बागायती पिकांच्या संशोधन व तंत्रज्ञान विकासासाठी वनामकृवि आणि राष्ट्रीय बागवानी अनुसंधान आणि विकास प्रतिष्ठान यांच्यात सामंजस्य करार

करारावर वनामकृविचे माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि आणि प्रतिष्ठानचे संचालक डॉ. पी. के. गुप्ता यांनी स्वाक्षऱ्या केल्या.

कांदा व लसूण पिकांच्या उत्पादनवाढीसह आधुनिक साठवणूक, काढणीपश्चात तंत्रज्ञान आणि संशोधनाला मिळणार चालना

वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ, परभणी आणि राष्ट्रीय बागवानी अनुसंधान आणि विकास प्रतिष्ठान (National Horticultural Research and Development Foundation – NHRDF), नवी दिल्ली यांच्यात बागायती पिकांच्या संशोधन, तंत्रज्ञान विकास तसेच विस्तार कार्याला अधिक बळकटी देण्याच्या उद्देशाने दिनांक ११ नोव्हेंबर २०२६ रोजी सामंजस्य करार करण्यात आला. या करारावर वनामकृविचे माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि आणि राष्ट्रीय बागवानी अनुसंधान आणि विकास प्रतिष्ठानचे संचालक डॉ. पी. के. गुप्ता यांनी स्वाक्षऱ्या केल्या. सदर सामंजस्य कराराची अंमलबजावणी सन २०२६ च्या रब्बी हंगामापासून सुरू होणार असून, त्याअंतर्गत प्रस्तावित संशोधन प्रकल्प, तंत्रज्ञान विकास आणि इतर अनुषंगिक उपक्रम प्रत्यक्षात राबविण्यात येणार आहेत.

या सामंजस्य करारामुळे दोन्ही संस्थांमधील संशोधन व विस्तार कार्यातील परस्पर सहकार्य अधिक दृढ होणार असून, विशेषतः कांदा व लसूण या महत्त्वाच्या बागायती पिकांच्या उत्पादनवाढीसाठी, सुधारित वाणांच्या विकासासाठी तसेच काढणीपश्चात तंत्रज्ञानाच्या संशोधनासाठी संयुक्त प्रयत्न करण्यात येणार आहेत.

या करारांतर्गत गरजेनुसार संशोधन कार्यक्रमांची आखणी करून बागायती पिकांच्या नवीन वाणांचा विकास, उत्पादन तंत्रज्ञान आणि काढणीपश्चात तंत्रज्ञान विकसित करण्यावर भर देण्यात येणार आहे. राष्ट्रीय बागवानी अनुसंधान आणि विकास प्रतिष्ठानने विकसित केलेल्या कांद्याच्या प्रगत व आशादायी वाणांचे महाराष्ट्र राज्यातील लागवडीसाठी मूल्यमापन करण्यात येणार आहे. तसेच कांदा साठवणुकीच्या आधुनिक संरचनांमध्ये सुधारणा करून ऊर्जा वापर कमी करण्यासंदर्भात संशोधन केले जाणार आहे.

वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठाने विकसित केलेल्या कांद्याच्या वाणांचे तसेच कांदा बियाणे पेरणी व रोपलागवडीसाठी विकसित केलेल्या कृषि अवजारांचे इतर कांदा उत्पादक राज्यांमध्ये मूल्यमापन व प्रमाणीकरण करण्यासाठी NHRDF सहकार्य करणार आहे. याशिवाय केंद्र व राज्य शासनाच्या विविध योजनांच्या माध्यमातून संयुक्त संशोधन, प्रशिक्षण, प्रात्यक्षिके आणि विकसित तंत्रज्ञानाचा शेतकऱ्यांपर्यंत प्रसार करण्याचे नियोजन आहे.

या सहकार्यातून दोन्ही संस्थांतील शास्त्रज्ञ, संशोधक व प्राध्यापकांना संशोधन आणि प्रशिक्षण सुविधांचा परस्पर लाभ घेता येणार असून, वैज्ञानिक माहिती, प्रयोगांचे निष्कर्ष, तांत्रिक माहिती आणि विकसित तंत्रज्ञानाची देवाणघेवाण करण्यात येणार आहे. सामंजस्य कराराच्या प्रभावी अंमलबजावणीसाठी वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठाचे संशोधन संचालक यांच्या अध्यक्षतेखाली पुनरावलोकन व अंमलबजावणी समिती स्थापन करण्यात येणार आहे. या कराराचा कालावधी पाच वर्षांचा राहणार आहे.

या सामंजस्य करारामुळे बागायती पिकांच्या संशोधनाला नवी दिशा मिळण्यासोबतच कांदा व लसूण उत्पादक शेतकऱ्यांसाठी आधुनिक उत्पादन तंत्रज्ञान, सुधारित वाण, कार्यक्षम साठवणूक व्यवस्था आणि काढणीपश्चात तंत्रज्ञान उपलब्ध होण्यास मदत होणार आहे.

करारप्रसंगी  राष्ट्रीय बागवानी अनुसंधान आणि विकास प्रतिष्ठानचे अधिकारी उपस्थित होते. सामंजस्य करारानंतर दोन्ही संस्थांच्या प्रमुखांनी परस्पर सहकार्याच्या माध्यमातून संशोधन व तंत्रज्ञान विकासाला गती देण्याचा विश्वास व्यक्त केला.

For English

वनामकृविच्या शास्त्रज्ञ डॉ. मधुकर मोरे यांचे देवलगाव आवचार येथे मृदा व जलसंधारणाबाबत शेतकऱ्यांना मार्गदर्शन

दुष्काळी परिस्थितीवर मात करण्यासाठी पाणी अडवा, पाणी जिरवा आणि उपलब्ध पाण्याचा काटकसरीने वापर करण्याचे आवाहन

छत्रपती शाहू महाराज बहुउद्देशीय सेवाभावी संस्था आणि श्रीमंतयोगी सेवाभावी संस्था यांच्या संयुक्त विद्यमाने दि. १० नोव्हेंबर २०२६ रोजी देवलगाव आवचार (ता. मानवत, जि. परभणी) येथे ‘दुष्काळी परिस्थितीत मृदा व जलसंधारणाची कामे आणि उपलब्ध पाण्याचा सिंचनासाठी कार्यक्षम वापर’ या विषयावर शेतकरी मार्गदर्शन कार्यक्रम उत्साहात संपन्न झाला.

या कार्यक्रमात वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ, परभणी येथील अखिल भारतीय समन्वित कोरडवाहू शेती संशोधन प्रकल्पाचे वरिष्ठ शास्त्रज्ञ (मृद व जलसंधारण अभियांत्रिकी) डॉ. मधुकर मोरे यांनी प्रमुख मार्गदर्शक म्हणून शेतकऱ्यांना सविस्तर मार्गदर्शन केले. त्यांनी बदलते पर्जन्यमान, हवामान बदलाचे शेतीवरील परिणाम, कोरडवाहू शेतीतील मृदा व जलसंधारणाचे महत्त्व, जमिनीतील ओलावा टिकविण्याच्या विविध उपाययोजना, सूक्ष्म सिंचनाचा कार्यक्षम वापर तसेच शाश्वत शेती पद्धती याविषयी सविस्तर माहिती दिली.

अनियमित पावसाच्या पार्श्वभूमीवर जमिनीवर पडणारे पावसाचे पाणी अडविणे, ते जमिनीत मुरविणे आणि उपलब्ध पाण्याचा काटकसरीने वापर करणे अत्यंत आवश्यक असल्याचे डॉ. मोरे यांनी स्पष्ट केले. शेतातील बांधबंदिस्ती, शेततळ्यांच्या माध्यमातून पाणीसाठा निर्माण करणे, ठिबक व तुषार सिंचनासारख्या सूक्ष्म सिंचन पद्धतींचा अवलंब करणे यामुळे पाण्याची बचत होण्यासोबतच पीक उत्पादनात स्थिरता राखण्यास मदत होते, असेही त्यांनी सांगितले.

कार्यक्रमाच्या अध्यक्षस्थानी गावचे सरपंच श्री. केशवराव आवचार होते, तर प्रमुख पाहुणे म्हणून गावचे माजी सरपंच श्री. माणिकराव आवचार आणि प्रा. डॉ. राम मोरे उपस्थित होते.

कार्यक्रमाचे प्रास्ताविक डॉ. ज्ञानेश्वर आवचार यांनी केले. त्यांनी कार्यक्रम आयोजनामागील भूमिका विशद करताना दुष्काळी परिस्थितीवर मात करण्यासाठी गावपातळीवर मृदा व जलसंधारणाची लोकचळवळ उभी करणे, उपलब्ध पाण्याचे योग्य नियोजन करणे आणि शेतकऱ्यांमध्ये जलव्यवस्थापनाविषयी जागृती निर्माण करणे ही काळाची गरज असल्याचे सांगितले.

कार्यक्रमाचे सूत्रसंचालन दिव्या शेळके आणि अश्विनी आवचार यांनी केले, तर आभार प्रदर्शन श्री. श्याम आवचार यांनी केले.

कार्यक्रमाच्या यशस्वितेसाठी इंजि. गोविंद आवचार, ॲड. गजानन आवचार, डॉ. महेश पान्हेरे, श्री. बालाजी दिवटे, श्री. मंगेश आवचार, श्री. श्याम आवचार, श्री. पंढरीनाथ आवचार आणि डॉ. ज्ञानेश्वर आवचार यांनी विशेष परिश्रम घेतले.

यावेळी ‘जलसंधारणाचा ध्यास, जलसमृद्ध गावाचा विकास आणि दुष्काळावर मात – जलसंधारणातून समृद्धीची वाट’ हा संदेश देण्यात आला.

वनामकृविच्या अंबाजोगाई येथील कृषि महाविद्यालयात दिवाळी स्नेहमिलन उपक्रम उत्साहात संपन्न

माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांच्या प्रेरणेतून तसेच शिक्षण संचालक डॉ. बाबासाहेब ठोंबरे यांच्या संकल्पनेतून भाकृअप विद्यार्थ्यांसाठी विशेष उपक्रम

वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठाच्या अंबाजोगाई येथील कृषि महाविद्यालयात देशाच्या विविध राज्यांमधून भारतीय कृषि अनुसंधान परिषेदे (भाकृअप) च्या कोट्यातून विद्यार्थी व विद्यार्थिनी कृषि शिक्षणासाठी प्रवेश घेत असतात. मात्र, दिवाळीच्या सुट्ट्यांमध्ये लांबचे अंतर आणि प्रवासासाठी लागणारा वेळ यामुळे अनेक विद्यार्थ्यांना आपल्या कुटुंबीयांसोबत दिवाळी सण साजरा करण्यासाठी घरी जाता येत नाही. त्यामुळे त्यांना सणासुदीच्या काळात कुटुंबीयांची उणीव भासू नये आणि महाविद्यालयातही कौटुंबिक जिव्हाळ्याचे वातावरण निर्माण व्हावे, या उद्देशाने अंबाजोगाई कृषि महाविद्यालयात परप्रांतीय विद्यार्थ्यांसाठी दिवाळी स्नेहमिलन व फराळ वाटपाचा विशेष उपक्रम दिनांक ९ नोव्हेंबर २०२६ रोजी आयोजित करण्यात आला.

विद्यापीठाचे माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांच्या प्रेरणेतून तसेच विद्यापीठाचे शिक्षण संचालक डॉ. बाबासाहेब ठोंबरे यांच्या संकल्पनेतून महाविद्यालयातील प्राध्यापक व कर्मचाऱ्यांच्या सहकार्याने हा उपक्रम राबविण्यात आला.

याप्रसंगी डॉ. बाबासाहेब ठोंबरे यांनी विद्यार्थ्यांशी अत्यंत आपुलकीने संवाद साधला. ते म्हणाले की, अशा उपक्रमांमुळे विद्यार्थ्यांमध्ये सामाजिक बांधिलकी, परस्परांप्रती सद्भावना आणि बंधुभाव वृद्धिंगत होतो. ‘तमसो मा ज्योतिर्गमय’ अर्थात अंधाराकडून प्रकाशाकडे जाण्याचा संदेश देणारा दिवाळी हा प्रकाशाचा सण आहे. या सणातून अज्ञानरूपी अंधकार दूर करून ज्ञानाचा प्रकाश जीवनात आणण्याची प्रेरणा मिळते. कृषि शिक्षण घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांनी भविष्यात शेतकऱ्यांच्या जीवनातील अडचणींचा अंधार दूर करून त्यांच्या जीवनात सुख, शांती आणि समृद्धीचा प्रकाश निर्माण करण्यासाठी योगदान द्यावे, अशी अपेक्षाही त्यांनी व्यक्त केली. यावेळी त्यांनी सर्व विद्यार्थ्यांना दिवाळीच्या शुभेच्छा दिल्या.

डॉ. ठोंबरे यांनी विद्यार्थ्यांशी साधलेला कौटुंबिक जिव्हाळ्याचा संवाद, केलेले प्रेमळ आदरातिथ्य आणि स्नेहपूर्ण वातावरण यामुळे विद्यार्थी भारावून गेले. महाविद्यालयातील या उपक्रमातून त्यांना घरापासून दूर असूनही कुटुंबीयांसोबत सण साजरा केल्याचा आनंद अनुभवता आला.

या प्रसंगी कृषि महाविद्यालयाचे प्रभारी अधिष्ठाता डॉ. सुहास जाधव, विश्वविख्यात पखवाजवादक पं. श्री. उद्धवबापू आपेगावकर, ज्येष्ठ समाजसेवक श्री. वसंतराव मोरे, प्रख्यात कवी डॉ. मुकुंद राजपंखे, श्री. राहुलदेव भवाळे, श्री. राजेश रेवले आणि श्रीमती मेघना चिरके यांची प्रमुख उपस्थिती होती.

या स्नेहमिलन उपक्रमात बिहार येथील आशी, खुशी कुमारी, श्रेया, सृष्टी, विपुल, सौरभ राज, अभिरव, हिमांशू, ऋतिक राज व आयुष; ओडिशा येथील साई सकेती, प्रिन्सी बिस्वाल, साई संकर, धर्मेंद्र साहू व सूर्यकांता बारिक; केरळ येथील मेघनाथन व सूर्यनारायण; पश्चिम बंगाल येथील टुबाई डे व शादाब कुमार; तामिळनाडू येथील धनुष एम.; अरुणाचल प्रदेश येथील फुंत्सो छोटोन व गिल नासो; छत्तीसगड येथील मिनेश कुमार; त्रिपुरा येथील विशाल पोद्दार; उत्तर प्रदेश येथील विष्णू प्रताप व अमृतांशू; मध्य प्रदेश येथील मयंक साहू तसेच राजस्थान येथील हर्षिता, अंकित व दुबेडिया यांच्यासह विविध राज्यांतील विद्यार्थी व विद्यार्थिनी मोठ्या उत्साहाने सहभागी झाले होते. या उपक्रमामुळे महाविद्यालयातील विद्यार्थ्यांमध्ये आपुलकी, एकोपा आणि कौटुंबिक जिव्हाळ्याची भावना अधिक दृढ झाली.

माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांच्या शिफारशीनुसार वनामकृविच्या दोन शास्त्रज्ञांचा संवर्धनशील व पुनरुज्जीवनशील शेतीवरील आंतरराष्ट्रीय प्रशिक्षण कार्यक्रमात सहभाग

भारत, नेपाळ, भूतान आणि बांगलादेश या चार देशांतील एकूण २० प्रशिक्षणार्थींचा सहभाग; यामध्ये नेपाळचे ३, भूतानचे २, बांगलादेशचे २ आणि भारताचे १३ प्रशिक्षणार्थी.

वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ, परभणी येथील दोन शास्त्रज्ञांनी संवर्धनशील व पुनरुज्जीवनशील शेती (Conservation and Regenerative Agriculture) या विषयावरील १४ व्या प्रगत आंतरराष्ट्रीय प्रशिक्षण अभ्यासक्रमात सहभाग नोंदविला आहे. विद्यापीठाचे माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांच्या शिफारशीनुसार आंतरराष्ट्रीय मका व गहू सुधार केंद्र (CIMMYT), भारत यांच्याकडून या शास्त्रज्ञांचे नामांकन करण्यात आले होते.

या प्रशिक्षणासाठी विद्यापीठाच्या छत्रपती संभाजीनगर येथील राष्ट्रीय कृषि संशोधन प्रकल्पाचे सहयोगी संशोधन संचालक तथा कृषिशास्त्रज्ञ डॉ. सुर्यकांत पवार आणि सहायक प्राध्यापक (कृषिशास्त्र) डॉ. सुरेखा कदम यांची निवड झाली आहे. दिनांक २८ ऑक्टोबर ते १७ नोव्हेंबर २०२६ या कालावधीत आयोजित करण्यात आलेल्या या तीन आठवड्यांच्या आंतरराष्ट्रीय प्रशिक्षणामध्ये नेपाळ, भूतान, बांगलादेश आणि भारत या चार देशांतील एकूण २० प्रशिक्षणार्थी सहभागी झाले आहेत.

CIMMYT, बोरलॉग इन्स्टिट्यूट फॉर साऊथ एशिया (BISA) आणि भारतीय कृषि अनुसंधान परिषद (ICAR) यांच्या संयुक्त विद्यमाने आयोजित या प्रशिक्षणाचा मुख्य उद्देश हवामान बदलाच्या आव्हानांना सक्षमपणे सामोरे जाणाऱ्या, शाश्वत व उत्पादक शेती पद्धती विकसित करणे हा आहे. यामध्ये संवर्धनशील शेती व पुनरुज्जीवनशील शेतीची तत्त्वे, मृदा आरोग्य संवर्धन, पीक अवशेष व्यवस्थापन, नैसर्गिक संसाधनांचे जतन, पाणी व खतांचा कार्यक्षम वापर, शेती उत्पादन खर्चात कपात आणि हवामान अनुकूल कृषि तंत्रज्ञान या विषयांवर सैद्धांतिक तसेच प्रात्यक्षिक मार्गदर्शन करण्यात येत आहे.

या प्रशिक्षण कार्यक्रमाचे उद्घाटन भारतीय कृषि अनुसंधान परिषदेचे महासंचालक तथा कृषि संशोधन व शिक्षण विभागाचे सचिव माननीय डॉ. मांगी लाल जाट यांच्या प्रमुख उपस्थितीत झाले. यावेळी आंतरराष्ट्रीय मका व गहू सुधारणा केंद्र (CIMMYT - International Maize and Wheat Improvement Center) यांचे भारतातील प्रमुख डॉ. महेश गथाला,  BISA (Borlaug Institute for South Asia) चे व्यवस्थापकीय संचालक तथा CIMMYT चे Distinguished Scientist व Regional Director for Asia डॉ. बी. एम. प्रसन्ना, ICAR चे उपमहासंचालक (कृषि विस्तार) डॉ. राजबीर सिंह, उपमहासंचालक (नैसर्गिक संसाधन व्यवस्थापन) डॉ. ए. के. नायक, डॉ. एस. के. संवाल तसेच CIMMYT च्या Agroecology Specialist डॉ. अॅलिसन लेइंग यांच्यासह विविध संस्थांचे शास्त्रज्ञ व तज्ज्ञ उपस्थित होते.

उद्घाटनप्रसंगी माननीय डॉ. मांगी लाल जाट यांनी या प्रशिक्षण उपक्रमाच्या सातत्यपूर्ण आयोजनाचे विशेष कौतुक केले. सन २०१० पासून सुरू असलेला हा उपक्रम कृषि संशोधन, मनुष्यबळ विकास आणि प्रत्यक्ष शेतावरील अनुभव यांची सांगड घालणारा महत्त्वपूर्ण उपक्रम असल्याचे त्यांनी नमूद केले. CIMMYT संस्थेने या प्रशिक्षणाच्या सातत्यपूर्ण आयोजनासाठी आणि विकासासाठी दिलेल्या योगदानाचीही त्यांनी प्रशंसा केली.

या प्रशिक्षणादरम्यान सहभागी शास्त्रज्ञांना नवी दिल्ली, हरियाणा, उत्तर प्रदेश आणि पंजाब येथील विविध संशोधन संस्था व प्रक्षेत्रांना भेटी देण्याची संधी मिळत आहे. ICAR-CSSRI, कर्नाल तसेच CIMMYT-BISA च्या लुधियाना येथील संशोधन प्रक्षेत्रासह मेरठ व मोदीपुरम येथील संशोधन केंद्रांवर प्रत्यक्ष प्रात्यक्षिकांच्या माध्यमातून प्रशिक्षण दिले जात आहे. या भेटींमध्ये Living Laboratories अर्थात प्रत्यक्ष संशोधन व प्रात्यक्षिक प्रयोगशाळांमध्ये दीर्घकालीन संशोधनातून विकसित झालेल्या संवर्धनशील शेती तंत्रज्ञानाची माहिती घेण्यात येत आहे. यामध्ये पीक अवशेष व्यवस्थापन, जमिनीची कमीत कमी मशागत, मृदा आरोग्य संवर्धन, आधुनिक यांत्रिकीकरण आणि संसाधनांचा कार्यक्षम वापर यांचा समावेश आहे.

या प्रशिक्षणाच्या अनुषंगाने सहयोगी संशोधन संचालक डॉ. सुर्यकांत पवार यांनी विद्यापीठामध्ये हवामान बदल आणि त्यासंदर्भातील संशोधन कार्याचे सादरीकरण केले. तसेच विद्यापीठात सुरू असलेल्या संवर्धनशील शेतीविषयक प्रयोगांची माहिती देऊन मराठवाड्यातील हवामान परिस्थितीच्या अनुषंगाने या तंत्रज्ञानाची उपयुक्तता विशद केली.

या आंतरराष्ट्रीय प्रशिक्षणामुळे सहभागी शास्त्रज्ञांना विविध देशांतील संशोधक, आंतरराष्ट्रीय तज्ज्ञ आणि कृषि शास्त्रज्ञांशी ज्ञानाची देवाणघेवाण करण्याची संधी उपलब्ध झाली आहे. प्रशिक्षणातून प्राप्त होणारे आधुनिक तंत्रज्ञान, संशोधन पद्धती आणि व्यावहारिक कौशल्ये विद्यापीठातील संशोधन, अध्यापन व विस्तार शिक्षण कार्यात उपयोगात आणता येणार आहेत. विशेषतः मराठवाड्यातील बदलत्या हवामान परिस्थितीत मृदा व जलसंधारण, पीक अवशेष व्यवस्थापन, उत्पादन खर्चात कपात आणि शाश्वत शेती पद्धतींच्या प्रसारासाठी या प्रशिक्षणाचा निश्चितच लाभ होणार आहे.

सन २०१० मध्ये CIMMYT आणि ICAR यांच्या संयुक्त पुढाकारातून सुरू झालेल्या या प्रशिक्षण उपक्रमाच्या आतापर्यंत १४ आवृत्त्या यशस्वीपणे आयोजित करण्यात आल्या आहेत. दक्षिण आशियातील शास्त्रज्ञ, संशोधक आणि कृषि तज्ज्ञ यांच्यामध्ये आंतरराष्ट्रीय सहकार्याचे मजबूत व्यासपीठ निर्माण करण्यात या उपक्रमाचे महत्त्वपूर्ण योगदान आहे.

या आंतरराष्ट्रीय प्रशिक्षणासाठी विद्यापीठातील शास्त्रज्ञांची निवड झाल्याबद्दल माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि, संशोधन संचालक डॉ. भगवान आसेवार, शिक्षण संचालक डॉ. बाबासाहेब ठोंबरे आणि विस्तार शिक्षण संचालक डॉ. राकेश अहिरे यांनी अभिनंदन करून शुभेच्छा दिल्या. या प्रशिक्षणामुळे विद्यापीठाची संशोधन क्षमता वृद्धिंगत होण्यासह आंतरराष्ट्रीय संशोधन संस्थांशी सहकार्य अधिक दृढ होऊन मराठवाड्यातील शाश्वत, हवामान अनुकूल आणि संसाधन कार्यक्षम शेतीच्या विकासाला चालना मिळेल, असा विश्वास व्यक्त करण्यात आला.

वनामकृवितर्फे ‘खेत बचाओ अभियान-२०२६’ अंतर्गत १२३ व्या ऑनलाइन शेतकरी-शास्त्रज्ञ सुसंवादाचे आयोजन

 दुष्काळसदृश्य परिस्थितीत हळद पीक वाचविण्यासाठी शास्त्रीय उपाययोजनांवर मार्गदर्शन

वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ, परभणीच्या विस्तार शिक्षण संचालनालयांतर्गत विभागीय कृषि विस्तार शिक्षण केंद्र तथा कृषि तंत्रज्ञान माहिती केंद्र, परभणी आणि रिलायन्स फाउंडेशन यांच्या संयुक्त विद्यमाने ‘खेत बचाओ अभियान-२०२६’ अंतर्गत ऑनलाइन शेतकरी-शास्त्रज्ञ सुसंवाद कार्यक्रमाच्या १२३ व्या भागाचे आयोजन शुक्रवार, दिनांक ६ नोव्हेंबर २०२६ रोजी सायंकाळी ७ वाजता करण्यात आले.

विद्यापीठाचे माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांच्या अध्यक्षतेखाली आयोजित या कार्यक्रमास विद्यापीठाचे विस्तार शिक्षण संचालक डॉ. राकेश आहिरे आणि मुख्य विस्तार शिक्षण अधिकारी डॉ. प्रशांत देशमुख यांची प्रमुख उपस्थिती होती.

या कार्यक्रमात ‘हळद पीक व्यवस्थापन : दुष्काळसदृश्य परिस्थितीत पीक वाचविण्यासाठी करावयाच्या उपाययोजना’ या विषयावर महाराष्ट्र कृषि प्रक्रिया व साठवणूक संस्था, पदव्युत्तर संस्था, काढणीपश्चात तंत्रज्ञान, रोहा, जिल्हा रायगड येथील प्राध्यापक तथा प्रभारी अधिकारी आणि हळद पीक व्यवस्थापन तज्ज्ञ डॉ. जितेंद्रकुमार कदम यांनी शेतकऱ्यांना सविस्तर मार्गदर्शन केले.

यावेळी मार्गदर्शन करताना डॉ. कदम यांनी दुष्काळसदृश्य परिस्थितीत हळद पिकाचे शास्त्रीय व्यवस्थापन, जमिनीतील उपलब्ध ओलाव्याचा कार्यक्षम वापर, पिकाच्या वाढीच्या अवस्थेनुसार पाण्याचे नियोजन, आच्छादनाचा वापर करून जमिनीतील ओलावा टिकविणे तसेच सिंचनासाठी उपलब्ध पाण्याचा काटकसरीने वापर करण्याबाबत महत्त्वपूर्ण माहिती दिली. पाण्याची कमतरता असताना पिकाला आवश्यकतेनुसार पाणी देणे, तण नियंत्रण करणे, जमिनीतील ओलावा कमी होऊ न देणे आणि पिकाच्या वाढीवर नियमित लक्ष ठेवणे या उपाययोजनांमुळे प्रतिकूल परिस्थितीत पिकाचे नुकसान कमी करण्यास मदत होऊ शकते, असे त्यांनी स्पष्ट केले.

तसेच हळद पिकाच्या कंदवाढीच्या महत्त्वपूर्ण अवस्थेत पाण्याचे योग्य नियोजन करणे, अनावश्यक पाण्याचा अपव्यय टाळणे आणि उपलब्ध साधनसामग्रीचा प्रभावी वापर करणे आवश्यक असल्याचे त्यांनी सांगितले. बदलत्या हवामानाच्या पार्श्वभूमीवर शेतकऱ्यांनी परिस्थितीनुरूप पीक व्यवस्थापन तंत्रज्ञानाचा अवलंब करण्याचे आवाहनही त्यांनी केले.

मराठवाड्यातील हळद उत्पादक १७० हून अधिक शेतकऱ्यांनी या ऑनलाइन कार्यक्रमात उत्स्फूर्त सहभाग नोंदविला. सहभागी शेतकऱ्यांनी हळद पिकाच्या व्यवस्थापनासंदर्भातील विविध शंकांचे निरसन करून घेतले व तज्ज्ञांकडून मार्गदर्शनाचा लाभ घेतला. प्रतिकूल हवामान परिस्थितीतही हळद पिकाचे उत्पादन आणि गुणवत्ता टिकविण्यासाठी शास्त्रीय पीक व्यवस्थापन तंत्रज्ञानाचा अवलंब करण्याच्या दृष्टीने हा कार्यक्रम उपयुक्त ठरला.

भाजीपाला उत्पादक ग्रुपचा सामाजिक उपक्रम कौतुकास्पद; सामाजिक कार्याचा दीपस्तंभ – माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि

 दिवाळीनिमित्त तीन गरजू व्यक्तींना आर्थिक मदतीचे वितरण

भाजीपाला उत्पादक ग्रुप, तालुका परभणी यांच्या वतीने सामाजिक बांधिलकी जपत दिवाळी सणाच्या निमित्ताने तीन गरजू व्यक्तींना आर्थिक मदत देण्याचा स्तुत्य उपक्रम दिनांक ७ नोव्हेंबर २०२६ रोजी राबविण्यात आला. या उपक्रमांतर्गत ग्रुपच्या सदस्यांनी एकत्रितपणे जमा केलेल्या निधीचे तीन गरजू लाभार्थ्यांना वितरण करण्यात आले.

वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ, परभणी येथे आयोजित कार्यक्रमात विद्यापीठाचे माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांच्या हस्ते तसेच जिल्हा विधी सेवा प्राधिकरणाचे सचिव श्री. भूषण काळे, शिक्षण संचालक डॉ. बाबासाहेब ठोंबरे, संशोधन संचालक डॉ. भगवान आसेवार, नियंत्रक श्रीमती भाग्यश्री जाधव, अधिष्ठाता डॉ. राजेश क्षीरसागर, डॉ. रावसाहेब भाग्यवंत, विद्यार्थी कल्याण अधिकारी डॉ. राजेश कदम, मुख्य विस्तार शिक्षण अधिकारी डॉ. प्रशांत देशमुख, कृषि तंत्रज्ञान माहिती केंद्राचे व्यवस्थापक डॉ. गजानन गडदे  तसेच विद्यापीठातील इतर अधिकारी आणि भाजीपाला उत्पादक ग्रुपच्या सदस्यांच्या उपस्थितीत लाभार्थ्यांना आर्थिक मदतीचे वितरण करण्यात आले.

यावेळी माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांनी भाजीपाला उत्पादक ग्रुपच्या सामाजिक उपक्रमाचे विशेष कौतुक केले. ते म्हणाले की, शेती व्यवसायाशी संबंधित असलेल्या व्यक्तींनी केवळ आर्थिक उत्पादनापुरते मर्यादित न राहता समाजातील गरजू घटकांच्या मदतीसाठी पुढाकार घेणे ही अत्यंत प्रेरणादायी बाब आहे. भाजीपाला उत्पादक ग्रुप हा सामाजिक कार्याचा दीपस्तंभ असून, त्यांच्या या उपक्रमातून सामाजिक संवेदनशीलता, एकोपा आणि माणुसकीचे दर्शन घडते. समाजातील गरजू व्यक्तींची दिवाळी आनंददायी व्हावी, या भावनेतून राबविण्यात येणारा हा उपक्रम निश्चितच अनुकरणीय आहे.

भाजीपाला उत्पादक ग्रुपच्या सदस्यांनी दरवर्षी दिवाळीच्या सणानिमित्त सामाजिक बांधिलकी जपत गरजू व्यक्तींना मदत करण्याचा संकल्प केला आहे. यंदा ग्रुपच्या सदस्यांनी एकत्रितपणे ३० हजार रुपयांचा निधी जमा करून त्याचे तीन गरजू लाभार्थ्यांमध्ये वाटप केले. यापुढील वर्षी अधिक निधी संकलित करून जास्तीत जास्त गरजू व्यक्तींपर्यंत मदत पोहोचविण्याचा मानस ग्रुपच्या सदस्यांनी व्यक्त केला.

या उपक्रमासाठी आर्थिक योगदान देणाऱ्या सर्व सदस्यांचे आभार व्यक्त करण्यात आले. समाजातील गरजू व्यक्तींच्या जीवनात आनंद निर्माण करण्याच्या उद्देशाने भाजीपाला उत्पादक ग्रुप राबवित असलेला हा उपक्रम सामाजिक एकात्मता आणि सहकार्याचे उत्तम उदाहरण ठरत आहे.

विद्यापीठ परिवार शेतकऱ्यांच्या पाठीशी; माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांनी दिवाळीचा दिवस घालविला शेतकऱ्यांसोबत

दुष्काळी परिस्थितीवर मात करण्यासाठी कोरडवाहू एकात्मिक शेती पद्धतीचा अवलंब करा – माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि

वनामकृवितर्फे सावरगाव खुर्द व पिंपळा येथे ६२ प्रात्यक्षिकांसाठी बियाणे व कृषि निविष्ठांचे वितरण आणि शेतकरी प्रशिक्षण

आजच्या दुष्काळसदृश्य परिस्थितीत शेतकऱ्यांनी आधुनिक कृषि तंत्रज्ञानाचा अवलंब करून सामूहिक प्रयत्नांच्या माध्यमातून शेतीतील जोखीम कमी करण्यावर भर द्यावा. कोरडवाहू एकात्मिक शेती पद्धती, शेतीपूरक उद्योग, मृद व जलसंधारण, आधुनिक कृषि अवजारांचा वापर तसेच एकात्मिक अन्नद्रव्य व्यवस्थापन यांची सांगड घालून शेती अधिक शाश्वत व आर्थिकदृष्ट्या सक्षम करण्याची गरज आहे. दुष्काळी परिस्थितीत वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ शेतकऱ्यांच्या पाठीशी खंबीरपणे उभे असून शेतकऱ्यांना आवश्यक तांत्रिक मार्गदर्शन व सहकार्य करण्यासाठी विद्यापीठ कटिबद्ध आहे, अशी ग्वाही विद्यापीठाचे माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांनी दिली.

वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ, परभणी अंतर्गत अखिल भारतीय समन्वयित कोरडवाहू शेती संशोधन प्रकल्पाच्या वतीने राबविण्यात येणाऱ्या कोरडवाहू एकात्मिक शेती पद्धती प्रकल्पांतर्गत दि. ७ नोव्हेंबर २०२६ रोजी मानवत तालुक्यातील सावरगाव खुर्द (सावळी सावरगाव) येथे बियाणे वितरण व शेतकरी प्रशिक्षण कार्यक्रमाचे आयोजन करण्यात आले होते. माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांच्या अध्यक्षतेखाली आणि संशोधन संचालक डॉ. भगवान आसेवार यांच्या प्रमुख उपस्थितीत हा कार्यक्रम संपन्न झाला. याअंतर्गत सावरगाव खुर्द व पिंपळा येथील शेतकऱ्यांच्या शेतावर एकूण ६२ प्रात्यक्षिके राबविण्यात येणार आहेत. या कार्यक्रमास सावरगाव खुर्दचे सरपंच श्री. गजाननराव घाटुळ, पिंपळा येथील सरपंच श्री. गोपाळ सूरवसे, श्री. विठ्ठलराव घाटुळ, डॉ. गणेश गायकवाड, डॉ. पपिता गौरखेडे, तसेच इतर मान्यवर उपस्थित होते.

याप्रसंगी माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांच्या हस्ते लाभार्थी शेतकऱ्यांना विद्यापीठनिर्मित रबी पिकांचे बियाणे तसेच विविध कृषि निविष्ठांचे वितरण करण्यात आले. यामध्ये करडईचे परभणी करडई-पीबीएनएस - १२ व परभणी करडई - पीबीएनएस - ८६, हरभऱ्याचे आकाश आणि रबी ज्वारीचे परभणी मोती या वाणांचा समावेश होता. तसेच रासायनिक खतांचा वापर कमी करून जमिनीची सुपीकता टिकविण्यासाठी जीवाणू खतांचे, जनावरांचे आरोग्य व पोषण सुधारण्यासाठी खनिज मिश्रणाचे वितरण करण्यात आले.

यावेळी मार्गदर्शन करताना माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि म्हणाले की, देशाच्या व राज्याच्या विकासामध्ये शेती आणि शेतकऱ्यांचे योगदान अत्यंत महत्त्वपूर्ण आहे. शेतकऱ्यांच्या सहभागाशिवाय विकासाची प्रक्रिया पूर्ण होऊ शकत नाही. सध्याच्या दुष्काळी परिस्थितीत सर्व संबंधित विभागांनी समन्वयाने काम करून शेतकऱ्यांना दिलासा देणे आवश्यक आहे. उपलब्ध नैसर्गिक संसाधनांचा काटेकोर वापर, पिकांचे योग्य नियोजन आणि शेतीपूरक व्यवसायांच्या माध्यमातून शेतकऱ्यांचे आर्थिक उत्पन्न वाढविता येईल. विद्यापीठामार्फत विकसित करण्यात आलेले तंत्रज्ञान प्रत्यक्ष शेतकऱ्यांच्या बांधावर पोहोचविण्यासाठी अशा प्रात्यक्षिकांचा निश्चितच उपयोग होईल, असेही त्यांनी नमूद केले.

संशोधन संचालक डॉ. भगवान आसेवार यांनी आपल्या मार्गदर्शनात सांगितले की, महाराष्ट्रासह मराठवाड्यात कोरडवाहू शेतीचे क्षेत्र मोठ्या प्रमाणावर असल्याने शेतीतील जोखीम कमी करण्यासाठी पूर्वतयारी आणि दीर्घकालीन उपाययोजनांवर भर देणे आवश्यक आहे. सध्याच्या रबी हंगामात कमी पाण्यात येणाऱ्या पिकांची निवड, उपलब्ध पाण्याचा काटेकोर वापर, योग्य वेळी पेरणी आणि बीजप्रक्रिया यांचा अवलंब करावा. विद्यापीठाच्या शास्त्रज्ञांनी विकसित केलेल्या तंत्रज्ञानाचा शेतकऱ्यांनी प्रत्यक्ष शेतीमध्ये उपयोग करावा, असे आवाहन त्यांनी केले.

प्रास्ताविकात अखिल भारतीय समन्वयित कोरडवाहू शेती संशोधन प्रकल्पाचे मुख्य शास्त्रज्ञ डॉ. आनंद गोरे यांनी कोरडवाहू एकात्मिक शेती पद्धतीचे महत्त्व विशद करून प्रकल्पाच्या उद्दिष्टांची व विविध उपक्रमांची माहिती दिली.

कोरडवाहू शेतीसाठी विविध तंत्रज्ञानाचा प्रसार

अखिल भारतीय समन्वयित कोरडवाहू शेती संशोधन प्रकल्पांतर्गत शेतकऱ्यांच्या शेतावर प्रात्यक्षिकांच्या माध्यमातून कोरडवाहू एकात्मिक शेती पद्धतीचा प्रसार करण्यात येत आहे. यामध्ये शेती पिकांसोबत आंतरपीक पद्धती, कोरडवाहू फळबाग लागवड, पशुधनासाठी चारा पिकांची लागवड, दुग्धव्यवसाय, शेळीपालन, जल व मृदसंधारण, शेततळे तंत्रज्ञान, बीबीएफ (रुंद वाफा-सरी) पेरणी तंत्रज्ञान, जलसंधारणासाठी सरी पद्धती, कमी कालावधीत येणाऱ्या पिकांच्या वाणांचा वापर, पीक अवशेषांचे आच्छादन तसेच पशुधनासाठी खनिज मिश्रणाचा वापर अशा विविध तंत्रज्ञानांचा समावेश आहे. या तंत्रज्ञानाच्या माध्यमातून शेतीची उत्पादकता वाढविणे, पाण्याचा कार्यक्षम वापर करणे आणि शेतकऱ्यांचे आर्थिक उत्पन्न स्थिर ठेवणे हा या उपक्रमाचा मुख्य उद्देश आहे.

विशेष म्हणजे, दिवाळीच्या सणाच्या निमित्ताने माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांनी आपला महत्त्वपूर्ण वेळ शेतकऱ्यांसोबत घालवून त्यांच्या अडचणी जाणून घेतल्या. शेतकऱ्यांशी थेट संवाद साधत विद्यापीठ त्यांच्या पाठीशी असल्याचा विश्वास दिला. तसेच कमी पाण्यात येणाऱ्या रबी पिकांचे बियाणे व कमी खर्चाच्या कृषि निविष्ठांचे वितरण करून शेतकऱ्यांना दिलासा दिला. माननीय कुलगुरूंनी सणाच्या काळात शेतकऱ्यांसोबत वेळ घालवून त्यांना आधार दिल्याबद्दल उपस्थित शेतकरी बंधू-भगिनींनी समाधान व्यक्त करीत त्यांचे विशेष आभार मानले.

कार्यक्रमाचे सूत्रसंचालन डॉ. पपिता गौरखेडे यांनी केले, तर आभार प्रदर्शन डॉ. गणेश गायकवाड यांनी केले. याप्रसंगी श्री. नारायणराव घाटुळ, श्री. परमेश्वर घाटुळ, श्री. उद्धवराव घाटुळ, श्री. जाधव, श्री. हनुमान टरफले, श्री. गणेश घाटुळ आदींसह सावरगाव खुर्द व पिंपळा येथील शेतकरी बंधू-भगिनी मोठ्या संख्येने उपस्थित होते. कार्यक्रम यशस्वी करण्यासाठी श्री. सुरेश खटिंग, श्री. गणेश घाटुळ, श्री. अमर राऊत, श्री. नागेश सावंत, श्री. अवचार यांनी परिश्रम घेतले.

For English