कोरडवाहू शेतीसाठी वरदान ठरणारा बिडिएनपीएच २०१८–०५ तुरीचा वाण.... माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि
वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि
विद्यापीठाच्या बदनापूर येथील कृषि संशोधन केंद्राद्वारे विकसित करण्यात आलेल्या
तुरीच्या बीडीएनपीएच–२०१८–०५ या संकरित वाणास केंद्र शासनाकडून अधिकृत
अधिसूचनेद्वारे मान्यता देण्यात आली आहे. महाराष्ट्रातील कृषि विद्यापीठांद्वारे
शिफारस करण्यात आलेला हा पहिलाच तुरीचा संकरित वाण असून, भारत
सरकारच्या कृषी व शेतकरी कल्याण मंत्रालयाच्या अधिसूचना क्र. S.O. 6123(E),
दिनांक ३१ डिसेंबर २०२५ अन्वये बीडीएनपीएच–२०१८–०५ या वाणास अधिसूचित
वाण म्हणून घोषित करण्यात आले आहे.
हा वाण महाराष्ट्र, गुजरात,
मध्य प्रदेश आणि छत्तीसगढ या राज्यांसाठी शिफारसीत करण्यात आला असून,
कोरडवाहू तसेच
सिंचित परिस्थितीत लागवडीस योग्य आहेत.
यानिमित्त बोलताना माननीय कुलगुरू
प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांनी सांगितले की, केंद्र शासनाच्या कडधान्य
उत्पादन मोहिमेसाठी नुकताच अधिसूचित करण्यात आलेला तुरीचा संकरित वाण बिडिएनपीएच
१८–०५ हा अत्यंत महत्त्वाची भूमिका बजावेल. या वाणाच्या माध्यमातून शेतकऱ्यांची
भरीव आर्थिक उन्नती साधता येईल. तसेच हा वाण कोरडवाहू तसेच बदलत्या हवामानाच्या
परिस्थितीतही उपयुक्त ठरेल. विद्यापीठ “शेतकरी देवो भव:” या भावनेतून
सातत्याने कार्य करत असून, बदनापूर येथील कृषि संशोधन केंद्राने
यापूर्वी तुरीच्या वाणांच्या विकासामध्ये राष्ट्रीय पातळीवर अनेक विक्रम प्रस्थापित
केले आहेत. यामध्ये प्रामुख्याने तुरीच्या गोदावरी या वाणापासून शेतकऱ्यांनी कोरडवाहू
क्षेत्रात एकरी १० ते १२ क्विंटल तर ठिबक सिंचनाखाली लागवड केल्यास जवळपास १८ क्विंटलपर्यंत
उत्पादन घेतले आहे. गोदावरी वाणामुळे शेतकऱ्यांना साधारणपणे एकरी एक लाख रुपयांपर्यंत
उत्पन्न मिळत असल्याच्या प्रतिक्रिया विद्यापीठास प्राप्त झाल्या आहेत. त्यामुळे शेतकरी
विद्यापीठाद्वारे विकसित तुरीच्या गोदावरी वाणाकडे ऊसाला पर्यायी पीक म्हणून पाहत आहेत.
याचप्रमाणे बिडिएनपीएच २०१८–०५ हा संकरित वाणही शेतकऱ्यांसाठी तितकाच लाभदायक ठरेल,
अशी आशा त्यांनी व्यक्त केली.
संशोधन संचालक डॉ. खिजर बेग यांनी सांगितले
की, या नवीन वाणाच्या प्रसारामुळे तुरीच्या पिकाचे उत्पादन तसेच उत्पादनातील स्थैर्य
वाढण्यास मोठी मदत होणार असून, शेतकऱ्यांचे आर्थिक उत्पन्न वाढून
त्यांचे जीवनमान उंचावण्यास निश्चितच हातभार लागणार आहे.
या वाणांच्या निर्मितीत सहभागी शास्त्रज्ञांचे
माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि व संशोधन संचालक डॉ. खिजर बेग यांनी अभिनंदन
केले. सदर वाण विकसित करण्यामध्ये विद्यापीठाचे माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र
मणि, संशोधन संचालक डॉ. खिजर बेग, शिक्षण संचालक भगवान आसेवार,
विस्तार शिक्षण संचालक डॉ. राकेश आहिरे, माजी संशोधन संचालक डॉ. दत्तप्रसाद
वासकर, व विभागप्रमुख डॉ. हिराकांत काळपांडे यांच्या मार्गदर्शनाखाली
मुख्य शास्त्रज्ञ तथा प्रभारी अधिकारी डॉ. दीपक पाटील आणि शास्त्रज्ञ डॉ. विष्णू गीते
यांनी प्रमुख कार्य केले. त्यांना डॉ. किरण जाधव, डॉ. प्रशांत
सोनटक्के, डॉ. पी. ए. पगार व डॉ. ज्ञानेश्वर मुटकुळे या शास्त्रज्ञांनी
सहकार्य केले. शेतकऱ्यांसाठी हा संकरित वाण लवकरच उपलब्ध करून देण्यात येईल,
असे संशोधन केंद्राच्या वतीने कळविण्यात आले.
वाणाची वैशिष्ट्ये
या वाणाची उत्पादकता १७५९ ते २१५९ किलोग्रॅम प्रति हेक्टरी इतकी असून हा वाण १५५ ते १६० दिवसात तयार होतो. दाण्याचा रंग पांढरा असून मर आणि वांझ या तुरीच्या प्रमुख रोगांकरिता हा वाण मध्यम प्रतिकारक आहे. तसेच किडींना कमी बळी पडतो. .
The pigeon pea hybrid
BDNPH–2018–05, developed by the Agricultural Research Centre at Badnapur of
Vasantrao Naik Marathwada Agricultural University, has been officially approved
by the Central Government through a formal notification. This is the first
hybrid pigeon pea variety recommended by agricultural universities in
Maharashtra. As per Notification No. S.O. 6123(E) dated 31 December 2025 issued
by the Ministry of Agriculture and Farmers Welfare, Government of India, BDNPH–2018–05
has been declared as a notified variety.
This hybrid variety
has been recommended for the states of Maharashtra, Gujarat, Madhya Pradesh and
Chhattisgarh, and is suitable for cultivation under both rainfed as well as
irrigated conditions
Speaking on the
occasion, Hon’ble Vice-Chancellor Prof. (Dr.) Indra Mani stated that the pigeon
pea hybrid BDNPH-2018-05, which has recently been officially notified for the
Central Government’s pulses production mission, will play a very important
role. Through this variety, substantial economic improvement of farmers can be
achieved. Moreover, this variety will be useful under both rainfed conditions
as well as in changing climatic situations.
The University
is continuously working with the spirit of “Shetkari Devo Bhavah” (Farmer is
God), and the Agricultural Research Centre at Badnapur has earlier established
several records at the national level in the development of pigeon pea
varieties. In particular, farmers have harvested yields of 10 to 12 quintals
per acre in rainfed areas from the Godavari pigeon pea variety, and nearly 18
quintals per acre under drip irrigation. The University has received feedback
that farmers are earning approximately up to one lakh rupees per acre from the
Godavari variety. Therefore, farmers are now viewing the Godavari pigeon pea
variety developed by the University as an alternative crop to sugarcane.
Similarly, he
expressed hope that the hybrid BDNPH-2018-05 will also prove equally beneficial
for farmers.
Director of
Research Dr. Khizar Baig stated that
the dissemination of this new variety will significantly help in increasing
pigeon pea production as well as ensuring stability in yield, thereby certainly
contributing to the enhancement of farmers’ income and improvement of their
standard of living.
Hon’ble Vice Chancellor Prof. (Dr.) Indra Mani and Director of
Research Dr. Khizar Baig congratulated the scientists involved in the
development of this variety. The variety was developed under the guidance of
Hon’ble Vice Chancellor Prof. (Dr.) Indra Mani, Director of Research Dr. Khizar
Baig , Director of Instruction Dr. Bhagwan Asewar, Director of Extension
Education Dr. Rakesh Ahire, former Director of Research Dr. Dattaprasad Waskar,
and Head of the Department Dr. Hirakant Kalpande. The major contributions were
made by Principal Scientist and Officer-in-Charge Dr. Deepak Patil and
Scientist Dr. Vishnu Gite. They were supported by Scientists Dr. Kiran Jadhav,
Dr. Prashant Sonatakke, Dr. P. A. Pagaar and Dr. Dnyaneshwar Mutkule. It was
informed on behalf of the research centre that this hybrid variety will be made
available to farmers soon.
Varietal Characteristics:
The yield potential of this hybrid ranges from 1,759 to 2,159 kilograms per hectare, and the crop matures in 155 to 160 days. The grain is white in colour. This variety shows moderate resistance to major pigeon pea diseases such as wilt and sterility mosaic, and it is also less susceptible to insect pests.
