लाख रोपांच्या लागवडीचा शुभारंभ; वसंतराव नाईक कृषि विद्यापीठाचा हरित उपक्रम

 पर्यावरण संवर्धनासोबत पर्यायी उत्पन्नाचे साधन उपलब्ध होणार : माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि

वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ, परभणी आणि सामाजिक वनीकरण विभाग, परभणी यांच्या संयुक्त विद्यमाने आयोजित ‘औषधी वनस्पती व सुगंधी वृक्ष लागवड कार्यक्रमाचा’ शुभारंभ आज दिनांक ११ ऑगस्ट २०२६ रोजी विद्यापीठाचे माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांच्या अध्यक्षतेखाली व शुभहस्ते उत्साहात संपन्न झाला. हा कार्यक्रम विद्यापीठातील सायाळा ब्लॉक, ग्रामसेवक प्रशिक्षण केंद्रालगत आयोजित करण्यात आला.

औषधी व सुगंधी वनस्पतींच्या लागवडीला प्रोत्साहन देणे, शेतकऱ्यांना पारंपरिक पिकांसोबत पर्यायी व अधिक उत्पन्नक्षम पिकांचा पर्याय उपलब्ध करून देणे तसेच पर्यावरण संवर्धन व हरित क्षेत्रवाढीस चालना देणे, हा या उपक्रमाचा प्रमुख उद्देश आहे. औषधी व सुगंधी वनस्पतींना वाढती मागणी असल्याने त्यांच्या शास्त्रीय व व्यावसायिक लागवडीमुळे शेतकऱ्यांना उत्पन्नाचे नवे स्रोत निर्माण होण्यास मदत होणार आहे.

यावेळी बोलताना माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांनी औषधी व सुगंधी वनस्पतींच्या लागवडीचे आर्थिक व पर्यावरणीय महत्त्व अधोरेखित केले. औषधी व सुगंधी वनस्पतींच्या लागवडीतून नवे उत्पन्नाचे स्रोत उपलब्ध करून देण्यासोबतच पर्यावरण संवर्धनालाही मोठी चालना मिळणार आहे, असे त्यांनी नमूद केले.

कार्यक्रमास विद्यापीठाचे संशोधन संचालक डॉ. भगवान आसेवार, शिक्षण संचालकडॉ. बाबासाहेब ठोंबरे, विस्तार शिक्षण संचालक डॉ. राकेश अहिरे, उद्यानविद्या महाविद्यालयाचे अधिष्ठाता डॉ. विश्वनाथ खंदारे, कृषी विद्या विभाग प्रमुख तथा मध्यवर्ती प्रक्षेत्र प्रभारी अधिकारी डॉ. विलास खर्गखराटे तसेच सहयोगी संचालक (बियाणे) व कृषी वनस्पतीशास्त्र विभाग प्रमुख डॉ. हिराकांत काळपांडे, सामाजिक वनीकरण विभागाच्या विभागीय वन अधिकारी श्रीमती एस. एस. पठाण तसेच सामाजिक वनीकरण वनपरिक्षेत्र अधिकारी श्री. भूषण जगन्नाथराव गजपुरे यांची प्रमुख उपस्थिती होती.

या उपक्रमांतर्गत एकूण १० हेक्टर क्षेत्रापैकी ७.५० हेक्टर क्षेत्रावर तब्बल २ लाख २५ हजार रोपांची लागवड करण्यात येणार आहे. यामध्ये औषधी वनस्पती, जंगली वनस्पती, फळझाडे, फुलझाडे तसेच इतर विविध रोपांचा समावेश आहे.

औषधी वनस्पतींमध्ये मोह, बेहडा, अर्जुन, कडुनिंब, हिरडा, शमी, रक्तचंदन, आवळा, बेल, कढीपत्ता आणि मेहंदी यांचा समावेश आहे. फळझाडांमध्ये चिंच, आंबा, जांभूळ, फणस, सीताफळ, चारोळी, डाळिंब, लिंबू आणि करवंद या रोपांची लागवड करण्यात येणार आहे. जंगली वनस्पतींमध्ये वड, उंबर, साग, बीजा, शिरस आणि सीताअशोक यांचा समावेश आहे. फुलझाडांच्या रोपांमध्ये तामण, पारिजातक, स्वस्तिक, कणेरी, चमेली, मोगरा, जास्वंद, गुलाब, रातराणी, मधुमालती, मोती मोगरा आणि बोगनवेल यांचा समावेश आहे. तसेच इतर रोपांमध्ये आलामुंडा, कुंदा, मिलिस्टोमा, अनंता, सदाफुली, रातराणी, शेवगा आणि हादगा यांचा समावेश करण्यात आला आहे.

या उपक्रमाच्या माध्यमातून औषधी व सुगंधी वनस्पतींच्या शाश्वत लागवडीबाबत जनजागृती करण्यासोबतच पर्यावरणपूरक आणि शाश्वत शेती पद्धतींना प्रोत्साहन देण्यात येणार आहे. या पिकांच्या लागवड, व्यवस्थापन आणि मूल्यवर्धनाबाबत शेतकऱ्यांना मार्गदर्शन मिळाल्यास ग्रामीण भागात रोजगाराच्या तसेच उत्पन्नवाढीच्या नव्या संधी निर्माण होऊ शकतात.

कार्यक्रमाच्या यशस्वी आयोजनासाठी विद्यापीठातील आणि सामाजिक वनीकरण विभागाचे अधिकारी शास्त्रज्ञ व कर्मचाऱ्यांनी परिश्रम घेतले. कार्यक्रमात परभणी येथील जवाहर नवोदय विद्यालयाच्या शिक्षकांनी त्यांच्या विद्यार्थ्यांसह सहभाग घेतला.

सोयाबीन प्रक्रिया व मूल्यवर्धनातून शेतकऱ्यांच्या उत्पन्नवाढीला चालना – माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि

 वनामकृवित सोयाबीन प्रक्रिया तंत्रज्ञान व मूल्यवर्धन निवासी प्रशिक्षण कार्यक्रमाचे उद्घाटन

वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ, परभणी अंतर्गत अन्नतंत्र महाविद्यालय व कृषि अभियांत्रिकी महाविद्यालय, परभणी आणि मराठवाडा शेती विकास प्रतिष्ठान, छत्रपती संभाजीनगर यांच्या संयुक्त विद्यमाने आयोजित ‘सोयाबीन प्रक्रिया तंत्रज्ञान व मूल्यवर्धन’ या निवासी प्रशिक्षण कार्यक्रमाचे उद्घाटन दिनांक १० ऑगस्ट रोजी अन्नतंत्र महाविद्यालय, परभणी येथे उत्साहात संपन्न झाले. हा प्रशिक्षण कार्यक्रम दि. १० ते १४ ऑगस्ट २०२६ या कालावधीत आयोजित करण्यात आला आहे.

कार्यक्रमाचे उद्घाटक तथा अध्यक्षस्थानावरून बोलताना वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठाचे माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि म्हणाले की, शेतकऱ्यांची आर्थिक उन्नती साधण्यासाठी केवळ उत्पादन व उत्पादकता वाढविणे पुरेसे नाही, तर उत्पादित कृषिमालावर प्रक्रिया करून त्याचे मूल्यवर्धन करणे तसेच काढणीनंतर होणारे नुकसान कमी करणे अत्यंत आवश्यक आहे. शेतकऱ्यांच्या सर्वांगीण उत्थानासाठी शैक्षणिक क्षेत्र, उद्योग आणि शासन यांनी परस्पर समन्वयाने एकत्रितपणे कार्य करणे गरजेचे आहे.

कार्यक्रमाचे प्रमुख अतिथी परभणी जिल्ह्याचे पोलीस अधीक्षक श्री. पंकज कुमावत यांनी शेती क्षेत्रात केवळ उत्पादन वाढविणे महत्त्वाचे नसून उत्पादित कृषिमालाचे योग्य विपणन व प्रभावी वितरण व्यवस्था याकडेही विशेष लक्ष देणे ही काळाची गरज असल्याचे सांगितले.

अपर जिल्हाधिकारी श्रीमती शोभा जाधव यांनी देशाच्या सर्वांगीण विकासामध्ये अन्नप्रक्रिया तंत्रज्ञानाची महत्त्वपूर्ण भूमिका असल्याचे नमूद करून प्रशिक्षणार्थींना शुभेच्छा दिल्या.

यावेळी मराठवाडा शेती विकास प्रतिष्ठानचे अध्यक्ष तथा अन्नतंत्र महाविद्यालयाचे माजी विद्यार्थी श्री. मनोज लोहिया यांनी शेतकऱ्यांच्या आर्थिक प्रगतीसाठी अन्नप्रक्रिया व मूल्यवर्धनाचे महत्त्व अधोरेखित केले. ते म्हणाले की, आजच्या तरुण पिढीने आणि शेतकरी कुटुंबातील युवकांनी केवळ नोकरीच्या शोधात न राहता स्वतःचे अन्नप्रक्रिया उद्योग सुरू करून रोजगारनिर्माते बनले पाहिजे. यामुळे मराठवाड्याच्या आर्थिक विकासाला निश्चितच चालना मिळेल.

या निवासी प्रशिक्षण कार्यक्रमाच्या उद्घाटनप्रसंगी विशेष अतिथी म्हणून विद्यापीठाचे शिक्षण संचालक डॉ. बाबासाहेब ठोंबरे आणि संशोधन संचालक डॉ. भगवान आसेवार उपस्थित होते. त्यांनी उपस्थित शेतकऱ्यांना सोयाबीन मूल्यवर्धनाचे महत्त्व तसेच या क्षेत्रातील विविध संधींबाबत मार्गदर्शन केले.

अन्नतंत्र महाविद्यालयाचे सहयोगी अधिष्ठाता डॉ. राजेश क्षीरसागर यांनी प्रास्ताविकातून प्रशिक्षण कार्यक्रमाचा उद्देश स्पष्ट केला. प्रशिक्षणादरम्यान सोयाबीन प्रक्रिया तंत्रज्ञान व मूल्यवर्धन या विषयांवर तज्ज्ञ मार्गदर्शकांची विविध तांत्रिक तसेच प्रात्यक्षिक सत्रे आयोजित करण्यात आली आहेत.

कार्यक्रमास सेवानिवृत्त न्यायाधीश श्री. शंकर ढवळे, कृषि अभियांत्रिकी महाविद्यालयाचे सहयोगी अधिष्ठाता डॉ. राहुल रामटेके, कृषि महाविद्यालयाचे सहयोगी अधिष्ठाता डॉ. प्रवीण वैद्य, अन्नतंत्र महाविद्यालयाचे माजी सहयोगी अधिष्ठाता, महाविद्यालयातील आजी-माजी प्राध्यापक, शेतकरी प्रशिक्षणार्थी तसेच विद्यार्थी मोठ्या संख्येने उपस्थित होते.

महाविद्यालयाच्या वतीने अन्नप्रक्रिया तंत्रज्ञान विभागाच्या विभागप्रमुख डॉ. विजया पवार यांनी कार्यक्रम समन्वयिका म्हणून कार्य केले. कार्यक्रम यशस्वी करण्यासाठी महाविद्यालयातील प्राध्यापक व कर्मचाऱ्यांनी सहकार्य केले. सूत्रसंचालन डॉ. प्रीती ठाकूर यांनी केले, तर डॉ. अनुप्रिता जोशी यांनी आभार प्रदर्शन केले.

या प्रशिक्षणामुळे सोयाबीन उत्पादक शेतकऱ्यांना सोयाबीन प्रक्रिया, मूल्यवर्धन, काढणीनंतरचे व्यवस्थापन आणि प्रक्रिया उद्योगाच्या विविध संधींबाबत आधुनिक तंत्रज्ञानाचे ज्ञान व व्यावहारिक प्रशिक्षण मिळणार आहे.

६ हजारांहून अधिक कृषि विद्यार्थ्यांना २१.३५ कोटींची शिष्यवृत्ती; राष्ट्रीय शिष्यवृत्ती पोर्टल आधारित थेट लाभ हस्तांतरण (NSP-DBT) प्रणालीचा केंद्रीय कृषिमंत्री माननीय नामदार श्री. शिवराज सिंह चौहान जी यांच्या हस्ते शुभारंभ

कृषि शिक्षणात व्यावहारिक प्रशिक्षण, नवोपक्रम आणि संशोधनाला प्राधान्य देण्याचे केंद्रीय कृषिमंत्री माननीय नामदार श्री. शिवराज सिंह चौहान जी यांचे आवाहन

कृषि विद्यार्थ्यांसाठी NSP-DBT प्रणाली महत्त्वपूर्ण पाऊल – माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि

कृषि विद्यार्थ्यांना शिष्यवृत्तीची रक्कम वेळेत, पारदर्शक आणि सुलभ पद्धतीने उपलब्ध व्हावी, यासाठी केंद्रीय कृषि व शेतकरी कल्याण तथा ग्रामीण विकास मंत्री माननीय नामदार श्री. शिवराज सिंह चौहान जी यांच्या हस्ते आज दिनांक १० ऑगस्ट २०२६ रोजी भारतीय कृषि अनुसंधान परिषद–भारतीय कृषि अनुसंधान संस्था (ICAR-IARI), पूसा, नवी दिल्ली येथे राष्ट्रीय शिष्यवृत्ती पोर्टल (NSP) आधारित थेट लाभ हस्तांतरण (DBT) प्रणालीचा शुभारंभ करण्यात आला. या माध्यमातून देशभरातील ६ हजारांहून अधिक कृषि विद्यार्थ्यांना एकूण २१.३५ कोटी रुपयांची शिष्यवृत्ती/फेलोशिपची रक्कम थेट त्यांच्या बँक खात्यांमध्ये जमा करण्यात आली. सन २०२५-२६ मध्ये प्रवेशित विद्यार्थ्यांनाही या शिष्यवृत्ती योजनेचा लाभ देण्यात आला.

यावेळी केंद्रीय कृषिमंत्री माननीय श्री. शिवराज सिंह चौहान जी यांनी कृषि शिक्षणातील व्यावहारिक प्रशिक्षणाचे महत्त्व अधोरेखित केले. केवळ वर्गातील शिक्षणातून कृषि क्षेत्रासाठी आवश्यक कौशल्ये विकसित होणार नाहीत; प्रत्यक्ष शेतातील प्रशिक्षण, प्रयोग आणि अनुभवाच्या माध्यमातूनच विद्यार्थ्यांना प्रभावी कृषि कौशल्ये प्राप्त होतात, असे त्यांनी नमूद केले. कृषि विद्यार्थ्यांनी शिक्षणासोबतच संशोधन, नवोपक्रम, स्टार्टअप आणि उद्योजकता या क्षेत्रांतही योगदान द्यावे, असे आवाहन त्यांनी केले.

कृषि क्षेत्रातील अन्नसुरक्षा, पोषणसुरक्षा आणि उपजीविका सुरक्षा यांना केंद्रस्थानी ठेवून शेतकऱ्यांचे जीवनमान उंचावणे आवश्यक असल्याचे केंद्रीय कृषिमंत्री माननीय श्री. शिवराज सिंह चौहान जी यांनी सांगितले. पूर्वी नोकरी आणि उद्योगधंद्याला प्राधान्य देऊन जे काही करू शकत नाहीत त्यांनी शेती करावी, अशी मानसिकता होती; मात्र आता “जे सर्व काही करू शकतात, त्यांनी शेती करावी, अशी सकारात्मक भूमिका समाजात निर्माण होणे गरजेचे आहे, असे प्रतिपादन त्यांनी केले.

शेतकऱ्यांचे जीवनमान उंचावण्यासाठी कृषि व संलग्न शाखांतील विद्यार्थ्यांची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची असल्याचे सांगून त्यांनी भविष्यात विद्यार्थ्यांनी ही भूमिका अधिक प्रभावीपणे पार पाडावी, असे आवाहन केले. शेत, शेतकरी आणि विज्ञान यांच्या समन्वयातूनच देशाची अन्नसुरक्षा आणि आत्मनिर्भरता अधिक बळकट होईल, असेही त्यांनी स्पष्ट केले.

NSP-DBT प्रणालीमुळे शिष्यवृत्ती वितरण अधिक पारदर्शक

राष्ट्रीय शिष्यवृत्ती पोर्टल आधारित थेट लाभ हस्तांतरण (NSP-DBT) प्रणालीमुळे शिष्यवृत्ती वितरणामध्ये पारदर्शकता, गतिमानता आणि कार्यक्षमता वाढणार असून, विद्यार्थ्यांना आवश्यक वेळी आर्थिक सहाय्य मिळण्यास मदत होणार आहे. कार्यक्रमादरम्यान देशभरातील सुमारे ६ हजार विद्यार्थ्यांच्या खात्यांवर अल्पावधीत शिष्यवृत्तीची रक्कम जमा करण्यात आली. या प्रक्रियेमुळे शासनाची पारदर्शक आणि विद्यार्थी-केंद्रित कार्यपद्धती अधिक प्रभावीपणे अधोरेखित झाली असून, विद्यार्थ्यांच्या मनोबलात वाढ होऊन त्यांना शिक्षण, संशोधन आणि नवोपक्रमाकडे अधिक जोमाने वळण्यास प्रेरणा मिळणार आहे.

माननीय प्रधानमंत्री श्री. नरेंद्र मोदी जी यांच्या नेतृत्वाखाली केंद्र सरकारकडून अन्नसुरक्षा, पोषणसुरक्षा आणि शेतकरी उत्पन्नसुरक्षा यांना प्राधान्य दिले जात असल्याचेही केंद्रीय कृषिमंत्र्यांनी नमूद केले. भारतीय कृषि अनुसंधान परिषदेच्या वैज्ञानिकांनी केलेले संशोधन आणि शेतकऱ्यांचे अथक परिश्रम यामुळे देशाची अन्नधान्य उत्पादन क्षमता अधिक मजबूत झाली आहे. कृषि विद्यार्थ्यांनी केवळ रोजगाराच्या संधींपुरते मर्यादित न राहता देशाच्या कृषि विकासासाठी मोठी उद्दिष्टे ठेवून कार्य करावे, असे आवाहन त्यांनी केले.

तसेच, हरियाली अमावस्येच्या निमित्ताने देशभरातील भारतीय कृषि अनुसंधान परिषदेच्या संस्थांमध्ये कृषि विद्यार्थ्यांनी वृक्षारोपण उपक्रमात सहभागी व्हावे, असे आवाहन करून कृषि विकासासोबतच पर्यावरण संवर्धन हीदेखील सामूहिक जबाबदारी असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.

या कार्यक्रमास केंद्रीय कृषि व शेतकरी कल्याण राज्यमंत्री माननीय नामदार श्री. भागीरथ चौधरी जी, भारतीय कृषि अनुसंधान परिषदेचे माननीय महासंचालक डॉ. मांगीलाल जाट, सचिव श्री. ज्ञानेंद्र त्रिपाठी, उपमहासंचालक डॉ. यशपाल सिंह मलिक, संचालक डॉ. सी. श्रीनिवास राव यांच्यासह ICAR व IARIचे वरिष्ठ अधिकारी, वैज्ञानिक आणि विद्यार्थी उपस्थित होते. देशभरातील हजारो विद्यार्थी ऑनलाइन माध्यमातून या कार्यक्रमात सहभागी झाले.

वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठाचा सक्रिय सहभाग

या महत्त्वपूर्ण कार्यक्रमात वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ, परभणीचे माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि हे विशेष निमंत्रित म्हणून सहभागी झाले. त्यांनी कार्यक्रमात ऑनलाइन माध्यमातून सहभाग नोंदविला.

या उपक्रमाबाबत बोलताना माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि म्हणाले की, NSP-DBT प्रणाली ही विद्यार्थ्यांना शिष्यवृत्तीची रक्कम पारदर्शकपणे आणि वेळेत उपलब्ध करून देण्याच्या दृष्टीने एक महत्त्वपूर्ण पाऊल आहे. या प्रणालीमुळे कृषि विद्यार्थ्यांना शिष्यवृत्तीची रक्कम नियमितपणे आणि वेळेत उपलब्ध होणार असून, मानवी हस्तक्षेपामुळे होणारी दिरंगाई तसेच विविध स्तरांवरील अनावश्यक प्रशासकीय प्रक्रिया कमी होण्यास मदत होणार आहे. परिणामी, शिष्यवृत्ती वितरणाची प्रक्रिया अधिक सुलभ, गतिमान, पारदर्शक आणि कार्यक्षम होऊन विद्यार्थ्यांना त्याचा थेट लाभ मिळणार आहे.

यावेळी विद्यापीठाचे शिक्षण संचालक डॉ. बाबासाहेब ठोंबरे, विद्यापीठाचे ICAR नोडल अधिकारी डॉ. सचिन मोरे यांच्यासह विद्यापीठातील विविध शाखांमधील ICAR शिष्यवृत्तीचे २५० हून अधिक लाभार्थी विद्यार्थी ऑनलाइन माध्यमातून सहभागी झाले.

राष्ट्रीय स्तरावर सुरू करण्यात आलेल्या NSP-DBT प्रणालीमुळे वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठातील कृषि विद्यार्थ्यांना शिष्यवृत्तीची रक्कम वेळेत आणि थेट त्यांच्या बँक खात्यावर मिळण्याचा मार्ग अधिक सुलभ झाला आहे. या उपक्रमामुळे विद्यार्थ्यांना आर्थिक स्थैर्य मिळून त्यांच्या शिक्षण, संशोधन आणि कृषि नवोपक्रमातील सहभागाला निश्चितच चालना मिळणार आहे.

For English

शेतकरी हितासाठी कृषि विस्ताराला अधिक गतिमान करण्याची गरज – माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि

वनामकृविच्या खामगाव येथील कृषि विज्ञान केंद्राची १० वी वैज्ञानिक सल्लागार समितीची बैठक; जैविक निविष्ठा निर्मिती युनिटचे उद्घाटन

शेतकऱ्यांचे उत्पन्न वाढविण्यासाठी आधुनिक कृषि तंत्रज्ञान, संशोधनाचे निष्कर्ष आणि शेतकरी-केंद्रित विस्तार उपक्रम प्रभावीपणे शेतकऱ्यांपर्यंत पोहोचविणे आवश्यक आहे. कृषि विज्ञान केंद्रांनी प्रयोग, प्रात्यक्षिके व प्रशिक्षणांच्या माध्यमातून कृषि विस्तार कार्याला अधिक गतिमान करावे, असे प्रतिपादन वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ, परभणीचे माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांनी केले. ते वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठांतर्गत कृषि विज्ञान केंद्र, खामगाव (ता. गेवराई, जि. बीड) येथे दिनांक ९ ऑगस्ट २०२६ रोजी १० वी वैज्ञानिक सल्लागार समिती बैठकीच्या अध्यक्षस्थानावरून बोलत होते.

यावेळी विस्तार शिक्षण संचालक डॉ. राकेश अहिरे, संशोधन संचालक डॉ. भगवान आसेवार, अटारी, पुणे येथील मुख्य शास्त्रज्ञ डॉ. शाकिर अली, जिल्हा अधीक्षक कृषि अधिकारी, बीड श्री. सुभाष साळवे, कृषि विद्यावेत्ता प्रा. अरुण गुट्टे, कृषि विज्ञान केंद्र, छत्रपती संभाजीनगरच्या कार्यक्रम समन्वयक डॉ. दीप्ती पाटगावकर यांची प्रमुख उपस्थिती होती.

जैविक निविष्ठा निर्मिती युनिटचे उद्घाटन

बैठकीच्या प्रारंभी कृषि विज्ञान केंद्र, खामगाव येथे नव्याने सुरू करण्यात आलेल्या जैविक निविष्ठा निर्मिती युनिटचे उद्घाटन माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांच्या हस्ते करण्यात आले. यावेळी मार्गदर्शन करताना त्यांनी जैविक निविष्ठांची मोठ्या प्रमाणावर निर्मिती करून त्या शेतकऱ्यांना उपलब्ध करून देण्याची गरज व्यक्त केली. जैविक निविष्ठांचा वापर वाढल्यास रासायनिक निविष्ठांवरील खर्च कमी होऊन उत्पादन खर्चात बचत होण्यासोबतच शेतकऱ्यांच्या उत्पन्नात वाढ होण्यास मदत होईल, असे त्यांनी सांगितले.

कृषि विद्यापीठाच्या विविध उपक्रमांमध्ये शेतकऱ्यांनी सक्रिय सहभाग घेऊन त्याचा लाभ घ्यावा. कृषि विज्ञान केंद्रामार्फत घेण्यात येणाऱ्या प्रयोगांचे निष्कर्ष अधिकाधिक शेतकऱ्यांपर्यंत पोहोचवावेत तसेच आधुनिक व प्रगत कृषि तंत्रज्ञानाची प्रात्यक्षिके शेतकऱ्यांच्या शेतावर प्रभावीपणे राबवावीत, असे आवाहनही त्यांनी केले.

कार्यक्रमाचे प्रास्ताविक कृषि विज्ञान केंद्र, खामगावचे कार्यक्रम समन्वयक डॉ. हनुमान गरुड यांनी केले. त्यांनी मागील वर्षभरात केंद्रामार्फत राबविण्यात आलेल्या विविध विस्तार कार्यांचा आढावा व अहवाल सादर केला. त्यानंतर केंद्रातील शास्त्रज्ञांनी विषयानुसार आपल्या कार्याचा आढावा सादर करून संशोधन, प्रात्यक्षिके, प्रशिक्षण आणि विस्तार कार्याची माहिती वैज्ञानिक सल्लागार समितीसमोर मांडली.

यावेळी मान्यवरांच्या हस्ते कृषि विज्ञान केंद्रातील शास्त्रज्ञांनी तयार केलेल्या ‘नैसर्गिक शेती – काळाची गरज’, ‘रेशीम किटकावरील उझी माशीचे व्यवस्थापन’, ‘ज्वारी लागवडीचे आधुनिक तंत्रज्ञान’ आणि ‘जनावरांमधील लंपी स्कीन रोगाचे व्यवस्थापन’ या घडीपत्रिकांचे विमोचन करण्यात आले.

पुरस्कारप्राप्त शेतकऱ्यांचा सत्कार

कृषि विज्ञान केंद्राशी संलग्न शेतकऱ्यांना महाराष्ट्र शासनाचा पुरस्कार प्राप्त झाल्याबद्दल माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांच्या हस्ते त्यांचा विशेष सत्कार करण्यात आला. शेतकऱ्यांनी केलेल्या उल्लेखनीय कार्याचे कौतुक करून इतर शेतकऱ्यांनीही आधुनिक कृषि तंत्रज्ञानाचा अवलंब करावा, असे आवाहन यावेळी करण्यात आले.

वैज्ञानिक सल्लागार समितीच्या बैठकीस उपविभागीय कृषि अधिकारी, माजलगाव श्रीमती श्रद्धा भवारी, तालुका कृषि अधिकारी, गेवराई श्री. सचिन गिरी, मंडळ कृषि अधिकारी, गेवराई श्री. सतीश केसभट, समितीचे सदस्य शेतकरी, प्रगतिशील शेतकरी, उद्यानपंडित श्री. राजेंद्र आतकरे, धान फाउंडेशन, कोरोमंडल, माविम बीडचे प्रतिनिधी तसेच जिल्ह्यातील विविध शासकीय विभागांचे अधिकारी व कर्मचारी उपस्थित होते.

आगामी उपक्रमांसाठी मार्गदर्शक सूचना

बैठकीच्या शेवटी उपस्थित मान्यवरांनी कृषि विज्ञान केंद्राच्या कार्याबाबत मार्गदर्शक सूचना व मौल्यवान अभिप्राय दिला. या सूचनांच्या आधारे आगामी काळातील कृषि विस्तार, संशोधन व प्रशिक्षण कार्यक्रमांची दिशा निश्चित करून शेतकरी-केंद्रित उपक्रम अधिक प्रभावीपणे राबविण्याचे आवाहन करण्यात आले.

कार्यक्रमाचे सूत्रसंचालन डॉ. भैयासाहेब गायकवाड यांनी केले, तर आभार प्रदर्शन डॉ. तुकेश सूरपाम यांनी केले. कार्यक्रमाच्या यशस्वी आयोजनासाठी प्रा. किशोर जगताप, डॉ. गणेश मंडलिक, श्री. गजेंद्र आढावे, श्री. दीपक इंगळे, श्री. दत्तप्रसाद वीर, श्री. सुधाकर काटे, श्री. विजयकुमार चांदणे आणि श्रीमती शोभा मार्गे यांनी परिश्रम घेतले.

हळद उत्पादनाला आधुनिक तंत्रज्ञानाची जोड; वनामकृवितर्फे आद्यरेखा प्रात्यक्षिकांतर्गत हळद रोपांचे माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांच्या हस्ते वाटप

 एकात्मिक फलोत्पादन विकास अभियानांतर्गत उपक्रमास शेतकऱ्यांचा उत्स्फूर्त प्रतिसाद

वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ, परभणीच्या उद्यानविद्या विभागातर्फे एकात्मिक फलोत्पादन विकास अभियानांतर्गत ‘आद्यरेखा (फ्रंटलाईन) प्रात्यक्षिक – हळद रोप वाटप’ कार्यक्रमाचे आयोजन दिनांक ७ ऑगस्ट २०२६ रोजी करण्यात आले. सुधारित हळद लागवड तंत्रज्ञानाचा शेतकऱ्यांमध्ये प्रसार करणे, दर्जेदार लागवड साहित्याचा वापर वाढविणे तसेच हळदीचे उत्पादन, गुणवत्ता आणि शेतकऱ्यांचे उत्पन्न वाढविणे हा या उपक्रमाचा प्रमुख उद्देश आहे.

कार्यक्रमाचे अध्यक्षस्थान माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांनी भूषविले. यावेळी शिक्षण संचालक डॉ. बाबासाहेब ठोंबरे, विस्तार शिक्षण संचालक डॉ. राकेश अहिरे तसेच प्रमुख अन्वेषक तथा उद्यानविद्या विभागाचे प्रमुख डॉ. विश्वनाथ खंदारे यांची प्रमुख उपस्थिती होती.

यावेळी माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांच्या हस्ते शेतकऱ्यांना हळद रोपांचे वाटप करण्यात आले. आद्यरेखा प्रात्यक्षिकाच्या माध्यमातून शेतकऱ्यांना सुधारित हळद लागवड पद्धती, योग्य लागवड अंतर, दर्जेदार व निरोगी लागवड साहित्याचा वापर, पीक व्यवस्थापन, रोग व कीड व्यवस्थापन तसेच आधुनिक फलोत्पादन तंत्रज्ञान याबाबत प्रत्यक्ष प्रात्यक्षिकाद्वारे मार्गदर्शन करण्यात येणार आहे.

या उपक्रमांतर्गत २८ हून अधिक शेतकऱ्यांना एकूण ६० हजार हळद रोपांचे वाटप करण्यात आले. या माध्यमातून शेतकऱ्यांना सुधारित तंत्रज्ञानाचा प्रत्यक्ष अनुभव मिळणार असून, स्थानिक पातळीवर आधुनिक हळद उत्पादन पद्धतींचा प्रसार होण्यास मदत होणार आहे. विशेषतः दर्जेदार लागवड साहित्याचा वापर, शास्त्रीय पीक व्यवस्थापन आणि उत्पादनाची गुणवत्ता सुधारण्याच्या दृष्टीने हे प्रात्यक्षिक महत्त्वपूर्ण ठरणार आहे.

हळद हे मराठवाड्यातील महत्त्वाचे मसाला व नगदी पीक असून, बदलत्या हवामान परिस्थितीत उत्पादन टिकवून ठेवण्यासाठी शास्त्रीय व तंत्रज्ञानाधारित पीक व्यवस्थापन आवश्यक आहे. या पार्श्वभूमीवर शेतकऱ्यांना विद्यापीठातील संशोधनातून विकसित व शिफारस केलेल्या तंत्रज्ञानाची माहिती प्रत्यक्ष शेतपातळीवर उपलब्ध करून देणे हा या आद्यरेखा प्रात्यक्षिकाचा महत्त्वाचा भाग आहे.

यावेळी मार्गदर्शन करताना माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांनी सांगितले की, शेतकऱ्यांना दर्जेदार लागवड साहित्य, सुधारित उत्पादन तंत्रज्ञान आणि शास्त्रीय मार्गदर्शन उपलब्ध करून दिल्यास हळद उत्पादनाची उत्पादकता व गुणवत्ता वाढविण्यास निश्चितच मदत होईल. विद्यापीठाच्या संशोधनाचा थेट लाभ शेतकऱ्यांपर्यंत पोहोचविण्यासाठी अशा प्रात्यक्षिकांचा प्रभावीपणे उपयोग व्हावा. हळद उत्पादन अधिक शाश्वत, गुणवत्तापूर्ण आणि आर्थिकदृष्ट्या फायदेशीर करण्यासाठी विद्यापीठामार्फत शेतकऱ्यांना सातत्याने तांत्रिक मार्गदर्शन उपलब्ध करून देण्यात येईल, असेही त्यांनी नमूद केले.

उद्यानविद्या विभागाचे प्रमुख अन्वेषक डॉ. विश्वनाथ खंदारे, सहायक अन्वेषक डॉ. अंशुल लोहकरे आणि सहायक अन्वेषक डॉ. शबनम सय्यद यांनी कार्यक्रमाच्या आयोजनासाठी पुढाकार घेतला. यावेळी डॉ. बसलिंगअप्पा कलालबंडी आणि इतर अधिकारी उपस्थित होते.

वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठाच्या शिक्षण, संशोधन व विस्तार कार्यामध्ये प्रात्यक्षिकाधारित प्रशिक्षण, आधुनिक कृषि तंत्रज्ञानाचा प्रसार आणि शेतकऱ्यांपर्यंत संशोधनाचे निष्कर्ष पोहोचविण्यास विशेष महत्त्व दिले जाते. या उपक्रमामुळे हळद उत्पादक शेतकऱ्यांना आधुनिक तंत्रज्ञानाचा प्रत्यक्ष लाभ मिळून उत्पादनक्षमता, गुणवत्तावाढ आणि आर्थिक शाश्वततेस चालना मिळेल, असा विश्वास व्यक्त करण्यात आला.

बुलढाणा जिल्ह्यातील शेतकरी गटाची वनामकृविमध्ये भेट; माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांच्याशी साधला संवाद

 

बुलढाणा जिल्ह्यातील नांदुरा तालुक्याच्या मौजे खैरा या गावातील प्रगतशील शेतकरी गटाने दिनांक ८ ऑगस्ट २०२६ रोजी वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ, परभणी येथे भेट देऊन विद्यापीठातील विविध कृषि तंत्रज्ञानाची माहिती घेतली. या शेतकरी गटाने सकाळी सुरवातीला माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांची भेट घेतली.

यावेळी माननीय कुलगुरूंनी ‘शेतकरी देवो भव:’ या भावनेतून  शेतकऱ्यांशी मनमोकळा संवाद साधत त्यांच्या शेतीतील अनुभव, अडचणी, पिकांची स्थिती तसेच विद्यापीठाकडून अपेक्षित असलेल्या तंत्रज्ञान व मार्गदर्शनाबाबत चर्चा केली. शेतकऱ्यांनीही आपल्या भागातील शेतीविषयक विविध प्रश्न माननीय कुलगुरूंसमोर मांडले. शेतकरी आणि विद्यापीठ यांच्यातील थेट संवादातून कृषि संशोधनाचा प्रत्यक्ष शेतापर्यंत उपयोग व्हावा, यावर यावेळी भर देण्यात आला.

शेतकरी हा कृषि विद्यापीठाच्या कार्याचा केंद्रबिंदू असून, विद्यापीठातील संशोधन व तंत्रज्ञान प्रत्यक्ष शेतकऱ्यांच्या बांधावर पोहोचले पाहिजे, या भावनेतून माननीय कुलगुरूंनी शेतकऱ्यांशी केलेला हा संवाद विशेष ठरला. शेतकऱ्यांशी प्रत्यक्ष भेटून संवाद साधण्याचा व त्यांच्या प्रश्नांना जाणून घेण्याचा आनंद झाल्याची भावना माननीय कुलगुरूंनी व्यक्त केली.

यानंतर शेतकरी गटास कृषि तंत्रज्ञान माहिती केंद्राच्या विस्तार शिक्षण गटामार्फत विद्यापीठात विकसित करण्यात आलेले विविध शेतकरी उपयोगी तंत्रज्ञान, संशोधन केंद्रांमार्फत विकसित वाण व तंत्रज्ञान तसेच शेतकरी हितासाठी राबविण्यात येणाऱ्या विविध उपक्रमांची सविस्तर माहिती देण्यात आली. कृषि तंत्रज्ञान माहिती केंद्राचे सहाय्यक कीटकशास्त्रज्ञ डॉ. दिगंबर दत्तात्रय पटाईत यांनी शेतकऱ्यांना मार्गदर्शन केले.

शेतकऱ्यांनी विचारलेल्या प्रश्नांच्या अनुषंगाने कापूस, हळद, सोयाबीन आदी पिकांमधील कीड व रोग व्यवस्थापन, खत व्यवस्थापन तसेच कापूस पिकामध्ये फवारणी करताना येणाऱ्या अडचणी याबाबत डॉ. पटाईत यांनी शास्त्रीय पद्धतीने सविस्तर मार्गदर्शन केले.

भेटीदरम्यान शेतकरी गटाने कृषि तंत्रज्ञान माहिती केंद्रातील प्रदर्शनीस भेट देऊन विद्यापीठाने विकसित केलेल्या विविध तंत्रज्ञानाची माहिती घेतली. विद्यापीठाने विकसित केलेल्या तुरीच्या विविध वाणांबाबत माहिती घेतल्यानंतर आपल्या भागात या वाणांची लागवड करण्याचा मनोदय शेतकऱ्यांनी व्यक्त केला. तसेच विद्यापीठाने विकसित केलेले ‘बायोमिक्स’ हे उत्पादन आपण हळद व इतर फळबागांमध्ये वापरत असल्याचे शेतकऱ्यांनी सांगितले.

यावेळी शेतकरी गटाचे प्रमुख तथा प्रगतशील शेतकरी श्री. रवींद्र मापारी यांनी सर्व शेतकऱ्यांच्या वतीने विद्यापीठाचे माननीय कुलगुरू तसेच विद्यापीठातील तज्ज्ञांचे आभार व्यक्त केले. चिंचोली, ता. जिंतूर येथील प्रगतशील शेतकरी श्री. किशनराव मोरे यांचीही यावेळी उपस्थिती होती. विद्यापीठातील तज्ज्ञांकडून मिळालेल्या शास्त्रीय, उपयुक्त आणि शेतकरी-केंद्रित मार्गदर्शनाबद्दल शेतकरी गटाने समाधान व्यक्त केले.