वनामकृविचे माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांना ‘बेस्ट व्हाईस-चान्सलर अवॉर्ड-२०२५’

 कृषि शिक्षण, संशोधन, नवोन्मेष, विस्तार व शेतकरी-केंद्रित तंत्रज्ञानातील उल्लेखनीय योगदानाची दखल

वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ, परभणीचे माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांना कृषि शिक्षण, संशोधन, नवोन्मेष, विस्तार शिक्षण तसेच शेतकरी-केंद्रित तंत्रज्ञानाच्या प्रसारातील उल्लेखनीय योगदानाबद्दल ‘बेस्ट व्हाईस-चान्सलर अवॉर्ड-२०२५’ या राष्ट्रीय पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.

ऑल इंडिया ॲग्रीकल्चरल स्टुडंट्स असोसिएशन (एआयएएसए - AIASA) यांच्या वतीने प्रदान करण्यात आलेला हा पुरस्कार ‘५व्या आंतरराष्ट्रीय ऑरगॅनिक अँड नॅचरल राईस प्रॉडक्शन सिस्टिम्स (ORP-5)’ या आंतरराष्ट्रीय परिषदेच्या उद्घाटन सत्रात सोमवार, दि. २१ सप्टेंबर २०२६ रोजी लक्ष्मीपत सिंघानिया सभागृह, नवी दिल्ली येथे प्रदान करण्यात आला. या परिषदेसाठी ऑल इंडिया ॲग्रीकल्चरल स्टुडंट्स असोसिएशन, युनिव्हर्सिटी ऑफ ॲग्रिकल्चरल सायन्सेस, रायचूर आणि इंडोनेशिया येथील आयपीबी विद्यापीठ (IPB University, Indonesia) हे आयोजक सहभागी आहेत.

हा सन्मान माजी केंद्रीय राज्यमंत्री, मानव संसाधन विकास व जलसंसाधने मंत्रालय; नदी विकास व गंगा पुनरुज्जीवन तथा प्रमुख पाहुणे माननीय डॉ. सत्यपाल सिंह, इम्फाळ येथील केंद्रीय कृषी विद्यापीठाचे माजी कुलगुरू पद्मभूषण प्रा. (डॉ.) आर. बी. सिंह, आयोजन समिती अध्यक्ष प्रा. (डॉ.) सहदेव सिंह, एआयएएसएचे राष्ट्रीय अध्यक्ष श्री. निनाद महाजन, रायचूर कृषी विज्ञान विद्यापीठाचे शिक्षण संचालक डॉ. गुरुराज सुंकड,  निमॅटोलॉजी विभागाचे प्रमुख डॉ. पंकज, ORP-5 चे आंतरराष्ट्रीय संयोजक प्रा. (डॉ.) स्टेफानो बोच्ची, जपान येथील तोहोकू विद्यापीठाचे प्राध्यापक प्रा. (डॉ.) मिजुहिको निशिदा, AIASA चे आधारस्थंभ डॉ. आर. पी. सिंह, संरक्षक, ORP-5 चे आयोजन सचिव प्रा. वाय. व्ही. सिंह आदी मान्यवरांच्या हस्ते प्रदान करण्यात आला.

पुरस्काराच्या प्रशस्तीपत्रात प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांच्या उत्कृष्ट नेतृत्वाबरोबरच कृषि शिक्षण, संशोधन, नवोन्मेष आणि विस्तार क्षेत्रातील योगदानाची विशेष दखल घेण्यात आली आहे. त्यांच्या नेतृत्वाखाली ड्रोन तंत्रज्ञान, कृषि यांत्रिकीकरण, शेतकरी-केंद्रित तंत्रज्ञान आणि देशभर तंत्रज्ञान हस्तांतरणाला चालना मिळाल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. तसेच संस्थात्मक विकास, संशोधन भागीदारी, पायाभूत सुविधांचा विकास, आंतरराष्ट्रीय सहकार्य आणि कॉर्पोरेट सामाजिक दायित्वाच्या (CSR) माध्यमातून मिळविलेला भरीव निधी यामध्ये त्यांच्या नेतृत्वाची प्रशंसा करण्यात आली आहे. विद्यापीठाच्या २,००० एकरांपेक्षा अधिक पडीक जमिनीचे उत्पादक कृषि क्षेत्रात रूपांतर करण्याच्या कार्याचीही प्रशस्तीपत्रात विशेष नोंद घेण्यात आली आहे.

या आंतरराष्ट्रीय परिषदेत सेंद्रिय तांदूळ उत्पादन प्रणालीसाठी कृत्रिम बुद्धिमत्तेवर आधारित यांत्रिकीकरण आणि डिजिटल बुद्धिमत्ता  (AI-Driven Mechanisation and Digital Intelligence for Organic Rice Production Systems)’ या थीम VII वरील तांत्रिक सत्राच्या अध्यक्षपदाची जबाबदारीही प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांनी भूषविली. या सत्रात सेंद्रिय तांदूळ उत्पादन प्रणालीमध्ये कृत्रिम बुद्धिमत्ता, कृषि यांत्रिकीकरण, डिजिटल तंत्रज्ञान, अचूक शेती आणि आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर यासंदर्भात विविध विषयांवर तज्ज्ञांनी चर्चा केली.

प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांच्या नेतृत्वाखाली वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठामध्ये कृषि शिक्षण, संशोधन, विस्तार शिक्षण, डिजिटल कृषि, हवामान-स्मार्ट कृषि, कृषि यांत्रिकीकरण आणि शेतकरी-केंद्रित तंत्रज्ञान यांना विशेष चालना देण्यात येत आहे. त्यांच्या या कार्याची राष्ट्रीय स्तरावर दखल घेत ‘बेस्ट व्हाईस-चान्सलर अवॉर्ड-२०२५’ हा सन्मान प्राप्त झाल्याने वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठाच्या लौकिकात आणखी भर पडली आहे.

या पुरस्काराबद्दल विद्यापीठाचे अधिकारी, संचालक, अधिष्ठाता, शास्त्रज्ञ, प्राध्यापक, कर्मचारी, विद्यार्थी तसेच कृषि क्षेत्रातील विविध घटकांकडून माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांचे अभिनंदन करण्यात येत आहे.

For English

शाश्वत कृषि विस्तारासाठी शेतकरी शास्त्रज्ञ सुसंवाद महत्त्वाचा – माननीय कृषिमंत्री ना. श्री. दत्तात्रय भरणे

अकोला येथील पंजाबराव देशमुख कृषि विद्यापीठात तीन दिवसीय खरीप शिवार फेरीचे उद्घाटन; वनामकृविचे  माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांची उपस्थिती

जागतिक हवामान बदलाचे परिस्थितीत आता शेती व्यवसायात काळसुसंगत बदल क्रमप्राप्त असून महाराष्ट्र राज्याच्या कृषि उत्पादन वृद्धीसाठी आणि एकूणच कृषि क्षेत्राच्या ऊर्जेतावस्थेसाठी कृषि विद्यापीठांसह तत्सम संस्थाद्वारे विकसित प्रगत कृषि तंत्रज्ञान शेतकऱ्यांनी आत्मसात करणे सोबतच त्यांचा अवलंब आणि वापर गरजेचा असल्याचे वास्तविक प्रतिपादन महाराष्ट्र राज्याचे कृषिमंत्री तथा महाराष्ट्रातील कृषि विद्यापीठांचे प्रतिकूलपती माननीय ना. श्री.दत्तात्रय भरणे यांनी केले. ते दिनांक २० सप्टेबर २०२६ रोजी विद्यापीठ स्थापना दिनाचे औचित्य साधत डॉ. पंजाबराव देशमुख कृषि विद्यापीठ, अकोला, कृषि विभाग, महाराष्ट्र शासन तथा प्रकल्प संचालक आत्मा, महाराष्ट्र राज्य यांचे संयुक्त विद्यमाने दरवर्षी प्रमाणे आयोजित तीन दिवसीय खरीप शिवार फेरीचे उद्घाटन प्रसंगी उद्घाटक तथा प्रमुख अतिथी म्हणून उपस्थित शेतकरी बंधू-भगिनींना मार्गदर्शन करताना बोलत होते.

कृषि विद्यापीठाने शेतकऱ्यांना नवीन नवीन तंत्रज्ञानासह उत्तम प्रतीचे पीक वाण उपलब्ध करून  पिक उत्पादन वाढीसाठी महत्त्वाची भूमिका निभावली असून याच प्रयत्नाचा एक भाग म्हणून देशपातळीवर एकमेव अशी १९८२ सालापासून सुरू असलेली शिवार फेरीची परंपरा आजही विद्यापीठ जोपासत असल्याचे सांगताना माननीय ना. श्री भरणे केवळ शेतकरी बंधू भगिनीच नव्हे तर विस्तारकर्ते, युवा वर्ग, लोकप्रतिनिधी आदी सर्वांनीच शिवार फेरी केली पाहिजे असे आवाहानात्मक प्रतिपादन आपल्या अतिशय अभ्यासपूर्ण मार्गदर्शनात केले.

शेतकऱ्यांच्या शाश्वत विकासाकरिता कमीत कमी खर्चात जास्तीत जास्त उत्पादन देणारे अनेक पिक वाण व कृषिविषयक तंत्र विकसित करून विद्यापीठाने राज्यातील शेतकऱ्यांच्या आर्थिक उन्नतीचा मार्ग सुकर केला असून दुष्काळी परिस्थितीतही  पिकांची योग्य वाढ राखून भरीव उत्पन्न देणारे तंत्रज्ञान विकसित करून या विद्यापीठाने विदर्भाच्या शेतीचा कायापालट केला असल्याचे सांगताना आता मात्र शेतकऱ्यांनी कृषि विद्यापीठाव्दारे विकसित तंत्रज्ञान वापरणे बाबत येथील शास्त्रज्ञांशी नियमित मनमोकळी चर्चा करणे आवश्यक असल्याचे सांगत शेतकरी - शास्त्रज्ञ सुसंवाद शाश्वत कृषि विस्ताराचा पाया असल्याचे महत्वपूर्ण प्रतिपादन देखील कृषिमंत्री माननीय नामदार श्री. दत्तात्रय भरणे यांनी केले. आपल्या मार्गदर्शनात त्यांनी विद्यापीठाच्या कृषि संशोधन व विस्तार कार्याची प्रशंसा करून विद्यापीठाद्वारे राबविण्यात येणाऱ्या 'आदर्श दत्तक गाव' हा उपक्रम राज्याचे कृषि धोरण म्हणून अवलंबण्याची गरज प्रतिपादित केली.

या  प्रसंगी महाराष्ट्र विधानसभा विधिमंडळ पक्ष मुख्य प्रतोत (मंत्री दर्जा) मा आ. श्री. रणधीर सावरकर, अकोला जिल्ह्याचे युवा खासदार मा. श्री.अनुप धोत्रे,  महाराष्ट्र राज्याचे कृषि सचिव मा. श्री. परिमल सिंग, डॉ. पंजाबराव देशमुख कृषि विद्यापीठ, अकोलाचे कुलगुरू मा.कर्नल प्रा.(डॉ). शरद गडाख, वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ परभणीचे माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि, महात्मा फुले कृषि विद्यापीठ, राहुरीचे कुलगुरू मा.डॉ.विलास खर्चे, विद्यापीठ कार्यकारी परिषद सदस्य मा. आ. ॲड.श्री किरण सरनाईक, विधान परिषद सदस्य मा. आ. श्री. धीरज लिंगाडे,  विधानसभा सदस्य मा. आ. श्री. हरीश पिंपळे, महाराष्ट्र राज्याचे कृषि आयुक्त मा.श्री. सुरज मांढरे, महाराष्ट्र कृषि शिक्षण व संशोधन परिषद पुणे, चे महासंचालक मा.श्री. राहुल माहिवाल, विद्यापीठ कार्यकारी परिषदेचे सदस्य सर्वश्री मा. रामेश्वर ठाकरे, मा. शिवराम घोडके माजी कार्यकारी परिषद सदस्य मा. श्री. अमोल मिटकरी, महाराष्ट्र कृषि उद्योजकता विकास मंडळाचे व्यवस्थापकीय संचालक अशोक काकडे यांचेसह विद्यापीठाचे संचालक विस्तार शिक्षण डॉ. धनराज उंदीरवाडे, अधिष्ठाता कृषि डॉ. देवानंद पंचभाई, नियंत्रक डॉ.हेमंत ठाकरे, कुलसचिव श्रीमती प्रिती रोडगे, विद्यापीठ अभियंता सुनील थोटांगे इत्यादी मान्यवर उपस्थित होते. यावेळी व्यासपीठावरील  उपस्थित मान्यवरांचे शब्दसुमनांनी स्वागत करण्यात आले व मा.कृषिमंत्र्यांच्या हस्ते विद्यापीठाच्या विविध प्रकाशनांसोबतच विद्यापीठाव्दारे राबविण्यात येत असलेल्या आदर्श ग्राम  अभियानांतर्गत संकलित  माहितीवर आधारित एका पुस्तिकेचे विमोचन करण्यात आले. यासोबतच विद्यापीठांतर्गत सुरू करण्यात आलेल्या विविध विकास कामांचे आभासी पद्धतीने पायाभरणी तथा लोकार्पण करण्यात आले.

 तत्पूर्वी विद्यापीठाच्या प्रक्षेत्रावरील एकंदर २२ एकर क्षेत्रातील विविध जिवंत पिक प्रात्यक्षिकांना मंत्री महोदयांनी भेट देऊन पाहणी केली. तीन दिवसीय शिवार फेरीत संपूर्ण विदर्भातील प्रत्येक जिल्ह्यातील शेतकरी बंधू भगिनींना निमंत्रित केले असून अधिकाधिक शेतकरी बंधू-भगिनींना शिवार फेरीत सहभागी होण्याचे दृष्टीने आंतरराष्ट्रीय महिला शेतकरी वर्षाचे पार्श्वभूमीवर महिला शेतकरी वर्गाला देखील मोठ्या प्रमाणात सहभागी केले आहे.

माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांची धर्मापुरी येथील दादा लाड कापूस तंत्रज्ञानानुसार लागवड करण्यात आलेल्या कपाशी पिकास भेट

 

दादा लाड कापूस तंत्रज्ञानानुसार लागवड करण्यात आलेल्या मौजे धर्मापुरी, ता. परभणी येथील प्रगतिशील शेतकरी श्री. राजेंद्र सोनी यांच्या शेतास वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठाचे माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांनी दिनांक १७ सप्टेंबर २०२६ रोजी भेट देऊन कपाशी पिकाची पाहणी केली. या वेळी दादा लाड कापूस तंत्रज्ञानाचे जनक पद्मश्री माननीय श्री. श्रीरंग (दादा) लाड यांच्या मार्गदर्शनाखाली विकसित करण्यात आलेल्या या तंत्रज्ञानाच्या वापरातून दुष्काळी परिस्थितीतही कपाशीची चांगली वाढ व बोंडधारणा झाल्याचे निदर्शनास आले.

या शेतातील दादा लाड कापूस तंत्रज्ञानानुसार लागवड केलेल्या कपाशीच्या झाडांवर सुमारे २५ ते ३५ बोंडे पक्व अवस्थेत आढळून आली, तसेच मोठ्या प्रमाणावर पाते असल्याचे दिसून आले. विशेष म्हणजे या पिकाला खताची केवळ एक मात्रा देण्यात आली असून, केवळ दोन फवारण्या करण्यात आल्याचे शेतकरी श्री. राजेंद्र सोनी यांनी सांगितले.

या तंत्रज्ञानामध्ये गळफांद्या काढणे व शेंडा खुडणे यामुळे झाडाची वाढ नियंत्रित राहते. परिणामी फळधारणेची लांबी वाढून खोड जाड होते. शेंडा खुडल्यामुळे कोवळी पाने झाडावर राहात नसल्याने पानांद्वारे होणारे पाण्याचे बाष्पीभवन तुलनेने कमी होण्यास मदत होते. सध्या जमिनीत पाण्याचा ताण असल्याने शेतात भेगा पडलेल्या असतानाही या तंत्रज्ञानानुसार लागवड केलेले कपाशीचे पीक चांगल्या अवस्थेत असल्याचे माननीय कुलगुरूंच्या पाहणीत दिसून आले.

या पाहणीनंतर माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांनी सांगितले की, दुष्काळी परिस्थितीत जमिनीत पाण्याचा ताण असतानाही दादा लाड कापूस तंत्रज्ञानानुसार लागवड केलेल्या कपाशीमध्ये चांगली वाढ व बोंडधारणा दिसून येत आहे. कमी निविष्ठा वापरून पिकाची वाढ नियंत्रित ठेवण्याच्या या तंत्रज्ञानातून प्रतिकूल परिस्थितीतही समाधानकारक उत्पादनाची शक्यता दिसून येते.

या वेळी पद्मश्री माननीय श्री. श्रीरंग (दादा) लाड, वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठाच्या कीटकशास्त्र विभागाचे प्राध्यापक डॉ. अनंत लाड,  प्रगतशील शेतकरी श्री. सुभाष महाजन, श्री. माऊली कापसे, यांच्यासह परिसरातील बहुसंख्य शेतकरी उपस्थित होते.

माननीय खासदार डॉ. रामराव वडकुते यांची वनामकृविच्या अत्याधुनिक सामायिक व्यवसाय विकास प्रक्रिया केंद्रास (कॉमन इन्क्युबेशन सेंटर) भेट

 

वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ, परभणीच्या अन्न तंत्रज्ञान महाविद्यालयातील अत्याधुनिक सामायिक व्यवसाय विकास प्रक्रिया केंद्रास (कॉमन इन्क्युबेशन सेंटर) राज्यसभा सदस्य माननीय खासदार डॉ. रामराव वडकुते यांनी दिनांक १८ सप्टेंबर २०२६ रोजी भेट देऊन केंद्रातील विविध उपक्रम व प्रक्रिया उद्योगांची पाहणी केली.

यावेळी त्यांनी गूळ निर्मिती प्रकल्प, ऊस रस बाटलीबंद (बॉटलिंग) युनिट तसेच मसाला प्रक्रिया युनिटची पाहणी करून तेथील कार्यपद्धती, उत्पादन प्रक्रिया आणि मूल्यवर्धनाच्या विविध संधींची माहिती घेतली. कृषि क्षेत्रातील उत्पादनांना प्रक्रिया व मूल्यवर्धनाची जोड देऊन शेतकरी, युवक तसेच उद्योजकांसाठी रोजगार व व्यवसायाच्या संधी निर्माण करण्यामध्ये अशा केंद्रांची भूमिका महत्त्वपूर्ण असल्याचे त्यांनी नमूद केले.

यावेळी माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांनी माननीय खासदार डॉ. रामराव वडकुते यांचे स्वागत करून वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठाच्या विविध शैक्षणिक, संशोधन, विस्तार शिक्षण तसेच शेतकरी हिताच्या उपक्रमांची माहिती दिली. कृषि क्षेत्रातील नवतंत्रज्ञान, शेतमाल प्रक्रिया व मूल्यवर्धन, उद्योजकता आणि नवोपक्रमांना प्रोत्साहन देण्यासाठी विद्यापीठामार्फत राबविण्यात येत असलेल्या विविध उपक्रमांचीही त्यांनी माहिती दिली.

या भेटीप्रसंगी संशोधन संचालक डॉ. भगवान आसेवार, अधिष्ठाता डॉ. राजेश क्षीरसागर, चेंबर फॉर ॲडव्हान्समेंट ऑफ स्मॉल अँड मीडियम बिझनेस, मुंबईचे सचिव डॉ. उमेश कांबळे, उपाध्यक्ष्य श्री गोविंद सूर्यवंशी तसेच विद्यापीठातील संबंधित अधिकारी व कर्मचारी उपस्थित होते.

यावेळी अधिष्ठाता डॉ. राजेश क्षीरसागर यांनी सामायिक व्यवसाय विकास प्रक्रिया केंद्रामध्ये सुरू असलेल्या विविध संशोधन प्रकल्पांची, विकसित तंत्रज्ञानांची तसेच शेतमाल प्रक्रिया व मूल्यवर्धनाच्या माध्यमातून उद्योजकता निर्मितीसाठी राबविण्यात येणाऱ्या विविध उपक्रमांची माननीय खासदार डॉ. रामराव वडकुते यांना सविस्तर माहिती दिली.

माननीय खासदार डॉ. वडकुते यांनी केंद्रामार्फत सुरू असलेल्या प्रक्रिया व मूल्यवर्धनाच्या उपक्रमांची माहिती घेत विद्यापीठाच्या कार्याचे कौतुक केले.

मराठवाडा मुक्ती संग्राम दिनानिमित्त वनामकृवित ‘रब्बी पीक परिसंवाद व कृषि प्रदर्शन’ संपन्न

‘शेतकरी देवो भव’ भावनेतून वनामकृविचे विस्तार कार्य; परिसंवाद व कृषि प्रदर्शनास शेतकऱ्यांचा उत्स्फूर्त प्रतिसाद

मराठवाडा मुक्ती संग्राम दिनानिमित्त वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ, परभणीच्या विस्तार शिक्षण संचालनालय आणि कृषि विभाग, महाराष्ट्र शासन यांच्या संयुक्त विद्यमाने ‘रब्बी पीक परिसंवाद व कृषि प्रदर्शन’ गुरुवार, दिनांक १७ सप्टेंबर २०२६ रोजी विद्यापीठातील कृषि महाविद्यालयाच्या सभागृहात आयोजित करण्यात आले.

कार्यक्रमाचे उद्घाटन महाराष्ट्र राज्याचे वित्त, नियोजन, कृषि, मदत व पुनर्वसन, विधी व न्याय तथा कामगार राज्यमंत्री मा. ना. ॲड. श्री. आशिष जयस्वाल यांनी आभासी माध्यमातून केले. राज्याच्या सार्वजनिक आरोग्य व कुटुंब कल्याण, पाणीपुरवठा व स्वच्छता, ऊर्जा, महिला व बालविकास, सार्वजनिक बांधकाम (सार्वजनिक उपक्रम) राज्यमंत्री तथा परभणी जिल्ह्याच्या पालकमंत्री मा. ना. श्रीमती मेघना साकोरे-बोर्डीकर या विशेष अतिथी म्हणून उपस्थित होत्या. कार्यक्रमाच्या अध्यक्षस्थानी विद्यापीठाचे माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि होते.

कार्यक्रमास भारतीय कृषि अनुसंधान परिषदेच्या नागपूर येथील राष्ट्रीय मृदा सर्वेक्षण व जमीन वापर नियोजन ब्युरोचे संचालक डॉ. एन. जी. पाटील, पद्मश्री माननीय श्री. श्रीरंग देवबा लाड, प्रगतिशील महिला शेतकरी श्रीमती मीरा चोपडे तसेच विद्यापीठाच्या विस्तार समितीचे सदस्य श्री. भिमराव डोणगापुरे यांची विशेष उपस्थिती होती.

व्यासपीठावर विद्यापीठाचे विस्तार शिक्षण संचालक डॉ. राकेश आहिरे, संचालक शिक्षण डॉ. बाबासाहेब ठोंबरे, संचालक संशोधन डॉ. भगवान आसेवार, कुलसचिव श्री. पुरभा काळे, विद्यापीठ अभियंता श्री. दीपक कशाळकर, जिल्हा अधीक्षक कृषि अधिकारी श्री. भास्कर कोळेकर आणि मुख्य विस्तार शिक्षण अधिकारी डॉ. प्रशांत देशमुख उपस्थित होते.

यावेळी महाराष्ट्र राज्याचे माननीय कृषि मंत्री तथा विद्यापीठाचे प्रतिकुलपती मा. ना. श्री. दत्तात्रय भरणे यांनी व्हिडिओ संदेशाद्वारे मराठवाडा मुक्ती संग्रामातील स्वातंत्र्यसैनिकांना अभिवादन केले. मराठवाड्यात मागील काही काळात पावसाने ओढ दिल्यामुळे काही भागांत पिकांचे नुकसान होत असल्याबद्दल त्यांनी चिंता व्यक्त केली. या परिस्थितीत शासन आणि विद्यापीठ शेतकऱ्यांच्या पाठीशी सदैव उभे असल्याची ग्वाही त्यांनी दिली. शेतीसमोरील विविध आव्हाने सोडविण्यासाठी शासन तत्पर असून, खरीप हंगामातील अडचणींचा विचार करून आगामी रब्बी हंगामाचे योग्य नियोजन करण्याचे आवाहन त्यांनी केले. शेवटी त्यांनी मराठवाडा मुक्ती संग्राम दिनाच्या शुभेच्छा दिल्या.

राज्यमंत्री मा. ना. ॲड. श्री. आशिष जयस्वाल यांनी आभासी माध्यमातून मार्गदर्शन करताना कृषि क्षेत्रासाठी राज्य शासनाकडून करण्यात येणारी गुंतवणूक आणि राबविण्यात येणाऱ्या विविध योजनांचा लाभ शेतकऱ्यांना होत असल्याचे नमूद केले. तसेच त्यांनी मराठवाडा मुक्ती संग्राम दिनाच्या शुभेच्छा दिल्या.

पालकमंत्री मा. ना. श्रीमती मेघना साकोरे-बोर्डीकर म्हणाल्या की, हे वर्ष महिला शेतकरी वर्ष म्हणून साजरे केले जात असून, महिलांना महिला शेतकरी म्हणून स्वतंत्र ओळख मिळवून देण्याचे महत्त्वपूर्ण कार्य महाराष्ट्राचे माननीय मुख्यमंत्री श्री. देवेंद्रजी फडणवीस यांनी केले आहे. वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठाच्या विविध कार्यक्रमांमध्ये महिलांचा सातत्याने मोठा सहभाग असतो. विद्यापीठ शेतकऱ्यांसाठी राबवित असलेल्या विविध उपक्रमांमुळे हा सहभाग वाढत आहे, असे प्रतिपादन केले.

पुढे त्यांनी नमूद केले की, विद्यापीठाकडून शेतकऱ्यांसाठी राबविण्यात येणारे विविध उपक्रम सातत्याने माझ्यापर्यंत पोहोचत असतात. शेतकऱ्यांच्या अडचणी सोडविण्यासाठी कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) यांसारख्या आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करून माननीय पंतप्रधान श्री. नरेंद्रजी मोदी, माननीय मुख्यमंत्री श्री. देवेंद्रजी फडणवीस तसेच विद्यापीठ सातत्याने प्रयत्नशील आहेत.

माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांच्या मागील चार वर्षांच्या कार्यकाळात विद्यापीठाच्या कार्याला सातत्याने गती मिळाली असून, विद्यापीठ प्रगतीच्या दिशेने वाटचाल करीत आहे. सुरुवातीच्या काळात माझ्याकडे मंत्री पदाचा पदभार नसताना शेतकऱ्यांच्या कल्याणासाठी एका शास्त्रज्ञाने पाच शेतकरी दत्तक घेऊन त्यांच्या विकासासाठी कार्य करावे, अशी सूचना मी केली होती. त्यानुसार विद्यापीठाने कार्यवाही करून जवळपास ५०० शेतकऱ्यांना दत्तक घेतले असून, त्यांच्या सर्वांगीण विकासासाठी विविध उपक्रम राबविले आहेत.

परभणी जिल्ह्यात ‘सिल्क आणि मिल्क’ यांसारखे उपक्रम कार्यान्वित करण्यात आले असून, त्यातून काही शेतकरी वर्षाला दहा ते पंधरा लाख रुपयांपर्यंत उत्पन्न मिळवीत आहेत. शेतीसोबत विविध जोडधंदे करून शेतकरी आर्थिकदृष्ट्या सक्षम व टिकून राहण्यासाठी प्रयत्न करीत आहेत. हे सर्व माननीय पंतप्रधान आणि माननीय मुख्यमंत्री यांच्या नेतृत्वाखाली तसेच विद्यापीठाच्या प्रयत्नांतून घडत असल्याचा अभिमान वाटतो, असे त्यांनी सांगितले. विद्यापीठाने शेतकऱ्यांसाठी तग धरणाऱ्या वाणांचे आणि बियाण्यांचे निर्मितीकार्य हाती घेतल्याबद्दलही त्यांनी आनंद व्यक्त केला. शासनाने शेतकऱ्यांसाठी दोन वेळा कर्जमाफी केली असून, वीजबिलाच्या संदर्भातही शेतकऱ्यांना दिलासा देणाऱ्या उपाययोजना करण्यात आल्या आहेत. सध्या  काही शेतकऱ्यांना शून्य वीजबिलाचा लाभ मिळत असल्याचे त्यांनी नमूद केले.

शेतीमध्ये गरजेपेक्षा अधिक खते व रासायनिक घटकांचा वापर केल्यामुळे उत्पादन खर्च वाढतो आणि जमिनीची सुपीकता व प्रतिकूल परिणाम होऊ शकतो. परिणामी शेतकऱ्यांवर आर्थिक बोजा वाढतो. त्यामुळे शेतकऱ्यांनी विद्यापीठातील शास्त्रज्ञ आणि कृषि विभागाच्या सल्ल्यानुसारच आधुनिक कृषि तंत्रज्ञानाचा अवलंब करून शेती करावी, असे आवाहन पालकमंत्री मा. ना. श्रीमती मेघना साकोरे-बोर्डीकर यांनी केले.

माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांनी महाराष्ट्र राज्याने कृषि क्षेत्रात देशाला दिशादर्शक ठरणारे विविध नाविन्यपूर्ण उपक्रम राबविल्याचे नमूद केले. ‘महा-ई-पीक पाहणी’ व ‘महाविस्तार’ ॲपसारख्या उपक्रमांचा त्यांनी उल्लेख केला.

‘शेतकरी देवो भव’ या भावनेतून विद्यापीठाने शेतकऱ्यांना सेवा देण्याचे कार्य केले असून, त्यातून विद्यापीठाला राज्यात प्रथम आणि राष्ट्रीय पातळीवर ३४ वे स्थान मिळाले असल्याचे त्यांनी सांगितले. शेतीच्या नियोजनासाठी कृषि विभागाशी समन्वय साधून विद्यापीठ कार्य करीत असल्याचेही त्यांनी स्पष्ट केले. पालकमंत्री मा. ना. श्रीमती मेघना साकोरे-बोर्डीकर यांच्या सहकार्याने हवामानाचा अधिक अचूक अंदाज मिळण्यासाठी विद्यापीठात डॉप्लर रडारची स्थापना करण्याच्या दिशेने कार्य सुरू असल्याचे त्यांनी नमूद केले. या माध्यमातून परभणीचे नाव राष्ट्रीय व आंतरराष्ट्रीय पातळीवर अधिक अधोरेखित होण्यास मदत होईल, असा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला.

शेतकऱ्यांच्या कल्याणासाठी महाराष्ट्र शासन आणि विद्यापीठ त्यांच्या पाठीशी असल्याचे सांगून, सध्याच्या परिस्थितीत शेतकऱ्यांनी धीर धरावा आणि उपलब्ध शास्त्रीय मार्गदर्शनाच्या आधारे रब्बी हंगामाचे नियोजन करावे, असे आवाहन त्यांनी केले. तसेच त्यांनी मराठवाडा मुक्ती संग्राम दिनाच्या शुभेच्छा दिल्या.

माननीय पद्मश्री श्री. श्रीरंग देवबा लाड यांनी विद्यापीठाकडून सातत्याने आयोजित करण्यात येणाऱ्या विविध कार्यक्रमांमुळे शेतकऱ्यांमध्ये विद्यापीठाबद्दल विश्वास निर्माण झाल्याचे नमूद केले. मराठवाडा मुक्ती संग्राम दिनासारख्या सणाच्या दिवशीही महिला शेतकऱ्यांसह मोठ्या संख्येने शेतकरी कार्यक्रमास उपस्थित राहिले, ही विद्यापीठाच्या विस्तार कार्याची पोहोच दर्शविणारी बाब असल्याचे त्यांनी सांगितले. परभणी जिल्हा नैसर्गिकदृष्ट्या समृद्ध असून, या ठिकाणी कृषि विद्यापीठाची स्थापना होणे ही परभणी आणि मराठवाड्यासाठी गौरवाची बाब असल्याचे त्यांनी नमूद केले. विद्यापीठाकडून दिल्या जाणाऱ्या शास्त्रीय ज्ञानाचा शेतकऱ्यांनी आपल्या शेतीमध्ये अवलंब करावा, असे आवाहन त्यांनी केले.

माननीय डॉ. एन. जी. पाटील यांनी भारत सरकारच्या डिजिटल कृषि उपक्रमाच्या अनुषंगाने वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ आणि राष्ट्रीय मृदा सर्वेक्षण व जमीन वापर नियोजन ब्युरो यांच्यातील सामंजस्य करारातून विकसित करण्यात आलेल्या ‘मराठवाडा जिओपोर्टल’ ची माहिती दिली.

या पोर्टलच्या माध्यमातून जमिनीची क्षमता, भूजल उपलब्धता, मृदेची खतधारण क्षमता यांसह विविध भौगोलिक व मृदाविषयक माहिती उपलब्ध होणार असल्याचे त्यांनी सांगितले. माती परीक्षणातून प्रामुख्याने अन्नद्रव्यांची माहिती मिळते; मात्र जिओ पोर्टलच्या माध्यमातून जमिनीची अधिक सखोल माहिती उपलब्ध होऊ शकते, असे त्यांनी स्पष्ट केले. सध्या हा उपक्रम प्रायोगिक स्वरूपात असून, वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठाच्या माध्यमातून राबविण्यात येणारा हा उपक्रम देशासाठी दिशादर्शक ठरू शकतो, असा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला. शेतकरी, कृषि व संलग्न यंत्रणा तसेच शासनाला जलसंधारण, पीक नियोजन आणि संसाधन व्यवस्थापनासाठी या पोर्टलचा उपयोग होईल, असे त्यांनी सांगितले.

कार्यक्रमाच्या प्रास्ताविकात विस्तार शिक्षण संचालक डॉ. राकेश आहिरे यांनी सद्यःस्थितीतील हवामान व पिकांची परिस्थिती लक्षात घेऊन रब्बी हंगामातील पीक नियोजनाची माहिती दिली. तसेच विद्यापीठाच्या विस्तार कार्याचा आढावा घेतला.

कार्यक्रमात ‘मराठवाडा जिओ पोर्टल’, विद्यापीठातील शास्त्रज्ञांनी लिखित विविध पुस्तके तसेच महिलांसाठी विकसित करण्यात आलेल्या ‘स्त्री आरोग्य’ या मोबाईल ॲपचे मान्यवरांच्या हस्ते विमोचन करण्यात आले.

तसेच कृषि प्रदर्शनाचे उद्घाटन मान्यवरांच्या हस्ते करण्यात आले. मान्यवरांनी प्रदर्शनातील विविध दालनांना भेट देऊन दालनधारकांशी संवाद साधला व त्यांचे उत्साहवर्धन केले.

अधिष्ठाता तथा ‘मराठवाडा जिओ पोर्टल’चे मुख्य शास्त्रज्ञ डॉ. प्रवीण वैद्य आणि भारतीय कृषि अनुसंधान परिषदेच्या नागपूर येथील राष्ट्रीय मृदा सर्वेक्षण व जमीन वापर नियोजन ब्युरोचे आरएस-जीआयएस प्रमुख डॉ. जी. पी. ओबी रेड्डी यांनी ‘मराठवाडा जिओ पोर्टल’विषयी सविस्तर माहिती दिली.

‘स्त्री आरोग्य’ या मोबाईल ॲपची संकल्पना, लेखन व निर्मिती अखिल भारतीय समन्वित संशोधन प्रकल्पाच्या घटक समन्वयिका डॉ. नीता गायकवाड यांनी केली आहे.

कार्यक्रमासाठी प्रायोजक म्हणून सहकार्य करणाऱ्या पंजाब नॅशनल बँकेचे जिल्हा व्यवस्थापक श्री. सुनील पवार तसेच इफकोच्या अधिकाऱ्यांचे आभार मानण्यात आले.

रब्बी पीक परिसंवादाच्या तांत्रिक सत्रात हवामान अंदाज, पर्जन्यमानाची सद्यःस्थिती व पिकांचे व्यवस्थापन, सुधारित हरभरा, रब्बी तेलबिया, रब्बी ज्वारी, गहू व रब्बी भाजीपाला पिकांचे लागवड तंत्रज्ञान, शेतीला जोडधंदा म्हणून पशुधनाचे महत्त्व, तसेच सद्यःस्थितीतील कापूस, तूर व हळद पिकांचे संरक्षण व व्यवस्थापन आदी विषयांवर विद्यापीठातील शास्त्रज्ञांनी मार्गदर्शन केले. यावेळी उपस्थित शेतकऱ्यांनी विचारलेल्या विविध प्रश्नांना शास्त्रज्ञांनी समाधानकारक उत्तरे दिली.

कार्यक्रमाची सुरुवात विद्यापीठ निर्मित बियाणे विक्रीने करण्यात आली. विक्रीसाठी उपलब्ध असलेल्या विविध बियाण्यांची माहिती व त्यांचे दर सहयोगी संचालक (बियाणे) डॉ. हिराकांत काळपांडे आणि बीज प्रक्रिया केंद्राचे प्रभारी अधिकारी डॉ. संतोष शिंदे यांनी मान्यवरांना दिले.

कार्यक्रमाचे सूत्रसंचालन डॉ. वीणा भालेराव यांनी केले, तर आभार मुख्य विस्तार शिक्षण अधिकारी डॉ. प्रशांत देशमुख यांनी मानले.

मराठवाडा मुक्ती संग्राम दिनानिमित्त वनामकृवित स्वातंत्र्यसैनिकांना विनम्र अभिवादन

शेतकरी हितासाठी हवामानविषयक दीर्घकालीन माहिती व कृषि संशोधनावर भर देण्याचे माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांचे आवाहन

परभणी, दि. १७ सप्टेंबर २०२६ : मराठवाडा मुक्ती संग्राम दिनानिमित्त वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठाच्या मुख्य प्रांगणात माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांच्या हस्ते ध्वजारोहण करण्यात आले. यावेळी मराठवाड्याच्या मुक्तीसाठी सर्वस्व अर्पण करणाऱ्या स्वातंत्र्यसैनिकांना विनम्र अभिवादन करण्यात आले.

यावेळी उपस्थितांना शुभेच्छा देताना माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांनी विद्यापीठाच्या विकासासोबतच मराठवाड्यातील शेतकरी बांधवांच्या हितासाठी सर्वांनी एकजुटीने कार्य करण्याचे आवाहन केले.

संघर्ष, त्याग आणि बलिदानाची स्मृती जपणारा दिवस

पुढे बोलताना माननीय कुलगुरू यांनी नमूद केले की, मराठवाडा मुक्ती संग्राम दिन हा केवळ एक ऐतिहासिक दिवस नसून संघर्ष, त्याग आणि बलिदानाची स्मृती जपणारा दिवस आहे. १५ ऑगस्ट १९४७ रोजी भारत स्वतंत्र झाल्यानंतरही हैदराबाद संस्थानातील मराठवाडा स्वतंत्र भारताचा भाग होऊ शकला नव्हता. तत्कालीन निजामाच्या राजवटीविरुद्ध मराठवाड्यातील स्वातंत्र्यसैनिकांनी जनजागृती, सत्याग्रह आणि विविध आंदोलनांच्या माध्यमातून संघर्ष केला. स्वामी रामानंद तीर्थ, गोविंदभाई श्रॉफ, दिगंबरराव बिंदू, रविनारायण रेड्डी, देवीसिंह चौहान, शंकरसिंह नाईक, विजयेंद्र काबरा, बाबासाहेब परांजपे यांच्यासह अनेक स्वातंत्र्यसैनिकांनी या लढ्याचे नेतृत्व केले.

१७ सप्टेंबर १९४८ रोजी ‘ऑपरेशन पोलो’नंतर हैदराबाद संस्थानाचे भारतात विलीनीकरण झाले आणि मराठवाडा स्वतंत्र भारताचा अविभाज्य भाग बनला. या ऐतिहासिक लढ्यात बलिदान देणाऱ्या सर्व स्वातंत्र्यसैनिकांचे योगदान सदैव स्मरणात राहील, असे त्यांनी सांगितले.

मराठवाड्याला समृद्ध संतपरंपरा, सांस्कृतिक वारसा, साहित्य आणि लोककलेची मोठी परंपरा लाभली आहे. संत ज्ञानेश्वर, संत नामदेव, संत बहिणाबाई यांच्यासह अनेक संतांनी समाजाला भक्ती, समता आणि मानवतेचा संदेश दिला. या भूमीने साहित्य, शिक्षण, समाजसुधारणा तसेच कृषि क्षेत्रातही महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे.

पावसाच्या खंडाच्या पार्श्वभूमीवर शेतकरी हिताला प्राधान्य

सध्या मराठवाड्यात मागील महिनाभरापासून पावसाचा खंड पडल्याने विविध पिकांवर प्रतिकूल परिणाम होत असून शेतकरी चिंतेत आहेत. शेतकऱ्यांसह सर्वांनाच पावसाची आवश्यकता असल्याने अनेक ठिकाणी समाधानकारक व सातत्यपूर्ण पाऊस पडावा, यासाठी प्रार्थना करण्यात येत आहे.

या पार्श्वभूमीवर शेतकऱ्यांना केवळ अल्पकालीन पावसाच्या अंदाजाची नव्हे, तर त्यापुढील कालावधीतील हवामानविषयक माहितीचीही आवश्यकता आहे. बदलत्या हवामान परिस्थितीनुसार शेतकऱ्यांना योग्य वेळी निर्णय घेता यावेत, यासाठी हवामानविषयक माहिती अधिक प्रभावीपणे आणि सुलभ पद्धतीने शेतकऱ्यांपर्यंत पोहोचविणे आवश्यक आहे. यासंदर्भातील मुद्दा पुणे येथे झालेल्या भारतीय हवामान विभागाच्या बैठकीतही उपस्थित करण्यात आल्याचे त्यांनी सांगितले.

कृषि संशोधनाच्या ४१ शिफारशींना मान्यता

दापोली येथे नुकत्याच पार पडलेल्या संयुक्त कृषि संशोधन व विकास समितीच्या (जॉइंट ॲग्रेस्को) बैठकीत वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठाने सादर केलेल्या कृषि तंत्रज्ञानाच्या ४२ शिफारशींपैकी ४१ शिफारशींना मान्यता मिळाली. तसेच विद्यापीठाने सादर केलेल्या पाचही वाणांच्या आणि चारही कृषि अवजारांच्या शिफारशींनाही मान्यता मिळाली.

यामध्ये सोयाबीनचा ‘एमएयूएस-७९१’, आंब्याचा ‘राजकेशर (FRSMC-1)’, खरबुजाचा ‘परभणी खरबूज (VNMKVMH-1)’, ‘परभणी दुधी भोपळा (LTRBG-3×4)’ आणि ‘परभणी कारले (VNMKVBGH-01)’ या वाणांचा समावेश आहे. या उल्लेखनीय कामगिरीबद्दल विद्यापीठातील सर्व शास्त्रज्ञांचे त्यांनी अभिनंदन केले.

शिक्षण, संशोधन व विस्तार शिक्षणात उल्लेखनीय कामगिरी

विद्यापीठाने गेल्या काही वर्षांत शिक्षण, संशोधन आणि विस्तार शिक्षणाच्या क्षेत्रात उल्लेखनीय कामगिरी केली आहे. विद्यापीठाला ICAR-NAEAB कडून ‘A’ श्रेणीचे मानांकन प्राप्त झाले असून, IIRF क्रमवारीत महाराष्ट्रातील राज्य कृषि विद्यापीठांमध्ये प्रथम क्रमांक आणि देशात ३४ वे स्थान प्राप्त झाले आहे.

विद्यापीठाच्या कार्याचा केंद्रबिंदू “विद्यार्थी-केंद्रित शिक्षण, शेतकरी-केंद्रित विस्तार, नवाचार-केंद्रित संशोधन आणि कर्मचारी-केंद्रित प्रशासन” हा आहे. ‘शेतकरी देवो भवः’ या भावनेतून शेतकऱ्यांच्या गरजा लक्षात घेऊन कृषि प्रसार सेवा अधिक सक्षम करणे, कृषि क्षेत्रातील समस्यांवर उपयुक्त संशोधन करणे आणि विद्यार्थ्यांना गुणवत्तापूर्ण शिक्षण व कौशल्य प्रदान करणे, यावर भर देण्यात येत आहे.

मराठवाड्याच्या कृषि विकासासाठी तसेच शेतकरी बांधवांच्या प्रगतीसाठी विद्यापीठाची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची आहे. त्यामुळे भविष्यातही विद्यापीठातील सर्वांनी एकसंघ भावनेने, परस्पर सहकार्याने आणि कोणताही हेवा-दावा, द्वेष अथवा मत्सर न ठेवता कार्य करावे. सामूहिक प्रयत्नांतून विद्यापीठाला उच्च मानांकन मिळवून देण्यासाठी प्रत्येकाने योगदान द्यावे, असे आवाहन माननीय कुलगुरूंनी केले.

यावेळी प्रमुख पाहुणे म्हणून भारतीय कृषि अनुसंधान परिषदेच्या नागपूर येथील राष्ट्रीय मृदा सर्वेक्षण आणि जमीन वापर नियोजन ब्युरोचे संचालक माननीय डॉ. एन. जी. पाटील, आरएस - जीआयएसचे प्रमुख डॉ जी. पी. ओबी रेड्डी उपस्थित होते. तसेच विद्यापीठाचे संशोधन संचालक डॉ. भगवान आसेवार, विस्तार शिक्षण संचालक डॉ. राकेश अहिरे, शिक्षण संचालक डॉ. बाबासाहेब ठोंबरे, कुलसचिव श्री. पुरभा काळे, विद्यापीठ अभियंता श्री. दीपक कशाळकर, अधिष्ठाता डॉ. प्रविण वैद्य, डॉ. राजेश क्षीरसागर, डॉ. विश्वनाथ खंदारे, डॉ. गजेंद्र लोंढे, डॉ. रावसाहेब भाग्यवंत, डॉ. नीता गायकवाड, विद्यार्थी कल्याण अधिकारी डॉ. राजेश कदम आदी मान्यवरांची उपस्थिती होती.

यावेळी राष्ट्रीय छात्र सैनिकांनी छात्र अधिकारी लेफ्टनंट डॉ. जयकुमार देशमुख यांच्या नेतृत्वाखाली माननीय कुलगुरूंना सलामी दिली. कार्यक्रमाचे सूत्रसंचालन सिने गायक श्री. उदय वाईकर यांनी केले.

शेवटी, माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांनी विद्यापीठातील सर्व अधिकारी, कर्मचारी आणि त्यांच्या कुटुंबीयांना मराठवाडा मुक्ती संग्राम दिनाच्या शुभेच्छा देत सर्वांनी एकजुटीने व आत्मविश्वासाने कार्य करण्याचे आवाहन केले.