वनामकृविच्या हरभरा वाण ‘बीडीएनजी २०२०-६१’ ( परभणी चणा १७) ची पूर्व मध्य विभागासाठी मान्यता

 हेक्टरी सरासरी १,९२५ किलो उत्पादन; इंदिरा चना-१ पेक्षा १५.२० टक्के अधिक उत्पादनक्षमता

वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ, परभणी अंतर्गत बदनापूर येथील कृषि संशोधन केंद्राने विकसित केलेल्या बीडीएनजी २०२०-६१ (परभणी चना-१७) या देशी हरभरा वाणाची भारतीय कृषि अनुसंधान परिषद (ICAR) अंतर्गत राष्ट्रीय स्तरावरील रब्बी कडधान्य पीक वाण ओळख समितीने पूर्व मध्य विभागासाठी मान्यता निश्चित केली आहे. दिनांक २९ ऑगस्ट २०२६ रोजी झालेल्या वाण ओळख समितीच्या बैठकीत या वाणाची शिफारस करण्यात आली असून, भारतीय कृषि अनुसंधान परिषदेने ७ ऑक्टोबर २०२६ रोजी बैठकीच्या सुधारित कार्यवृत्तास मान्यता दिली आहे.

या वाणाची पूर्व मध्य विभागातील अखिल भारतीय समन्वित संशोधन प्रकल्पांतर्गत (AICRP) तीन वर्षांच्या चाचण्यांमधील कामगिरी उल्लेखनीय ठरली. सन २०२३-२४ ते २०२५-२६ या कालावधीतील चाचण्यांमध्ये या वाणाचे भारित सरासरी उत्पादन हेक्टरी १,९२५ किलो नोंदविण्यात आले. तुलनेत इंदिरा चना-१ या प्रचलित वाणाचे उत्पादन हेक्टरी १,६७१ किलो होते. त्यामुळे बीडीएनजी २०२०-६१ या वाणाने इंदिरा चना-१ पेक्षा १५.२० टक्के अधिक उत्पादनक्षमता दर्शविली. तसेच जाकी ९२१८ आणि आरजी २०१५-०८ या तुलनात्मक वाणांच्या तुलनेतही या वाणाने अधिक उत्पादन नोंदविले.

या वाणाच्या विकासामध्ये वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठाचे माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इन्द्र मणि यांच्या नेतृत्वाखाली आणि संशोधन संचालक डॉ. भगवान आसेवार यांच्या मार्गदर्शनाखाली महत्त्वपूर्ण योगदान देण्यात आले. विद्यापीठाच्या बदनापूर येथील कृषि संशोधन केंद्राचे मुख्य शास्त्रज्ञ तथा कृषि महाविद्यालयाचे अधिष्ठाता डॉ. दीपक पाटील, डॉ विष्णू गिते आणि संशोधन केंद्रातील शास्त्रज्ञानी या हरभरा वाणाच्या विकासासाठी मोलाचे योगदान दिले.

वाणाची प्रमुख वैशिष्ट्ये

बीडीएनजी २०२०-६१ हा देशी हरभऱ्याचा वाण असून, वेळेवर पेरणी केलेल्या रब्बी हंगामातील सिंचित परिस्थितीसाठी तो उपयुक्त आहे. या वाणाचा पक्वता कालावधी साधारणतः १०६ ते ११० दिवसांचा आहे. याच्या दाण्यांचा आकार मध्यम ते ठळक असून, १०० दाण्यांचे सरासरी वजन २४ ग्रॅम आहे. विविध ठिकाणी झालेल्या चाचण्यांमध्ये या वाणाचे उत्पादन हेक्टरी १,३०९ ते २,४६६ किलो नोंदविण्यात आले. संशोधन प्रस्तावानुसार, प्रचलित तुलनात्मक वाणांच्या तुलनेत प्रमुख रोग आणि कीड प्रादुर्भावाच्या बाबतीतही या वाणाने चाचण्यांमध्ये तुलनेने चांगली कामगिरी दर्शविली आहे.

पूर्व मध्य विभागातील शेतकऱ्यांना होणार लाभ

या वाणाची ओळख पूर्व मध्य विभागासाठी करण्यात आली असून, या विभागात पूर्व मध्य प्रदेश, छत्तीसगड आणि ओडिशाचा पश्चिम भाग यांचा समावेश होतो. अधिक उत्पादनक्षमता, तुलनेने कमी पक्वता कालावधी आणि चाचण्यांमधील समाधानकारक कामगिरी यामुळे या विभागातील हरभरा उत्पादक शेतकऱ्यांसाठी हा वाण उपयुक्त ठरण्याची अपेक्षा आहे.

वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठाच्या बदनापूर येथील कृषि संशोधन केंद्रातील शास्त्रज्ञांनी केलेल्या संशोधनातून विकसित झालेल्या या वाणाची राष्ट्रीय स्तरावर मान्यता आणि ओळख निश्चित होणे ही विद्यापीठाच्या कृषि संशोधन क्षेत्रातील महत्त्वपूर्ण उपलब्धी मानली जात आहे. या संशोधनामुळे हरभरा उत्पादनवाढीसाठी नवीन पर्याय उपलब्ध होण्यास मदत होणार आहे.

For English

VNMKV’s Chickpea Variety ‘BDNG 2020-61’ (Parbhani Chana 17) Identified for the East Central Zone

 

Average yield of 1,925 kg per hectare; 15.20% higher yield than Indira Chana-1

 

The chickpea variety BDNG 2020-61 (Parbhani Chana 17), developed by the Agricultural Research Station, Badnapur, under Vasantrao Naik Marathwada Krishi Vidyapeeth (VNMKV), Parbhani, has been identified for the East Central Zone by the National Rabi Pulses Crop Variety Identification Committee under the Indian Council of Agricultural Research (ICAR). The variety was recommended during the meeting of the Variety Identification Committee held on 29 August 2026, and the revised minutes of the meeting were approved by ICAR on 7 October 2026.

The performance of this variety in three years of trials conducted under the All India Coordinated Research Project (AICRP) in the East Central Zone was noteworthy. During the trials conducted from 2023–24 to 2025–26, the variety recorded a weighted average yield of 1,925 kg per hectare. In comparison, the widely cultivated variety Indira Chana-1 recorded a yield of 1,671 kg per hectare. Thus, BDNG 2020-61 demonstrated a 15.20% higher yield than Indira Chana-1. The variety also recorded higher yields than the comparative varieties JAKI 9218 and RG 2015-08.

The development of this variety received significant contributions under the leadership of the Hon’ble Vice-Chancellor of VNMKV, Prof. (Dr.) Indra Mani, and the guidance of the Director of Research, Dr. Bhagwan Asewar. Dr. Deepak Patil, Chief Scientist at the Agricultural Research Station, Badnapur, and Associate Dean of the College of Agriculture, along with Dr. Vishnu Gite and other scientists of the research station, made valuable contributions to the development of this chickpea variety.

Major Characteristics of the Variety

BDNG 2020-61 is a desi chickpea variety suitable for timely sown, irrigated conditions during the rabi season. It has a maturity period of approximately 106–110 days. The seeds are medium to bold in size, with an average 100-seed weight of 24 grams. Across trials conducted at different locations, the variety recorded yields ranging from 1,309 to 2,466 kg per hectare. According to the research proposal, the variety also demonstrated comparatively better performance against major diseases and insect pests during the trials, in comparison with the existing check varieties.

Benefits for Farmers in the East Central Zone

The variety has been identified for the East Central Zone, which includes eastern Madhya Pradesh, Chhattisgarh and the western part of Odisha. Its higher yield potential, relatively shorter maturity period and satisfactory performance across trials are expected to make it a useful option for chickpea-growing farmers in this region.

The national-level identification of this variety, developed through the research efforts of scientists at the Agricultural Research Station, Badnapur, under VNMKV, Parbhani, is considered a significant achievement in the field of agricultural research at the university. This development is expected to provide farmers with an additional promising option for enhancing chickpea productivity.