विद्यापीठ परिवार शेतकऱ्यांच्या पाठीशी; माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांनी दिवाळीचा दिवस घालविला शेतकऱ्यांसोबत

दुष्काळी परिस्थितीवर मात करण्यासाठी कोरडवाहू एकात्मिक शेती पद्धतीचा अवलंब करा – माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि

वनामकृवितर्फे सावरगाव खुर्द व पिंपळा येथे ६२ प्रात्यक्षिकांसाठी बियाणे व कृषि निविष्ठांचे वितरण आणि शेतकरी प्रशिक्षण

आजच्या दुष्काळसदृश्य परिस्थितीत शेतकऱ्यांनी आधुनिक कृषि तंत्रज्ञानाचा अवलंब करून सामूहिक प्रयत्नांच्या माध्यमातून शेतीतील जोखीम कमी करण्यावर भर द्यावा. कोरडवाहू एकात्मिक शेती पद्धती, शेतीपूरक उद्योग, मृद व जलसंधारण, आधुनिक कृषि अवजारांचा वापर तसेच एकात्मिक अन्नद्रव्य व्यवस्थापन यांची सांगड घालून शेती अधिक शाश्वत व आर्थिकदृष्ट्या सक्षम करण्याची गरज आहे. दुष्काळी परिस्थितीत वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ शेतकऱ्यांच्या पाठीशी खंबीरपणे उभे असून शेतकऱ्यांना आवश्यक तांत्रिक मार्गदर्शन व सहकार्य करण्यासाठी विद्यापीठ कटिबद्ध आहे, अशी ग्वाही विद्यापीठाचे माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांनी दिली.

वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ, परभणी अंतर्गत अखिल भारतीय समन्वयित कोरडवाहू शेती संशोधन प्रकल्पाच्या वतीने राबविण्यात येणाऱ्या कोरडवाहू एकात्मिक शेती पद्धती प्रकल्पांतर्गत दि. ७ नोव्हेंबर २०२६ रोजी मानवत तालुक्यातील सावरगाव खुर्द (सावळी सावरगाव) येथे बियाणे वितरण व शेतकरी प्रशिक्षण कार्यक्रमाचे आयोजन करण्यात आले होते. माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांच्या अध्यक्षतेखाली आणि संशोधन संचालक डॉ. भगवान आसेवार यांच्या प्रमुख उपस्थितीत हा कार्यक्रम संपन्न झाला. याअंतर्गत सावरगाव खुर्द व पिंपळा येथील शेतकऱ्यांच्या शेतावर एकूण ६२ प्रात्यक्षिके राबविण्यात येणार आहेत. या कार्यक्रमास सावरगाव खुर्दचे सरपंच श्री. गजाननराव घाटुळ, पिंपळा येथील सरपंच श्री. गोपाळ सूरवसे, श्री. विठ्ठलराव घाटुळ, डॉ. गणेश गायकवाड, डॉ. पपिता गौरखेडे, तसेच इतर मान्यवर उपस्थित होते.

याप्रसंगी माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांच्या हस्ते लाभार्थी शेतकऱ्यांना विद्यापीठनिर्मित रबी पिकांचे बियाणे तसेच विविध कृषि निविष्ठांचे वितरण करण्यात आले. यामध्ये करडईचे परभणी करडई-पीबीएनएस - १२ व परभणी करडई - पीबीएनएस - ८६, हरभऱ्याचे आकाश आणि रबी ज्वारीचे परभणी मोती या वाणांचा समावेश होता. तसेच रासायनिक खतांचा वापर कमी करून जमिनीची सुपीकता टिकविण्यासाठी जीवाणू खतांचे, जनावरांचे आरोग्य व पोषण सुधारण्यासाठी खनिज मिश्रणाचे वितरण करण्यात आले.

यावेळी मार्गदर्शन करताना माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि म्हणाले की, देशाच्या व राज्याच्या विकासामध्ये शेती आणि शेतकऱ्यांचे योगदान अत्यंत महत्त्वपूर्ण आहे. शेतकऱ्यांच्या सहभागाशिवाय विकासाची प्रक्रिया पूर्ण होऊ शकत नाही. सध्याच्या दुष्काळी परिस्थितीत सर्व संबंधित विभागांनी समन्वयाने काम करून शेतकऱ्यांना दिलासा देणे आवश्यक आहे. उपलब्ध नैसर्गिक संसाधनांचा काटेकोर वापर, पिकांचे योग्य नियोजन आणि शेतीपूरक व्यवसायांच्या माध्यमातून शेतकऱ्यांचे आर्थिक उत्पन्न वाढविता येईल. विद्यापीठामार्फत विकसित करण्यात आलेले तंत्रज्ञान प्रत्यक्ष शेतकऱ्यांच्या बांधावर पोहोचविण्यासाठी अशा प्रात्यक्षिकांचा निश्चितच उपयोग होईल, असेही त्यांनी नमूद केले.

संशोधन संचालक डॉ. भगवान आसेवार यांनी आपल्या मार्गदर्शनात सांगितले की, महाराष्ट्रासह मराठवाड्यात कोरडवाहू शेतीचे क्षेत्र मोठ्या प्रमाणावर असल्याने शेतीतील जोखीम कमी करण्यासाठी पूर्वतयारी आणि दीर्घकालीन उपाययोजनांवर भर देणे आवश्यक आहे. सध्याच्या रबी हंगामात कमी पाण्यात येणाऱ्या पिकांची निवड, उपलब्ध पाण्याचा काटेकोर वापर, योग्य वेळी पेरणी आणि बीजप्रक्रिया यांचा अवलंब करावा. विद्यापीठाच्या शास्त्रज्ञांनी विकसित केलेल्या तंत्रज्ञानाचा शेतकऱ्यांनी प्रत्यक्ष शेतीमध्ये उपयोग करावा, असे आवाहन त्यांनी केले.

प्रास्ताविकात अखिल भारतीय समन्वयित कोरडवाहू शेती संशोधन प्रकल्पाचे मुख्य शास्त्रज्ञ डॉ. आनंद गोरे यांनी कोरडवाहू एकात्मिक शेती पद्धतीचे महत्त्व विशद करून प्रकल्पाच्या उद्दिष्टांची व विविध उपक्रमांची माहिती दिली.

कोरडवाहू शेतीसाठी विविध तंत्रज्ञानाचा प्रसार

अखिल भारतीय समन्वयित कोरडवाहू शेती संशोधन प्रकल्पांतर्गत शेतकऱ्यांच्या शेतावर प्रात्यक्षिकांच्या माध्यमातून कोरडवाहू एकात्मिक शेती पद्धतीचा प्रसार करण्यात येत आहे. यामध्ये शेती पिकांसोबत आंतरपीक पद्धती, कोरडवाहू फळबाग लागवड, पशुधनासाठी चारा पिकांची लागवड, दुग्धव्यवसाय, शेळीपालन, जल व मृदसंधारण, शेततळे तंत्रज्ञान, बीबीएफ (रुंद वाफा-सरी) पेरणी तंत्रज्ञान, जलसंधारणासाठी सरी पद्धती, कमी कालावधीत येणाऱ्या पिकांच्या वाणांचा वापर, पीक अवशेषांचे आच्छादन तसेच पशुधनासाठी खनिज मिश्रणाचा वापर अशा विविध तंत्रज्ञानांचा समावेश आहे. या तंत्रज्ञानाच्या माध्यमातून शेतीची उत्पादकता वाढविणे, पाण्याचा कार्यक्षम वापर करणे आणि शेतकऱ्यांचे आर्थिक उत्पन्न स्थिर ठेवणे हा या उपक्रमाचा मुख्य उद्देश आहे.

विशेष म्हणजे, दिवाळीच्या सणाच्या निमित्ताने माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांनी आपला महत्त्वपूर्ण वेळ शेतकऱ्यांसोबत घालवून त्यांच्या अडचणी जाणून घेतल्या. शेतकऱ्यांशी थेट संवाद साधत विद्यापीठ त्यांच्या पाठीशी असल्याचा विश्वास दिला. तसेच कमी पाण्यात येणाऱ्या रबी पिकांचे बियाणे व कमी खर्चाच्या कृषि निविष्ठांचे वितरण करून शेतकऱ्यांना दिलासा दिला. माननीय कुलगुरूंनी सणाच्या काळात शेतकऱ्यांसोबत वेळ घालवून त्यांना आधार दिल्याबद्दल उपस्थित शेतकरी बंधू-भगिनींनी समाधान व्यक्त करीत त्यांचे विशेष आभार मानले.

कार्यक्रमाचे सूत्रसंचालन डॉ. पपिता गौरखेडे यांनी केले, तर आभार प्रदर्शन डॉ. गणेश गायकवाड यांनी केले. याप्रसंगी श्री. नारायणराव घाटुळ, श्री. परमेश्वर घाटुळ, श्री. उद्धवराव घाटुळ, श्री. जाधव, श्री. हनुमान टरफले, श्री. गणेश घाटुळ आदींसह सावरगाव खुर्द व पिंपळा येथील शेतकरी बंधू-भगिनी मोठ्या संख्येने उपस्थित होते. कार्यक्रम यशस्वी करण्यासाठी श्री. सुरेश खटिंग, श्री. गणेश घाटुळ, श्री. अमर राऊत, श्री. नागेश सावंत, श्री. अवचार यांनी परिश्रम घेतले.

For English

A Diwali with Farmers: Hon’ble Vice-Chancellor Prof. (Dr.) Indra Mani* Extends Hope, Confidence and Support to Farmers Amidst Drought

In an exemplary gesture of farmer-centric leadership, compassion and institutional commitment, the Hon’ble Vice-Chancellor of Vasantrao Naik Marathwada Krishi Vidyapeeth (VNMKV), Parbhani, Prof. (Dr.) Indra Mani, chose to celebrate the first day of Diwali with the farming community at Savargaon village, Parbhani. His decision to spend this auspicious occasion amidst farmers, rather than confining the celebrations to conventional festivities, conveyed a profound message of solidarity, hope and reassurance at a time when the farming community is confronting a critical drought situation.

The Seed and Biological Input Distribution Programme for Demonstrations of Rainfed Integrated Farming System, organized under the All India Coordinated Research Project on Dryland Agriculture (AICRPDA), VNMKV, Parbhani, provided an important platform for this meaningful interaction. The programme was organized under the esteemed chairmanship of the Hon’ble Vice-Chancellor, Prof. (Dr.) Indra Mani, in the august presence of the Director of Research, Dr. Bhagwan Asewar. 

During the programme, the Hon’ble Vice-Chancellor interacted personally with farmers, patiently listened to their concerns and discussed the challenges arising from the prevailing drought and limited availability of water. He encouraged farmers to adopt suitable climate-resilient agricultural practices, judiciously utilize available soil moisture and water resources, and explore integrated farming system approaches to sustain agricultural production and farm livelihoods. His reassuring message that "The University stands firmly with its farming community, especially during difficult times" instilled confidence and renewed hope among the participating farmers.

Addressing the farmers, Dr. Bhagwan Asewar, Director of Research, VNMKV, emphasized the need for advance preparedness and long-term strategies to strengthen rainfed agriculture, particularly in Maharashtra and the drought-prone Marathwada region. Referring to the ongoing Rabi season, he advised farmers to prioritize low-water-requiring crops, judiciously utilize available water resources and undertake appropriate seed treatment to ensure better crop establishment and minimize risks under prevailing moisture-stress conditions.

As part of the demonstration initiative, quality seeds of University-developed Rabi crop varieties were distributed to farmers, including Rabi Sorghum – Parbhani Moti, Safflower – PBNS 12 and PBNS 86, and Chickpea – Aakash. Biofertilizers and mineral mixture for livestock were also distributed to promote sustainable crop production, improve nutrient-use efficiency, reduce dependence on costly external inputs and strengthen the livestock component of the integrated farming system.

The initiative assumes particular significance under the prevailing drought conditions, as it seeks to demonstrate practical, low-cost and resource-efficient farming interventions that can help farmers sustain their livelihoods with limited water resources. Through these demonstrations, AICRPDA, VNMKV, Parbhani, is making a concerted effort to translate agricultural research and university-developed technologies into practical field-level solutions for the farming community.

A large number of farmers, including men and women from Savargaon and Pimpala villages, enthusiastically participated in the programme. The prominent dignitaries, village representatives and progressive farmers present on the occasion included:

- Shri Gajananrao Ghatul, Sarpanch, Savargaon

- Shri Gopal Surwase, Sarpanch, Pimpala

- Shri Vitthalrao Ghatul

- Shri Narayanrao Ghatul

- Shri Parameshwar Ghatul

- Shri Uddhavrao Ghatul

- Shri Jadhav

- Shri Hanuman Tarfale

- Shri Ganesh Ghatul

Along with other prominent villagers and farmers.

The enthusiastic participation of farmers reflected their keen interest in adopting the Rainfed Integrated Farming System for enhancing farm productivity, improving farm income and ensuring long-term livelihood security. Their active interaction and appreciation also demonstrated the relevance of the University's field-oriented initiatives in addressing farmers' immediate needs and long-term challenges.

The farmers expressed their heartfelt gratitude and appreciation to the Hon’ble Vice-Chancellor for his thoughtful initiative, personal interaction and encouraging words. They particularly appreciated his decision to begin the Diwali celebrations in their company and his assurance of continued institutional support during this challenging period.

The Hon’ble Vice-Chancellor's decision to celebrate Diwali with farmers stands out as a unique and inspiring example of compassionate, inclusive and farmer-oriented leadership. His gesture goes beyond a ceremonial visit; it reflects a deep sense of responsibility towards the farming community and reinforces the role of an agricultural university as a dependable partner of farmers, especially during periods of distress. It also sends a powerful message that the true significance of agricultural education and research lies in bringing hope, confidence and tangible benefits to farmers at the grassroots level.

A Diwali with farmers, a gesture of solidarity in times of drought, and a commitment to transform agricultural science into hope, resilience and prosperity for the farming community.

The introductory remarks were delivered by Dr. Anand Gore, Chief Scientist, AICRP on Dryland Agriculture, who highlighted the importance of the Rainfed Integrated Farming System for enhancing farm productivity, diversifying farmers’ income and strengthening resilience to climatic uncertainties in drought-prone Marathwada.

The programme was compered by Dr. Papita Gaurkhede, while the vote of thanks was proposed by Dr. Ganesh Gaikwad.