गुलाबी बोंडअळीच्या शाश्वत व्यवस्थापनासाठी शास्त्रीय प्रतिकारशक्ती व्यवस्थापनाचा अवलंब आवश्यक

 वनामकृवित संशोधन संचालनालय व क्रॉपलाइफ इंडियाच्या संयुक्त विद्यमाने एकदिवसीय कार्यशाळा संपन्न

वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ, परभणीच्या संशोधन संचालनालय आणि क्रॉपलाइफ इंडिया, नवी दिल्ली यांच्या संयुक्त विद्यमाने ‘कापूस पिकामध्ये गुलाबी बोंडअळीच्या शाश्वत व्यवस्थापनासाठी सहयोगात्मक प्रतिकारशक्ती व्यवस्थापन (RM)’ या विषयावर एकदिवसीय कार्यशाळेचे आयोजन दिनांक २ सप्टेंबर २०२६ रोजी विद्यापीठाच्या सिम्पोजियम हॉलमध्ये करण्यात आले. कार्यशाळेस मराठवाड्यातील कापूस उत्पादक प्रगतिशील शेतकरी, कृषि संशोधक तसेच कृषि विभागातील अधिकारी मोठ्या संख्येने उपस्थित होते.

कार्यक्रमाचे अध्यक्ष तथा उद्घाटक विद्यापीठाचे माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणी यांनी आभासी माध्यमाद्वारे भाषणात सांगितले की, कापूस हे मराठवाड्यातील प्रमुख नगदी पीक असून, गुलाबी बोंडअळीसारख्या गंभीर संकटावर मात करण्यासाठी वैज्ञानिक दृष्टिकोन, योग्य वेळी कीड व्यवस्थापन आणि प्रतिकारशक्ती व्यवस्थापनाच्या तत्त्वांचा अवलंब करणे अत्यंत आवश्यक आहे.

संशोधन संचालक डॉ. भगवान असेवार यांनी कापूस पिकावरील किडींमध्ये कीटकनाशकांविरुद्ध निर्माण होणारी प्रतिकारशक्ती रोखण्यासाठी सर्व संबंधित घटकांनी समन्वयाने प्रयत्न करण्याची आवश्यकता अधोरेखित केली. तसेच शेतकऱ्यांनी आधुनिक तंत्रज्ञानाचा अवलंब करून कापूस उत्पादन खर्चात बचत करावी तसेच शाश्वत शेती पद्धतींचा स्वीकार करावा, असे आवाहन केले.

कार्यक्रमास शिक्षण संचालक डॉ. बाबासाहेब ठोंबरे आणि विस्तार शिक्षण संचालक डॉ. राकेश अहिरे, संशोधन उपसंचालक डॉ. रणजीत चव्हाण यांची प्रमुख उपस्थिती होती.

कीटकशास्त्र विभागाचे प्रमुख डॉ. पुरुषोत्तम नेहरकर यांनी प्रास्ताविकातून कापूस पिकातील कीड व्यवस्थापनाची सद्यस्थिती तसेच या संदर्भातील विद्यापीठाच्या संशोधनाची भूमिका स्पष्ट केली. परभणी येथील कृषि विभागाचे कृषी उपसंचालक श्री स्वप्निल जाधवर यांनी शासकीय योजना आणि त्यांची शेतकरी स्तरावर प्रभावी अंमलबजावणी याविषयी विशेष मनोगत व्यक्त केले.

क्रॉपलाइफ इंडियाचे स्टीवर्डशिप मॅनेजर डॉ. सुरेंद्र कुमार यांनी उपस्थितांचे स्वागत करून कार्यशाळेच्या उद्देशावर प्रकाश टाकला. उद्घाटन सत्राचे आभार प्रदर्शन ज्वार कीटकशास्त्रज्ञ डॉ. नरेशकुमार जायेवार यांनी केले.

तांत्रिक सत्रात सविस्तर मार्गदर्शन

तांत्रिक सत्रामध्ये विविध तज्ज्ञांनी गुलाबी बोंडअळीच्या शाश्वत व्यवस्थापनासंदर्भात शेतकऱ्यांना सविस्तर तांत्रिक मार्गदर्शन केले.

ज्वार कीटकशास्त्रज्ञ डॉ. नरेशकुमार जायेवार यांनी कापूस पिकातील गुलाबी बोंडअळीची सद्यस्थिती, बदलत्या हवामानामुळे निर्माण होणारी आव्हाने तसेच भविष्यातील संभाव्य परिस्थितीचे सविस्तर विश्लेषण केले.

कापूस कीटकशास्त्रज्ञ डॉ. बस्वराज भेदे यांनी गुलाबी बोंडअळीच्या विविध अवस्थांची ओळख, कामगंध सापळ्यांचा (फेरोमोन ट्रॅप्स) वापर, जैविक नियंत्रण उपाययोजना तसेच रासायनिक कीड व्यवस्थापनाचे योग्य नियोजन याविषयी मार्गदर्शन केले.

कीटकशास्त्र विभागाचे कीटकशास्त्रज्ञ डॉ. अनंत लाड आणि डॉ. दिगंबर पटाईत यांनी एकात्मिक प्रतिकारशक्ती व्यवस्थापनाच्या (IRM) मूलभूत तत्त्वांची माहिती दिली. कीटकांमध्ये कीटकनाशकांविरुद्ध प्रतिकारशक्ती निर्माण होऊ नये, यासाठी विविध व्यवस्थापन पद्धतींचा एकात्मिक अवलंब करण्याचे महत्त्व त्यांनी स्पष्ट केले.

क्रॉपलाइफ इंडियाचे को-लीड, आयआरएसी (IRAC) तथा कोर्टेवा ॲग्रीसायन्सेसचे स्टीवर्डशिप लीड डॉ. बसवेश्वर घोडकी यांनी प्रभावी प्रतिकारशक्ती व्यवस्थापन धोरणे, कीटकनाशकांच्या कार्यपद्धतीमध्ये (MoA) योग्य फेरबदल करण्याची आवश्यकता तसेच उत्तम कृषि पद्धतींच्या (GAP) अवलंबाबाबत सविस्तर सादरीकरण केले.

शेतकरी अनुभव व प्रश्नोत्तर सत्र

तांत्रिक सत्राच्या शेवटी उपस्थित प्रगतिशील शेतकऱ्यांनी आपल्या शेतातील प्रत्यक्ष अनुभव कथन करून इतर शेतकऱ्यांना मार्गदर्शन केले. त्यानंतर आयोजित प्रश्नोत्तर सत्रामध्ये शेतकऱ्यांनी उपस्थित केलेल्या विविध शंकांचे तज्ज्ञांनी समाधानकारक निरसन केले.

कार्यक्रमाचा समारोप क्रॉपलाइफ इंडिया प्रतिनिधींच्या आभार प्रदर्शनाने झाला. कार्यशाळेस उपस्थित शेतकरी, कृषि संशोधक आणि कृषि विभागातील अधिकाऱ्यांनी उत्स्फूर्त सहभाग नोंदविला.